I OZ 1481/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1486/14 o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 9 października 2015 r., I SA/Wa 1486/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 11 grudnia 2015 r., I OZ 1643/15, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie z 9 października 2015 r. Wyrokiem z 17 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżącego na postanowienie SKO w W. z [...] lutego 2014 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Wyrażając wolę wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, wnioskiem złożonym 17 maja 2016 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W wyniku rozpoznania kolejnego wniosku skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym, postanowieniem z 23 września 2016 r., I SA/Wa 1486/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że objęcie rozpoznawanego wniosku o prawo pomocy trybem z art. 165 p.p.s.a. wynika z faktu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii zwolnienia strony od kosztów sądowych postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2015 r., I OZ 1643/15. Przyjmuje się, że jeżeli argumentacja rozpoznawanego wniosku jest tożsama z argumentacją wniosku uprzednio rozpoznanego, podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności lub podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, bądź też utrzymuje się stan niepewności Sądu co do wiarygodności składanych przez wnioskodawcę oświadczeń, korzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. Odnosząc powyższe wnioski na grunt rozpoznawanej sprawy WSA w Warszawie stwierdził, że treść wniosku z 17 maja 2016 r. nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności sprawy. Jednocześnie od kosztów sądowych skarżący jest zwolniony z mocy ustawy, a zatem w tym zakresie również postępowanie podlegało umorzeniu. Wskazano, że skarżący nie wykazał, aby od złożenia poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy jego sytuacja majątkowa zmieniła się. W wypełnionym formularzu PPF zawarł analogiczne informacje do poprzednio ujawnianych, co odnosi się również do faktu postrzegania się w dalszym ciągu jako osoby "bez środków do życia". Okoliczność, że skarżący ponownie podaje, że nie przysługuje mu świadczenie emerytalne lub rentowe – co stoi w sprzeczności z wiążącym stanowiskiem zawartym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2015 r., I OZ 1643/15, oraz poprzedzającym to orzeczenie postanowieniu Sądu I instancji z 9 października 2015 r. – każe uznać, że wystąpienie z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie wynikało z próby wykazania, że sytuacja finansowa skarżącego uległa w ostatnim czasie istotnej zmianie, ile ma związek z kontestacją wyrażonego przez Sąd zapatrywania dotyczącego jego sytuacji materialnej. Za zasadne należało zatem uznać, że skarżący w nowym wniosku nie wykazał wystąpienia przesłanki zmiany postanowienia z 9 października 2015 r., o której mowa w art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako: "p.p.s.a."). Konsekwencją tego jest stwierdzenie, że oceną możliwości partycypowania skarżącego w kosztach postępowania w dalszym ciągu powinna pozostawać ocena wyrażona w tym zakresie w ww. postanowieniu. Istotnym elementem obecnego, jak i poprzednio ustalonego stanu faktycznego sprawy pozostaje pula należących do strony środków pochodzących z przyznanego, lecz niepobieranego świadczenia rentowego, której istnienia wnioskodawca konsekwentnie zaprzecza. Ustalenie, że wniosek z 17 maja 2016 r. oparty jest na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie zakończonych postępowaniach w sprawie przyznania prawa pomocy prowadzi do stwierdzenia, że nie zostały spełnione warunki, od których istnienia uzależnione jest skuteczne żądanie merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. Przyjąć należało, że ustalone okoliczności sprawy wskazują na zbędność rozpoznania wniosku z 17 maja 2016 r. prowadzącą do konieczności umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w oparciu o normę wynikającą z art. 249a p.p.s.a. Zgodnie z ostatnio powołanym przepisem, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Podkreślić należy, że z nurtem orzecznictwa sądów administracyjnych wskazującego na możliwość zastosowania art. 249a p.p.s.a. w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2016 r., I GZ 204/16) korespondują również poglądy wyrażone w piśmiennictwie (por. P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2015 r., s. 989). W odniesieniu natomiast do wniosku o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych stwierdzić należało, że ustalenie istnienia przysługującego skarżącemu z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie, wielokrotnie w toku postępowania stronie notyfikowane, tym razem skutkować musiało umorzeniem postępowania w oparciu o art. 249a w sprawie przyznania prawa pomocy w powyżej wskazanym zakresie w stwierdzonej sytuacji zbędności prowadzenia tego postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. S., domagając się zbadania, na jakiej podstawie renta została mu przyznana i twierdząc że zaskarżone orzeczenie jest "sprzeczne z prawem i elementarną uczciwością" oraz że "jest jaskrawym bydlactwem i ubecką szykaną". Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, tj. że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Z kolei stosownie do art. 239 pkt 1 lit a) p.p.s.a., który ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej zwolniona jest z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Mając natomiast na uwadze art. 165 p.p.s.a., który stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie taka zmiana okoliczności, względem stanu, w których zapadły wcześniejsze rozstrzygnięcia, nie nastąpiła. W niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że skarżącemu przysługuje prawo do renty, która nie jest pobierana z przyczyn leżących jedynie po stronie skarżącego. W licznych już postępowaniach przed sądami administracyjnymi z jego udziałem ustalono, że dysponuje on środkami na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Natomiast fakt, że z własnej woli nie pobiera on świadczenia rentowego, jest jego świadomym i celowym wyborem, który bezpośrednio rzutuje na jego sytuację finansową. Warto podkreślić, że nie istnieją jakiekolwiek obiektywne przeszkody uniemożliwiające odebranie należnego mu świadczenia. A zatem opisane powyżej zachowanie skarżącego nie może skutkować skorzystaniem przez niego z instytucji zarezerwowanej tylko dla osób, które z uwagi na ich ciężką sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, bowiem w rzeczywistości pozbawione są środków do życia i mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Co więcej, wielość spraw sądowych, wszczynanych przez skarżącego (uczestniczył w sprawach, w których zapadło ponad 300 postanowień i wyroków), przemawia za przyjęciem, że nadużywa on prawa do sądu. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.