I OSK 1463/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.), Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia NSA Wiesław Morys, Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi K. K.o o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2008 r. sygn. akt I OSK 775/07 oddalającym skargę kasacyjną K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1940/06 w sprawie ze skargi K. K. na orzeczenie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby oddala skargę o wznowienie postępowania. Pismem z dnia 4 czerwca 2014 r. K. K. wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 775/07, którym oddalono skargę kasacyjną skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1940/06, oddalającego skargę K. K. na orzeczenie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...], w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. Jako podstawę prawną wznowienia postępowania K. K. wskazał art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej jako "P.p.s.a.", ze względu na stwierdzone, orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, naruszenie uprawnienia skarżącego do należytej reprezentacji i aktywnej obrony w postępowaniu dyscyplinarnym przez profesjonalnego obrońcę oraz art. 272 § 3 P.p.s.a., wskutek uznania, że w rozpoznawaniu sprawy skarżącego uchybiono zasadom uczciwego procesu i naruszono w ten sposób art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W oparciu o powyższe wniesiono o zmianę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2008 r., poprzez uwzględnienie skargi kasacyjnej wywiedzionej w tej sprawie i uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2007 r., względnie o uchylenie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2008 r. i poprzedzającego go wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2007 r. i ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy, a także o obciążenie organu administracyjnego kosztami procesu według norm przepisanych, w tym kosztami ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika skarżącego. W uzasadnieniu skargi wskazano, że zarzutem, jaki skierowano do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, było odmówienie K. K. prawa do skorzystania z pomocy fachowego obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym. W ocenie skarżącego zestawienie powyższego zarzutu z treścią zarzutu zawartego w odwołaniu z dnia 14 czerwca 2006 r. od decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r., że skarżący został przez swoich przełożonych wprowadzony w błąd, co do zamiaru zastosowania wobec niego kary wydalenia ze służby w miejsce zadeklarowanej uprzednio kary nagany, prowadzi do wniosku, że w razie aktywnej – profesjonalnej obrony skarżący miał szansę odmienić wynik postępowania dyscyplinarnego. Skarżący podniósł, że szereg okoliczności w sprawie nie zostało wyjaśnionych należycie, ze względu na brak działania w sprawie fachowego obrońcy (kwestia atypowego działania alkoholu na organizm skarżącego, kwestia stanu psychicznego skarżącego, kwestia naruszenia przez przełożonych skarżącego przepisów nakazujących obligatoryjną pomoc dla skarżącego znajdującego się w złym stanie psychicznym). Zwrócono także uwagę, że przedmiotowa skarga nie powinna podlegać odrzuceniu z powodu przekroczenia terminu określonego w art. 278 P.p.s.a., albowiem możliwość skorzystania ze środka przewidzianego w art. 272 § 3 P.p.s.a pojawiła się dla skarżącego dopiero po upływie tego terminu - postępowanie przed ETPCz toczyło się bowiem ponad 5 lat. W ocenie K. K. ograniczenie prawa do wznowienia postępowania jedynie do okoliczności niewłaściwej reprezentacji oraz pozbawienia możliwości aktywnego działania ogranicza konstytucyjne prawo do sądu, albowiem jest sprzeczne z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący wniósł zatem o zadanie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, co do zgodności z Konstytucją RP art. 278 P.p.s.a. w zakresie, w jakim pozbawia on skarżącego prawa do wznowienia postępowania w sytuacji, gdy międzynarodowy organ orzekający w rozumieniu art. 272 § 3 P.p.s.a. wydał swoje orzeczenie już po upływie terminu wskazanego w art. 278 P.p.s.a., jako termin graniczny do wywiedzenia skargi. W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania Komendant Główny Policji wniósł o jej odrzucenie, względnie oddalenie. Wskazując na treść art. 272 § 3 i art. 278 P.p.s.a. organ podkreślił, że cezura czasowa 5 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądowego kończącego postępowanie, którego wznowienia obecnie strona żąda, jest swoistą instytucją przedawnienia o charakterze prekluzyjnym. Powoduje ona bowiem ustanie prawa do badania in meritum skargi. Odnosząc się zaś do merytorycznej bezzasadności skargi, Komendant Główny Policji stwierdził, że zarzut braku ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika dotyczy wyłącznie postępowania dyscyplinarnego, a nie sądowoadministracyjnego, w którym strona przez takiego pełnomocnika była reprezentowana. Przy czym zarzut naruszenia prawa dotyczył przepisu, który w dacie jego stosowania nie został zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny, a nadto nigdy nie był podstawą orzekania w sprawie. Organ zapewnił stronie czynny udział w sprawie. A jedyną kwestionowaną sytuacją był fakt, że przed wezwaniem do raportu skarżący nie został powiadomiony o zamiarze wymierzenia mu kary wydalenia i z tego powodu nie składał innych wniosków dowodowych. Przy czym z treści art. 135j ust. 9 ustawy o Policji wyraźnie wynika, iż do raportu wzywa się wtedy, gdy przełożony dyscyplinarny zamierza orzec karę wydalenia ze służby. Toteż sam fakt wezwania do raportu winien skłaniać do zintensyfikowania działań obrończych. Jednocześnie ani poprzednie skargi, ze skargą kasacyjną włącznie, ani obecna nie wykazują, w jakim stopniu brak profesjonalnego pełnomocnika ujemnie wpłynął na wynik sprawy, a przede wszystkim na brak należytej obrony praw skarżącego. W postępowaniu sądowym strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Sytuacja braku możliwości ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym nie jest absolutnie równoważna i tożsama z brakiem reprezentacji jako takiej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Skarga o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 775/07, wydanym po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1940/06, została oparta na podstawie określonej w art. 272 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., w związku z postanowieniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 11 lutego 2014 r., stwierdzającym naruszenie uprawnienia skarżącego do należytej reprezentacji i aktywnej obrony w postępowaniu dyscyplinarnym przez profesjonalnego obrońcę, przez co uchybiono zasadom uczciwego procesu i naruszono art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że skarżący w drodze ugody zawartej z Rządem Rzeczypospolitej Polskiej, otrzymał odszkodowanie za pozbawienie go prawa do obrony w związku z brakiem profesjonalnej obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym. Zgodnie z art. 272 § 3 P.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. W niniejszej sprawie termin do złożenia skargi został zachowany, albowiem o stanowisku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka skarżący dowiedział się w dniu 11 marca 2014 r., otrzymując zawiadomienie o wykreśleniu sprawy przez Trybunał z listy spraw na wokandzie, a zatem na dzień złożenia skargi trzymiesięczny termin do wystąpienia o wznowienie nie upłynął. W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie jest możliwe wznowienie postępowania przed NSA, albowiem występuje negatywna przesłanka procesowa. Na podstawie art. 278 P.p.s.a. po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możliwości działania lub nie była należycie reprezentowana. Termin przewidziany w wyżej wymienionym przepisie jest terminem materialnym i nie podlega przywróceniu. Biegnie niezależnie od terminów wniesienia skargi o wznowienie postępowania przewidzianych w art. 272 § 3 i art. 277 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie pięcioletni okres, o jakim mowa w art. 278 P.p.s.a., upłynął w dniu 6 maja 2013 r. Przyjąć zatem należy, że skarżący wniósł skargę o wznowienie po upływie ww. terminu. Zaznaczyć należy, że z woli ustawodawcy, termin przewidziany w art. 278 P.p.s.a. nie obowiązuje, jeżeli podstawą wznowienia postępowania jest pozbawienie strony możności działania lub brak należytej reprezentacji. Analiza materiału aktowego wskazuje, że w postępowaniu przed NSA w dniu 6 maja 2008 r. strona nie była pozbawiona możności działania, albowiem była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Nie można przy tym uznać, że ziściła się ustawowa przesłanka braku należytej reprezentacji, ponieważ strona nie była należycie reprezentowana w postępowaniu dyscyplinarnym. Brak możliwości działania dotyczy wyłącznie postępowania sądowoadministracyjnego, co jest zgodne z wystąpieniem przesłanek do wznowienia tego postępowania wskazanych w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Zatem nieważność postępowania musi dotyczyć postępowania przed sądem administracyjnym. Przesłanka ta odnosi się do wszelkich czynności, jakie strona mogła w tym postępowaniu podjąć, lecz ich nie podjęła, gdyż była pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu. Podkreślić należy, że w treści art. 278 P.p.s.a. ustawodawca przewidział nieprzekraczalny termin, w którym można wystąpić o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Od tego terminu przewidział wyraźnie dwa wyjątki, które w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały. Niewątpliwie instytucja wznowienia postępowania ma na celu wzruszenie prawomocnego orzeczenia, dlatego przyczyny usprawiedliwiające jej zastosowanie muszą mieć charakter wyjątkowy. Zaznaczyć należy, że norma zawierająca wyjątek od zasady podlega ścisłej wykładni. Termin określony w art. 278 P.p.s.a. ma zatem charakter nieprzekraczalny i rozpoczyna bieg w chwili uprawomocnienia się orzeczenia, przeciwko któremu skierowana jest skarga o wznowienie postępowania. Zatem cezura czasowa 5 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądowego kończącego postępowanie, którego wznowienia strona żąda, wskazuje, że mamy do czynienia ze swoistą instytucją przedawnienia o charakterze prekluzyjnym. Przekroczenie tego terminu skutkowałby tym, że stan niepewności, co do możliwości podważenia prawomocnego orzeczenia mógłby trwać ad infinitum (por. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2014 r., sygn. akt II FSK 1864/14,Lex nr 1492885). Wskazać przy tym należy na konieczność zapewnienia w demokratycznym państwie prawnym, pewności obrotu prawnego, wobec którego przepisy proceduralne spełniają rolę gwarancyjną. Zasada ograniczonej w czasie, kontroli w trybie nadzwyczajnym, prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego, służy ochronie ogólnego porządku prawnego i chroni przed wielokrotnym rozstrzyganiem tych samych spraw. Poczynione rozważania prowadzą do konstatacji, że skład orzekający nie ma wątpliwości, co do konstytucyjności postanowień art. 278 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 282 § 2 P.p.s.a, oddalił wniesioną skargę o wznowienie postępowania.