II GZ 22/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 grudnia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2097/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: oddalić zażalenie NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 8 listopada 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2097/14 odmówił T.K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu postanowienia, że w oświadczeniu o majątku i dochodach podano, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. Oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 3.000 zł brutto z tytułu umowy o pracę, zaś jego żona z takiego samego tytułu w wysokości 2.115 zł brutto. W uzasadnieniu wniosku podkreślił, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego szkoły niepubliczne dla osób dorosłych. Jedyne źródło ich finansowania stanowi dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, przy czym słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów. Jednakże środki pochodzące z dotacji mogą być wydatkowane wyłącznie na bieżącą działalność szkół. Szkoły natomiast nie generują żadnego przychodu. Skarżący został wezwany do uzupełnienia oświadczeń zawartych we wniosku poprzez nadesłanie a) zeznań podatkowych za rok 2013 skarżącego i jego małżonki, ewentualnie zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych w tym okresie, b) zaświadczeń pracodawców: skarżącego i jego żony potwierdzających wysokość wynagrodzeń miesięcznych podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, c) dokumentu wskazującego na wysokość dotacji przedmiotowej uzyskiwanej od jednostki samorządu terytorialnego na funkcjonowanie prowadzonych przez skarżącego szkół niepublicznych, z wyszczególnieniem kategorii wydatków objętych dotacją, d) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (jeżeli skarżący ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązano skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia), e) dokumentów potwierdzających wielkość posiadanych nieruchomości i miejsce ich położenia (np. zaświadczenia z właściwego urzędu gminy lub decyzje ustalające wysokość podatku od nieruchomości). Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych (swoich i żony), nie wyjaśnił także, czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada on sam lub jego żona. Wobec powyższego, Sąd I instancji, biorąc pod uwagę informacje ujęte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i zakres przedstawionych przez skarżącego dokumentów, stwierdził, że nie udokumentował on w sposób pełny sytuacji majątkowej. Z uwagi na brak dołączenia wyciągów z rachunków bankowych nie istnieje możliwość ustalenia jakimi środkami miesięcznie dysponuje skarżący i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona i małoletnie dzieci. Skarżący nie oświadczył przy tym, iż ani on ani jego żona nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Tym samym, skoro skarżący nie przesłał na wezwanie Sądu żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, Sąd stwierdził, iż brak było możliwości ustalenia, czy wypełnia on przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ponadto skarżący nie przedstawił dokumentu wskazującego na wysokość dotacji przedmiotowej uzyskiwanej od jednostki samorządu terytorialnego na funkcjonowanie prowadzonych przez niego szkół niepublicznych, z wyszczególnieniem kategorii wydatków objętych dotacją. Nie wyjaśnił również, czy skarżący jako organ założycielski, pobiera wynagrodzenie za prowadzenie szkół bezpośrednio z otrzymywanej dotacji przedmiotowej. W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego T.K. wniósł o zmianę powyższego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. W uzasadnieniu podkreślił, że Sąd I instancji posiadał pełen obraz jego dochodów, bowiem wszelkie potrzebne dokumenty zostały przedstawione. Stwierdził, że wyciągi bankowe, których nie przesłał, nie mogą stanowić jedynego dowodu przedstawiającego jego sytuację majątkowa. Ponadto wskazał na mnogość spraw toczących się z jego udziałem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Sądu I instancji odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom skarżącego, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu I instancji, że nie wykazał on, iż jego sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13 – dotyczące tożsamej sprawy Spółki; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zbadał zatem zasadność przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, analizując sytuację majątkową skarżącego, zobrazowaną jego oświadczeniami oraz przedłożonymi do akt sprawy dokumentami źródłowymi. Z użytego przez ustawodawcę w art. 246 § 1 p.p.s.a. wyrażenia "...gdy wykaże..." wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej, to zachodzą uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy, wobec braku realizacji przez stronę obowiązku wynikającego z art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2010 r., II FZ 255/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wywiązał się należycie z nałożonego na niego na mocy art. 255 p.p.s.a. obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych. W szczególności skarżący, pomimo wezwania referendarza sądowego WSA w W., nie przedłożył wykazu wszystkich posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy. W świetle powyższej wykładni art. 246 § 1 w związku z art. 255 p.p.s.a. oraz okoliczności selektywnego przedłożenia przez skarżącego dokumentów źródłowych, wskazanych w wezwaniu referendarza sądowego, należy jako całkowicie uzasadnione ocenić twierdzenie Sądu I instancji, że "nie udokumentowano w sposób pełny sytuacji majątkowej skarżącego, dającej podstawę do ustalenia, jakimi środkami miesięcznie dysponuje on i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona i małoletnie dzieci, bowiem nie dołączono wyciągów z rachunków bankowych". Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela twierdzeń skarżącego, zawartych w zażaleniu, iż Sąd posiada pełen obraz jego dochodów. Wskazać należy, ze Sąd I instancji przeanalizował sytuację skarżącego na podstawie przedstawionych przez niego oświadczeń i dokumentów. Jednakże dopiero wyciągi z rachunków bankowych wraz z innymi dokumentami zobrazowałyby jego sytuację majątkową w pełni. Bowiem dokumenty i oświadczenia złożone przez skarżącego nie przedstawiały całkowicie jego stanu finansów, a przede wszystkim nie wyjaśniały czy skarżący posiadał oszczędności, dzięki którym mógłby pokryć koszty postępowania sądowadministracyjnego. Reasumując, zasadnie Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, że wobec uchylania się skarżącego od przedstawienia rzetelnych wyjaśnień oraz żądanych dokumentów, należało stwierdzić, że nie zrealizował on ciążącego na nim na mocy art. 246 § 1 p.p.s.a. obowiązku i nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona powinna (czego w rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił) przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.