II SA/Sz 95/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 października 2014 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Burmistrz N. działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3, pkt 6, pkt 22, art. 17 ust. 1, pkt. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, art. 2 ust. 1 ustawy o z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, odmówił M. L. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem J. L. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 28 czerwca 2013 r. M. L. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem J., do którego dołączył orzeczenie o niepełnosprawności syna wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wydane na okres do 31 sierpnia 2013 r. przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności oraz oświadczenie własne z dnia 26 czerwca 2013 r. o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Organ wskazał, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż M. L. zamieszkuje w O. wspólnie z żoną oraz z dzieckiem. Z uwagi na prowadzenie gospodarstwa rolnego w miejscowości W. gmina O., wnioskodawca widywany jest bardzo sporadycznie w miejscu zamieszkania. Żona M. L. pracuje zawodowo, a opiekę nad synem sprawuje wnioskodawca, który zawozi i odwozi dziecko do przedszkola i zajmuje się dzieckiem w godzinach popołudniowych. M. L. przedstawił dowody wskazujące, że jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowych, a od ojca dzierżawi [...] ha przeliczeniowych. Ponadto otrzymuje dotację z Unii za uprawianą ziemię oraz podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Zdaniem organu powyższe oznacza, że M. L. nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż mimo że nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to ma inne źródło utrzymania i nie ma tu znaczenia wielkość osiąganych dochodów. Organ uznał zatem, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne na syna J. L. Od powyższej decyzji M. L. wniósł odwołanie zarzucając jej naruszenie art. 6, art. 11 w związku z art. 107 § 1 i 3, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołujący się wskazał, że osoba będąca rolnikiem pracująca w gospodarstwie rolnym nie jest osobą zatrudnioną lub wykonującą inną pracę zarobkową w rozumieniu definicji zawartej w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Oznacza to, że rolnik, który nie wykonuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zdefiniowanej w art. 3 pkt 22, niezależnie od wielkości gospodarstwa rolnego, może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż spełnia warunek zawarty w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 3 pkt 22 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść przepisu art. 17 ust. 1 oraz art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Nadto Kolegium powołało się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.12.2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 oraz wyrok tego Sądu z dnia 22.02.2013 r., sygn. akt I OSK 3057/12, w których stwierdzono, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika, stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy, organ stwierdził, że bezspornie M. L. posiada gospodarstwo rolne, stanowiące źródło utrzymania jego i rodziny, a także jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. W świetle powołanej uchwały świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem nie może być przyznane, niezależnie od tego jaki jest zakres tej opieki. Powyższą decyzję M. L. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W skardze powtórzono zarzuty i argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, wskazując na naruszenie art. 2 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez wprowadzenie do systemu prawa polskiego w procesie stosowania prawa norm prawnych, które nie zostały wysłowione w przepisie prawnym, z przekroczeniem granic wykładni rozszerzającej, a w konsekwencji uczynienie z orzeczenia sądowego źródła prawa powszechnie obowiązującego, podczas gdy w zamkniętym katalogu źródeł prawa, zawartym w Konstytucji RP, nie wskazano, że orzeczenie sądowe stanowi źródło prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze. zm.) zwanej dalej "P.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach powyższych kryteriów, skargę należy uznać za niezasadną. Przedmiotem zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza N., którą odmówiono przyznania M. L. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem. Zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego zostały uregulowane w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456). Zgodnie z tą regulacją wskazane świadczenie może być przyznane osobie, która: - zrezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną; - pozostaje w stosunku bliskości wobec osoby niepełnosprawnej (świadczenie przysługuje bowiem tylko: matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności); - osoba niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że małoletni syn M. L. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności spełniającym wymagania przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a niepełnosprawność datuje się od jego urodzenia. Spełniona jest również przesłanka pozostawania wnioskodawcy i osoby niepełnosprawnej w stosunku bliskości. Natomiast trafnie organy ustaliły, że w przypadku skarżącego nie można mówić o spełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Stosując powyższy przepis niezbędne jest wskazanie na treść art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumieć należy wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Interpretacja przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w kwestii czy osobie będącej rolnikiem i prowadzącej gospodarstwo rolne może być przyznane świadczenie rodzinne do niedawna budziła wiele wątpliwości, a w orzecznictwie sądów administracyjnych istniało wiele rozbieżności w stosowaniu tego przepisu. Uchwałą z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12) podjętą w trybie art. 15 § 1 pkt 3 P.p.s.a., w składzie siedmiu sędziów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w świetle art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął stanowisko, że prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywanej pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z prowadzeniem jak i zarządzaniem gospodarstwem. Zatem przy odpowiedniej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne, zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Ma możliwość planowania pracy, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym do swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Wskazał również, że rezygnacja z zatrudnienia o której mowa w komentowanym przepisie nie może budzić wątpliwości, a więc osoba rezygnująca z zatrudnienia musi rezygnować z aktualnego zatrudnienia i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. W przypadku rolnika oznaczałoby to rezygnację z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W myśl przepisu art. 187 § 2 P.p.s.a. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego podjęta w składzie siedmiu sędziów jest wiążąca w sprawie, w której zapadła. Jednak z treści art. 269 § 1 P.p.s.a. wynika, że jeśli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w omawianej uchwale. W orzecznictwie wskazuje się również, że szeroka moc wiążąca uchwał NSA ma zagwarantować jednolitość orzecznictwa, konieczną chociażby dlatego, że orzeczenia sądu administracyjnego powodują określone konsekwencje nie tylko dla uczestników postępowania sądowoadministracyjnego, ale także dla pewnej polityki stosowania prawa przez organy administracji publicznej. Należy bowiem mieć na uwadze, że obok wskazanego w przepisach P.p.s.a. formalnego związania uchwałami NSA, uchwały te wiążą w rzeczywistości również organy administracji i innych uczestników obrotu prawnego, bowiem w oparciu o nie podejmowane są różnorakie działania prawne (por. Wyrok NSA z dnia 18 maja 2010 r., II OSK 853/09, Wyrok NSA z dnia 29 lutego 2008 r., I OSK 254/07, Wyrok NSA z dnia 4 września 2012 r., II FSK 1719/10, Wyrok NSA z 7 września 2011 r., I OSK 1533/10 publ. Na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie ani Sąd, ani też organy administracji nie mogły uchylić się od zastosowania przywołanej wcześniej uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. o sygn. akt I OPS 5/12. Reasumując, wbrew twierdzeniom skarżącego nie zostały naruszone powołane w skardze przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ich właściwe zastosowanie nie może z kolei stanowić o naruszeniu art. 2 i 87 ust. 1 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjni orzekł jak w sentencji wyroku.