I SA/Wa 481/14

WyrokWSA w Warszawie2014-10-13

Skład orzekający: Joanna Skiba, Jolanta Dargas, Tomasz Wykowski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy małżonek osoby niepełnosprawnej, ubiegający się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, może uzyskać to świadczenie bez spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczących braku możliwości sprawowania opieki przez rodziców lub innych krewnych osoby niepełnosprawnej?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że małżonek osoby niepełnosprawnej jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, niezależnie od spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1a tej ustawy. Obowiązek alimentacyjny między małżonkami, wynikający z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wyprzedza obowiązek alimentacyjny rodziców i innych krewnych, co uzasadnia przyznanie świadczenia małżonkowi w pierwszej kolejności. Organy administracji błędnie zinterpretowały przepis, uzależniając przyznanie świadczenia od spełnienia warunków dotyczących krewnych osoby niepełnosprawnej.
Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Prezydent odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącej braku żyjących, zdolnych do opieki rodziców współmałżonki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżący podniósł, że jego uprawnienie do świadczenia zostało już stwierdzone w poprzednim wyroku sądu. Sąd administracyjny uznał decyzje organów za wadliwe.
Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W., stwierdzając jednocześnie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2014 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania G. R. (dalej "skarżącego") od decyzji Prezydenta W. (dalej "Prezydenta") z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...], odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy związku z koniecznością opieki nad współmałżonkiem – utrzymało decyzję Prezydenta w mocy. II. Stan faktyczny sprawy, poprzedzający wydanie zaskarżonej do Sądu decyzji SKO przedstawia się następująco: 1. W dniu 4 lipca 2013 r. skarżący wniósł do Prezydenta wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, tj. E. R. 2. Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Prezydent odmówił przyznania skarżącemu świadczenia objętego wnioskiem. 2.1. Uzasadniając odmowę przyznania świadczenia, Prezydent wskazał na niespełnienie się w sprawie przesłanki, o której mowa w art.17 ust.1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz.992 z późn. zm.), dalej "ustawy". W świetle treści powyższego przepisu przyznanie skarżącemu żądanego świadczenia byłoby uzależnione od wykazania, że rodzice współmałżonki skarżącego nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Warunki te w sprawie nie zachodzą, albowiem rodzice żony skarżącego żyją, nie zostali pozbawieni praw rodzicielskich, jak też nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. 2.2. W ocenie organu skarżący, w sytuacji w której nie spełnia przesłanej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art.17 ustawy, winien przedsięwziąć kroki celem uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego, o którym mowa w art.16a ustawy. Skarżący, poinformowany przez organ o istnieniu powyższej możliwości, nie wyraził zamiaru skorzystania z niej. 3. Skarżący wniósł do SKO odwołanie od decyzji Prezydenta, podnosząc w szczególności że: - z racji sprawowania opieki nad współmałżonkiem, niezdolnym do samodzielnej egzystencji, spełnia warunki do uzyskania żądanego świadczenia, - uprawnienie skarżącego do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego stwierdził Sąd w wyroku z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt SA/Wa 2086/12. III. Rozpatrzywszy zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] października 2013 r. odwołanie skarżącego od decyzji Prezydenta z dnia [...] lipca 2013 r., SKO utrzymało decyzję Prezydenta w mocy, podzielając dokonaną w tej decyzji ocenę prawną sprawy. IV. Skarżący wniósł do Sądu skargę na decyzję SKO, podtrzymując swoje stanowisko zajęte w postępowaniu administracyjnym. V. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: VI. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należało uwzględnić, albowiem zarówno zaskarżona do Sądu decyzja SKO, jak też utrzymaną nią w mocy decyzja Prezydenta z dnia [...] lipca 2013 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tej racji wydane w sprawie decyzje organów obu instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego. VII. Przedmiotem kontrolowanego przez Sąd postępowania administracyjnego było rozstrzygnięcie, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki do uzyskania na podstawie art.17 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki na niepełnosprawną żoną. Stan prawny w tym przedmiocie przedstawia się w sposób następujący: 1. Krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego ustalono w art.17 ust.1 ustawy, stanowiąc, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z przywołanym przepisem wskazane wyżej osoby mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 2. W przepisie art.17 ust.1a ustawy określono warunki, jakie muszą – w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego – spełniać te spośród osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, które nie są spokrewnione z tą osobą w pierwszym stopniu. Stosownie zatem do przywołanej regulacji osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisu tego wynika, że ustawodawca przewidział określoną kolejność w nabywaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, przyznając pierwszeństwo osobom spokrewnionym z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu (w tym w pierwszej kolejności rodzicom osoby niepełnosprawnej) przed innymi osobami. 3. Treść art.17 ustawy, obowiązująca w dacie orzekania w niniejszej sprawie przez organy obu instancji, została wprowadzona do porządku prawnego, z dniem 1 stycznia 2013 r., na mocy art.1 pkt 5 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. (Dz.U. z 2012 r., poz.1548). Treść ta – w zakresie ustalenia w art.17 ust.1 kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego – była zbliżona do treści art.17 ust.1 ustawy, obowiązującej przed nowelizacją (aczkolwiek poprzednie brzmienie przepisu nie wskazywało jako osoby uprawnionej, w przeciwieństwie do stanu nowego, również osoby będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Podkreślić natomiast należy, że w obu wersjach analizowanego przepisu przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, za wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Różnica pomiędzy regulacją wcześniejszą a późniejszą wyraża się jedynie w poziomie uszczegółowienia przepisu art.17 ust.1a ustawy, ustalającego kolejność przyznawania świadczenia osobom, na których ciąży obowiązek alimentacji osoby niepełnosprawnej. Wcześniejsze brzmienie przepisu, w przeciwieństwie do bardziej szczegółowej regulacji późniejszej, stanowiło zatem w sposób ogólny, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. 4. Podkreślenia wymaga, że ani wcześniejsze ani późniejsze brzmienie art.17 ustawy nie zawierało jednoznacznych rozstrzygnięć odnośnie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi osoby niepełnosprawnej. W tym kontekście należy stwierdzić, że pod rządem poprzedniej wersji art.17 ustawy orzecznictwo sądowe przesadziło w sposób jednoznaczny, że małżonek osoby niepełnosprawnej również może być beneficjentem przedmiotowego świadczenia. Tytułem przykładu wskazać należy, że w wyroku z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12, wydanym w sprawie, w której podstawą do orzekania był stan prawny, obowiązujący przed dniem 1 stycznia 2013 r., NSA podkreślił że "podstawą prawną dla osoby pozostającej w związku małżeńskim do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, należnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu współmałżonkiem jest art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. [przepis ten, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – uwaga Sądu]. Okoliczność, bowiem, że obowiązki małżeńskie są w szczególny sposób regulowane przez prawo (szerszy) nie oznacza, że pomiędzy współmałżonkami nie występuje obowiązek o charakterze alimentacyjnym. Zgodnie z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788) - dalej w skrócie: "k.r.o." oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...). Ponadto, w myśl art. 23 k.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Analiza powyższych przepisów wskazuje, zatem, że więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m.in. wzajemnego dobra). Obowiązek ten wynika z przywołanych wyżej przepisów, tj. art. 23 i 27 k.r.o. i sprowadza się również do obowiązku opieki na chorym czy niepełnosprawnym małżonkiem. Nie można, zatem przyjąć, że kwestię obowiązku alimentacyjnego należy wyłącznie rozpatrywać w kontekście art. 128 i n. k.r.o. W tej sytuacji nie można uznać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w art. 17 ust. 1 pkt 2 - pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", nie dotyczy współmałżonków. Za trafnością tego stanowiska przemawia m.in. fakt, że nawet teoretycznie przyjmując pogląd, iż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie rodzinne przysługiwałoby małżonkowi z tytułu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, ale tylko w sytuacji, w której oboje małżonkowie są osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to poza art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy (który posługuje się pojęciem "osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny"), brak byłoby przepisu, który mógłby stanowić podstawę do przyznania, w takiej sytuacji, świadczenia wnioskodawcy. W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. ma w pełni zastosowanie do (będącego osobą sprawną) małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.". Stanowisko podobne zajął NSA m.in. w wyroku z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10 oraz z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1196/12. W oparciu o tego rodzaju stanowisko tut. Sąd, orzekając poprzednio – wyrokiem z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2086/12 - w zakresie dopuszczalności nabycia przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art.17 ustawy w kształcie obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., uznał skarżącego za uprawnionego do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Z racji wskazanej wcześniej ciągłości uregulowań art.17 ustawy w zakresie określenia podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie może zatem ulegać wątpliwości, że co do zasady małżonek osoby niepełnosprawnej jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego również pod rządem brzmienia art.17 ustawy, obowiązującego od dnia 1 stycznia 2013 r. 5. W konsekwencji powyższego kwestią zasadniczą pozostaje wykładnia art.17 ust.1a ustawy w nowym brzmieniu pod kątem ustalenia, czy małżonek osoby niepełnosprawnej może skorzystać z prawa do uzyskania świadczenia tylko i wyłącznie w razie spełnienia się przesłanek, o których mowa w pkt 1 - 3 przywołanego przepisu, tj. mówiąc w uproszczeniu tylko w razie niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem przez jego krewnych (tj. krewnych niepełnosprawnego małżonka) w linii prostej (w tym w pierwszej kolejności przez rodziców), czy też przeciwnie, ograniczenia przewidziane w pkt 1 – 3 nie mają w takim przypadku zastosowania, małżonek osoby niepełnosprawnej ma prawo do uzyskania świadczenia przed innymi osobami zobowiązanymi do alimentacji. Podkreślić należy, że wykładnia przepisu art.17 ust.1a ustawy, opierająca się wyłącznie na kryteriach językowych, musiałaby prowadzić do wniosku, że małżonek osoby niepełnosprawnej, a zatem osoba, co do zasady nie będąca w ogóle krewnym małżonka, musiałaby być zaliczona do kategorii "osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki". To zaś powodowałoby, że małżonek osoby niepełnosprawnej byłby uprawniony do uzyskania świadczenia w ostatniej kolejności, tj. zgodnie z regułami ustalonymi w art.17 ust.1a ustawy, dopiero w braku w szczególności rodziców i innych krewnych w linii prostej. Rozwiązania powyższego nie sposób jednakże zaaprobować w sytuacji, w której prowadziłoby ono, w sposób nie znajdujący żadnego racjonalnego uzasadnienia, do uprzywilejowania osób zobowiązanych do ewentualnej alimentacji osoby niepełnosprawnej w dalszej kolejności aniżeli osoba zobowiązana do takiej alimentacji w pierwszej kolejności, a zatem małżonek osoby niepełnosprawnej. Rozstrzygające znaczenie dla prawidłowej wykładni art.17 ust.1a ustawy ma bowiem okoliczność, że zgodnie z art. 133 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie (chyba, że pozostaje w niedostatku). Przyjąć należy, że obowiązek alimentacyjny między małżonkami a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 k.r.o.). Z powyższego wynika, że zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagającą opieki powoduje ustanie obowiązku alimentacyjnego rodziców tej osoby względem niej. Obowiązek zapewnienia opieki przechodzi w tej sytuacji na współmałżonka, który z mocy art. 27 k.r.o., zobowiązany jest m.in. obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny. W tej sytuacji prawidłowa wykładnia art.17 ust.1a, uwzględniająca rozłożenie obowiązków alimentacyjnych wobec osoby niepełnosprawnej, wynikające z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, winna przedstawiać się w ten sposób, że podmiotem uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną jest w pierwszej kolejności małżonek tej osoby, a zatem zawarte w wykładanym przepisie reguły pierwszeństwa (w szczególności uprzywilejowanie rodziców osoby niepełnosprawnej oraz jej innych krewnych w linii prostej) odnoszą się wyłącznie do tych przypadków, w których podmiotem ubiegającym się o uzyskanie świadczenia jest inna niż małżonek osoby niepełnosprawnej osoba zobowiązana do jej alimentacji, nie będąca krewnym osoby niepełnosprawnej w linii prostej. 6. Stanowczego podkreślenia wymaga przy tym fakt, że to, iż wraz ze znowelizowaniem z dniem 1 stycznia 2013 r. instytucji świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanej w art.17 ustawy, do porządku prawnego wprowadzono równolegle nowego rodzaju świadczenie należące do kategorii świadczeń rodzinnych, tj. specjalny zasiłek opiekuńczy (art.16a ustawy), nie może stanowić podstawy do wywodzenia, że co do zasady małżonkowie osób niepełnosprawnych mogą korzystać obecnie wyłącznie z dobrodziejstw nowo wprowadzonego świadczenia, natomiast utracili już możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że co do zasady małżonek osoby niepełnosprawnej należy zarówno do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak i do kręgu osób uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a obie te instytucje znajdą zastosowanie w różnych, nie pokrywających się ze sobą sytuacjach. 7. W konsekwencji przeprowadzonych wyżej rozważań stwierdzić należy, że orzekające w niniejszej sprawie organy obu instancji dopuściły się uchybienia przepisu prawa materialnego, tj. art.17 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uchybienie to było wynikiem wadliwej wykładni tego przepisu, w wyniku której to, wadliwej wykładni przyjęto, że uzyskanie przez małżonka osoby niepełnosprawnej świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od wykazania, że spełnione są przesłanki wymienione w pkt 1 – 3 tego przepisu. Wbrew ocenie organów zależność taka nie występuje, a zatem uzyskanie przez małżonka osoby niepełnosprawnej przedmiotowego świadczenia nie jest uzależnione od spełnienia się wskazanych wyżej przesłanek. W następstwie wystąpienia wskazanego wyżej uchybienia organy zaniechały, z naruszeniem art.7 i 77 § 1 k.p.a., wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy pod kątem ustalenia, czy zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu żądanego świadczenia (tj. w szczególności, czy w odniesieniu do skarżącego zachodzi przesłanka niepodejmowania, czy też rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, czy niepełnosprawność małżonki skarżącego powstała w okresie, o którym mowa w art.17 ust.1b ustawy, czy w sprawie nie ma przeszkód, o których mowa w art.17 ust.5 ustawy). Z racji powyższych uchybień decyzje organów obu instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Prezydent ponownie rozpozna wniosek skarżącego z dnia 4 lipca 2013 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z uwzględnieniem wykładni art.17 ustawy, dokonanej powyżej. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a i c i art.152 p.p.s.a

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło