I FZ 375/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 12 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Sp. z o.o. w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 1264/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 25 czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2015 r., sygn. akt: III SA/Gl 1264/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. sp. z o.o. w C. (dalej: "spółka", "strona") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od koszów sądowych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, że znajduje się obecnie w trudnej sytuacji materialnej. W uzasadnieniu wniosku strona podniosła, że spadek dochodów spółki zaczął się już w zeszłym roku, co spowodowało, że skarżąca zakończyła rok 2014 ze stratą w wysokości 184.877,49 zł. Odwołała się także do zeznania podatkowego za pierwszy kwartał 2015 r., z którego wynikało, że poniosła ona stratę w wysokości 25.329,01 zł – tym samym nie odnotowała w pierwszym kwartale bieżącego roku żadnego dochodu. Podniosła, że trudna sytuacja spółki, utrzymująca się od co najmniej jednego roku nie pozwoliła jej na zabezpieczenie kwoty w wysokości 1.000 zł na wpis sądowy zaś bieżąca sytuacja spółki w żaden sposób nie pozwala na jej wygospodarowanie. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 534.381,06 zł, a wartość środków trwałych w kwocie 97.085,32 zł. ponadto, wg bilansu za ostatni rok obrotowy spółka poniosła stratę w kwocie (-) 578.377,49 zł. Z oświadczeń zawartych we wniosku wynika również, że spółka posiada rachunek bankowy w A. Banku – na koncie spółki występuje debet w wysokości (-) 1,16 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego strona przedłożyła następujące dokumenty i materiały źródłowe: zeznanie podatkowe CIT-8 za 2013 r. i za 2014 r.; deklaracje VAT-7 za okres od grudnia 2014 r. do maja 2015 r.; raport kasowy obrazujący stan środków na dzień 1 czerwca 2015 r.; ewidencję środków trwałych – stan na maj 2015 r.; sprawozdania finansowe za 2014 r. (w tym bilans oraz rachunek zysków i strat). Jednocześnie w piśmie przewodnim z dnia 21 maja 2015 r., pełnomocnik procesowy spółki oświadczył, że nie posiada ona w chwili obecnej żadnych rachunków bankowych. Oceniając przedstawione przez stronę informacje w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania Sąd pierwszej instancji uznał, że składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, że jej sytuacja materialna uzasadnia jego uwzględnienie. Mając na uwadze informacje przedstawione w przedmiotowym wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że trudno na ich podstawie uznać, iż sytuacja spółki była na tyle trudna, by nie była ona w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. W ocenie Sądu nie sposób uznać, że wykazana strata nie była spowodowana nierentownością prowadzonej działalności lecz konsekwencją nadwyżki ponoszonych kosztów nad wypracowanym przychodem. Tym bardziej, że na poparcie powyższego nie przedłożono żadnych zaświadczeń potwierdzających, że faktycznie spółka nie rozlicza się z urzędem skarbowym i nie składa deklaracji podatkowych, czy deklaracji ZUS. W tym stanie rzeczy, wnioskodawca, w ocenie Sadu, nie spełnia przesłanki braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sad zwrócił także uwagę na posiadane przez spółkę aktywa trwałe o relatywnie wysokiej wartości i wierzytelności, podlegające ściągnięciu. Jednocześnie podniósł, że spółka nie powołuje się, aby miała aktualnie jakiekolwiek zaległości w spłacie zaciągniętych kredytów, jak również nie toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne. Zdaniem Sądu skoro istnieje majątek spółki znacznej wartości, a wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnik nie składał przyznanie prawa pomocy takiemu podmiotowi, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności. Tym bardziej, że skarżąca spółka korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika, który reprezentuje ją przed tut. Sądem, a to oznacza, zdaniem Sądu, że nieuzasadnione byłoby stwierdzenie, że była w stanie ponieść koszty związane z zastępstwem prawnym, a jednocześnie nie mogła ponieść należnych Skarbowi Państwa kosztów sądowych. Na powyższe orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie, w którym zarzuciła Sądowi pierwszej instancji: - sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym materiałem dowodowym poprzez uznanie oświadczeń złożonych w zakresie majątku spółki za niedostatecznie udowadniające niemożność poniesienia przez nią kosztów sądowych, podczas gdy z przesłanej obszernej dokumentacji wynika w sposób logiczny, iż uzyskane przez spółkę przychody są niewspółmierne do ponoszonych kosztów, - sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym materiałem dowodowym poprzez uznanie, iż reprezentowanie spółki przez profesjonalnego pełnomocnika przesądza o możliwości poniesienia opłaty sądowej, podczas gdy korzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie stanowi luksusu a zwykły wydatek na potrzeby ochrony własnych interesów, - błędne zastosowanie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – dalej: "P.p.s.a.") poprzez dowolne uznanie, iż nie zachodzą przesłanki zawarte w wymienionym artykule uprawniające skarżącą do zwolnienia z kosztów sądowych w całości, podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego ocenianego zgodnie z wiedzą, doświadczeniem życiowym oraz zasadami logicznego wnioskowania wynika, iż skarżąca nie posiada żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania. Mając na względzie powyższe pełnomocnik spółki zwrócił się o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przypomnieć wobec tego należy, że w przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Istotnym w kontekście niniejszego postępowania zażaleniowego jest to, że z treści art. 246 § 2 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Oceniając zaskarżone postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia konfrontując je z nadesłaną przez spółkę dokumentacją źródłową dotyczącą kondycji finansowej i wyciągnął w tym zakresie stosowne wnioski prezentując w motywach zaskarżonego postanowienia względy, dla których spółka nie wypełniła przesłanek wynikających z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Co istotne, również argumentacja zażalenia nie zdołała skutecznie podważyć stanowiska Sądu pierwszej instancji. Zauważyć należy, że w zasadzie stanowiła ona powtórzenie twierdzeń zawartych w złożonym sprzeciwie. Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji dokonując analizy bilansu przedłożonego przez skarżącą spółkę doszedł do przekonania, że dysponuje ona określonym majątkiem, który powinien umożliwić uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 1.000 zł. Uwzględniając już chociażby, że z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2014 r. wynika, iż spółka posiada środki trwałe w postaci nieruchomości (budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej) o wartości 97.085,32 zł a także znaczne aktywa obrotowe w postaci należności krótkoterminowych (należą do nich przede wszystkim należności z tytułu dostaw i usług o okresie spłaty poniżej 12 miesięcy - pozycja bilansu zamyka się w kwocie 158.019,21 zł) nie sposób uznać, że uiszczenie wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej spowoduje dla spółki negatywne konsekwencje finansowe. Co prawda spółka podnosiła, że nie posiada ona środków na pokrycie kosztów sądowych i poniosła stratę jednak sam fakt poniesienia straty, nie oznacza jeszcze, iż nie jest ona w stanie partycypować w kosztach sądowych. Podkreślić bowiem należy, że strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi od razu oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą a jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co istotne, jak słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, spółka nie powołuje się na zaległości w spłatach kredytów, ani na toczące się przeciwko spółce postępowania egzekucyjne. Co więcej, z bilansu wynika, że na koniec 2013 r. spółka posiadała zadłużenie z tytułu kredytów i pożyczek w wysokości 165.659,72 zł jednak na koniec 2014 r. pozycja ta w rubryce pasywów bilansu już nie figuruje, z czego wnosić można, że spółka nie posiada zadłużenia kredytowego. Końcowo zaakcentować należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie przychyla się do zaprezentowanej w zaskarżonym postanowieniu argumentacji Sądu pierwszej instancji, że korzystanie przez skarżącego z pomocy profesjonalnego pełnomocnika rzutować może na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, że korzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej jest prawem procesowym skarżącego i jego realizacja nie może być oceniana, jako okoliczność uniemożliwiająca realizację innych praw procesowych, w tym prawa pomocy. Jednak nie ulega wątpliwości, że powyższa kwestia nie była jedyną okolicznością, na podstawie której odmówiono stronie uwzględnienia jej wniosku. Zaakcentować należy, że Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika by kondycja finansowa spółki uniemożliwiała jej poniesienie wymaganych kosztów sądowych zwracając jednocześnie uwagę na przesłanki, które zadecydowały o przyjęciu takiego stanowiska. Co istotne spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone oświadczenia świadczą o prowadzeniu działalności. Mając na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a postanowił jak w sentencji.