I FZ 112/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Roman Wiatrowski po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Zakładu Gminnego "M." sp. z o.o. z siedzibą w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 776/14 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Zakładu Gminnego "M." sp. z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia z 30 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 23 lutego 2016 r., I SA/Sz 776/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Zakładu Gminnego M. Sp. z o.o. z siedzibą w M. (dalej: skarżący, wnioskodawca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 30 kwietnia 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do grudnia 2008 r. 2.1. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 13 listopada 2014 r., oddalił skargę skarżącego, na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 30 kwietnia 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do grudnia 2008 r. 2.2. Skarżący pismem z dnia 22 stycznia 2015 r. wniósł za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę kasacyjną od powyższego wyroku. 2.3. Zarządzeniem Sądu pierwszej instancji z dnia 1 czerwca 2015 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej oraz pouczono, że niewykonanie zobowiązania w terminie siedmiodniowym spowoduje odrzucenie skargi kasacyjnej. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 16 czerwca 2015 r. 2.4. W dniu 14 lipca 2015 r. do Sądu pierwszej instancji wpłynął wniosek strony skarżącej o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącego wskazał, iż w dniu 16 czerwca 2015 r. punkt I.-P. doręczył mu wezwanie wysłane przez Sąd. Bezzwłocznie zatem, w dniu 18 czerwca 2015 r. sms na numer służbowy oraz mailem, pełnomocnik przekazał prezesowi spółki wskazanie co do kwot i konta na jakie należy przelać opłatę sądową. Niestety w w/w terminie, prezes zarządu spółki przebywał na terenie Stanów Zjednoczonych w stanie Montana, gdzie z przyczyn technicznych nie otrzymał ani wiadomości sms-owej, ani też wiadomości mailowej. Z uwagi na ciężką sytuację finansową spółki, prezes zarządu spółki nie zatrudnia sekretarki, ani nie zatrudnia pracownika do spraw związanych z jej obsługą i wszystkie w tym zakresie czynności wykonuje samodzielnie i osobiście. Spółka korzysta z biura rachunkowego w innym mieście, które nie jest pełnomocnikowi znane. W dniu 15 lipca 2015 r. strona skarżąca uiściła wpis od skargi kasacyjnej. 2.5. Zarządzeniem Sądu pierwszej instancji z dnia 16 lipca 2015 r., wezwano pełnomocnika skarżącego do wskazania w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej oraz wykazania, iż wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia tego wpisu, z dnia 9 lipca 2015 r. został wniesiony w terminie 7 dniu od czasu jej ustania, pod rygorem odrzucenia wniosku. Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżący wskazał, iż wniosek w przedmiocie uzupełnienia wpisu, którego Sąd nie wykazał w pierwotnym wezwaniu w pełnej wysokości, został wniesiony w terminie 7 dniu od czasu ustania przeszkody, ze względu na brak możliwości podpisania dyspozycji przelewu przez organ spółki, z powodu pobytu prezesa zarządu spółki na terenie USA oraz z uwagi na urlop księgowej obsługującej spółkę, upoważnionej do dyspozycji bankowych zastrzeżonych. 2.6. Postanowieniem z dnia 17 września 2015 r. Sąd pierwszej instancji odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. 2.7. W zażaleniu na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżący wniósł o jego uchylenie w trybie samodzielnej weryfikacji orzeczenia oczywiście błędnego bądź o przywrócenie stronie terminu przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie o uchylenie i zwrot Sądowi pierwszej instancji celem rozpoznania powtórnie. Skarżący zarzucił, że Sąd przedwcześnie uznał, że skarżący nie wskazał daty ustania przyczyny uchybienia terminu (nie wyjaśnił okoliczności związanych z tą datą) i nie wykazał tym samym, iż wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie. 2.8. Po rozpoznaniu zażalenia na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 grudnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie. W uzasadnieniu wskazując, że wezwanie skierowane przez Sąd pierwszej instancji na etapie rozpoznawania przedmiotowego wniosku o wskazanie "kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu" oraz "że wniosek o przywrócenie terminu (...) został wniesiony w terminie 7 dni od czasu jej ustania", zostało sformułowane w sposób ogólny. Udzielona w związku z tym odpowiedź skarżącego czyni zadość pytaniu Sądu pierwszej instancji. NSA podkreślił, że odrzucenie przedmiotowego wniosku nie było właściwe, a Sąd pierwszej instancji mógł ponowić wezwanie, precyzując, że skarżący powinien wyjaśnić w jakiej konkretnie dacie i w jakich okolicznościach ustała przyczyna uchybienia terminowi przez niego powołana (zakończenie urlopu księgowej, powrót prezesa zarządu spółki z USA). 2.9. Wezwaniem z dnia 15 stycznia 2016 r. uwzględniając wskazówki Naczelnego Sądu Administracyjnego zamieszczone w postanowieniu z dnia 21 grudnia 2015 r. Sąd pierwszej instancji wezwał pełnomocnika skarżącego do wyjaśnienia, w jakiej konkretnie dacie i w jakich okolicznościach ustała przyczyna uchybienia terminowi przez niego powołana (zakończenie urlopu księgowej, powrót prezesa zarządu spółki z USA). W odpowiedzi pismem z dnia 30 stycznia 2016 r. (wpływ do WSA w Szczecinie - 3 lutego 2016 r.) pełnomocnik skarżącego wskazał, że datą ustania przeszkody dla realizacji opłaty w sprawie jest dzień poprzedzający realizację przelewu na rachunek Sądu związany z powrotem prezesa zarządu spółki i obiektywną możliwością zrealizowania przelewu na podstawie podpisanego dokumentu przez księgowa spółki. Ponadto wskazał, że sformułowanie "w jakich okolicznościach ustała przyczyna uchybienia terminowi" nie jest jednoznaczna prawniczo i jego zdaniem dotyczy daty ustania przeszkody dla dokonania czynności. 2.10. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, zgodnie z art. 86 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że stosownie do art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w tym uchybieniu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Przywrócenie terminu uzależnione jest więc od łącznego spełnienia wymienionych wyżej przesłanek. Jest ono możliwe w szczególności w sytuacji, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Sąd pierwszej instancji odwołując się do stanu faktycznego ustalonego w sprawie uznał, że przyczyna uchybienia terminowi do uiszczenia wpisu ustała 14 lipca 2015 r. Skarżący składając wniosek o przywrócenie terminu w dniu 13 lipca 2015 r. zachował przewidziany na dokonanie tej czynności siedmiodniowy termin wskazany w art. 87 § 1 p.p.s.a., dopełnił również wymogu jednoczesnego ze złożeniem wniosku dokonania czynności, której termin został uchybiony, uiszczając brakujący wpis sądowy od skargi. 2.11. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący nie uprawdopodobnił jednak, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Oceniając brak winy w uchybieniu terminu należy uwzględnić wszystkie okoliczności konkretnej sprawy, stosując obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Sąd pierwszej instancji uznał, że z wniosku o przywrócenie terminu, w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że uchybienie terminu było następstwem niedołożenia przez skarżącego należytej staranności w dbaniu o swoje interesy. W ocenie Sądu pierwszej instancji wyjazd prezesa zarządu spółki (tj. piastuna funkcji organu, jedynej osoby uprawnionej do dokonywania czynności zlecenia przelewu bankowego) do USA oraz wyjazd na urlop księgowej (tj. jedynej osoby upoważnionej do wykonania dyspozycji bankowych), które zbiegły się w czasie z upływem terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej nie mogą być brane pod uwagę jako okoliczności wyłączające winę skarżącego. Na okoliczności te bowiem skarżący miał wpływ. W odniesieniu do podmiotu, którego organ oraz niezbędny dla wykonania czynności personel wyjeżdża poza miejsce swego zamieszkania w trakcie postępowania, aktualizuje się obowiązek takiego zorganizowania spraw, aby podczas tych nieobecności jego interesy nie doznały uszczerbku. Prezes zarządu spółki winien podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie spraw, zwłaszcza sądowych. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przywrócenie terminu jest instytucją służącą ochronie zainteresowanego przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu. Taka ochrona przysługuje jednak wyłącznie w przypadku, kiedy skarżący nie mógł dokonać czynności procesowej w terminie z przyczyn od siebie niezależnych (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r. sygn. akt FZ 707/2004, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), a takich przyczyn w rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono. W zażaleniu na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżący zaskarżył postanowienie w całości zarzucając: 1) brak uwzględnienia wskazówek Naczelnego Sądu Administracyjnego mimo formalnego powołania ich i uwzględnienia w wyniku czego Sąd ponownie dopuścił się tego samego naruszenia, które zakwestionował NSA; 2) oparcie się przez Sąd na niezweryfikowanym stanie faktycznym i dotąd nieuzupełnionym, a przyjętym jeszcze w toku rozpoznania przed uwzględnieniem zażalenia, jako że w oświadczeniu złożonym Sądowi prezes zarządu wyraźnie deklarował dostarczenie wszelkich dowodów wyjazdu i dokumentów odnośnie do nieobecności obsługującego spółkę biura rachunkowego zewnętrznego; 3) brak zbadania i obiektywnego potwierdzenia istnienia jakiegokolwiek zaniedbania po stronie skarżącego; 4) przyznanie przez Sąd poprzez przytoczenie – z wyraźną intencją podważenia rozumienia przez skarżącego podstaw jego wniosku – świadomego sformułowania pełnomocnika mającego unaocznić braki w badaniu indywidualnej sytuacji strony przez Sąd faktu pominięcia takiego badania; 5) błędną ocenę jednoznacznego oświadczenia woli prezesa zarządu skarżącego, który na żądanie Sądu wskazał i potwierdził wcześniejsze oświadczenie pełnomocnika w przedmiocie braku przyczyn uchybienia, daty ustania uchybienia oraz daty sanowania braku, co Sąd pominął uznając za przesłankę odmowy uwzględnienia wniosku fakt odstąpienia od wskazania okoliczności powołanych we wniosku – wbrew brzmieniu wyjaśnienia osoby, która potwierdziła tak swoją nieobecność w dacie wezwania, czas nieobecności, zasady współpracy z księgowością zewnętrzną jak też okoliczności wpłaty opłat sądowych bezzwłocznie po ustaniu przeszkody. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak stanowi art. 86 § 1 P.p.s.a., sąd na wniosek strony postanowi przywrócenie terminu, jeżeli ta nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym w terminie bez swojej winy. Z powyższego przepisu wynika, iż konieczną, a zarazem podstawową przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy po stronie podmiotu dokonującego danej czynności. Należy przy tym podkreślić, że od strony wymaga się największego możliwego w danych okolicznościach wysiłku, a co za tym idzie, przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Prowadzenie spraw w sformalizowanym postępowaniu sądowym wymaga od stron szczególnej staranności. Wszelkie zaniedbania grożą poważnymi konsekwencjami, często niemożliwymi do zniwelowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zaistniałym w niniejszej sprawie stanie faktycznym skarżący nie wykazał się należytą starannością przy prowadzeniu swoich spraw. Jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, fakt wyjazdu prezesa zarządu za granicę, nawet nagłego, nie może być przyczyną do usprawiedliwienia sytuacji, w której nikt w firmie nie jest upoważniony do dokonania tak niezbędnej i ważkiej czynności, jaką jest uiszczenie wpisu sądowego (por. np. postanowienie NSA z 3 października 2008 r., I FZ 333/08, CBOSA). Podobnie nie można również wyjazdu zagranicznego prezesa zarządu skarżącego traktować jako okoliczności ekskulpującej fakt powstania uchybienia terminu do zachowania czynności procesowej. Planując taki wyjazd, należało bowiem liczyć się z możliwością otrzymania korespondencji wymagającej podjęcia w związku z jej treścią, w zakreślonych terminach, środków w celu ochrony swych praw. Zorganizowanie funkcjonowania spółki w ten sposób nie było zadaniem niewykonalnym, biorąc pod uwagę dostępność technicznych środków porozumiewania się z prezesem przebywającym na terenie Stanów Zjednoczonych, a także np. możliwość ustanowienia pełnomocnika. Na marginesie należy zauważyć, że brak zapewnienia osoby upoważnionej do dokonywania w imieniu skarżącego dyspozycji bankowych zastrzeżonych na czas nieobecności prezesa mógł stanowić przeszkodę do realizacji także innych czynności związanych z normalnym funkcjonowaniem spółki niż uiszczenie wpisu w rozpatrywanej sprawie. Efektu własnych zaniechań czy też zaniedbań i braku wystarczającej staranności nie można traktować jako podstawy wniosku o przywrócenie terminu, która wymaga uprawdopodobnienia nieistnienia winy strony. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji za nienaruszające prawa i dlatego postanowił oddalić zażalenie skarżącego na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.