IV SA/Wr 341/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędziowie Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania G. G., dalej: skarżący, od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta W. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – I. G., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] Kolegium wskazało na następujący stan faktyczny i prawny sprawy. W dniu 22 listopada 2013 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. Podniesiono, że skarżący na mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...], nr [...] uzyskał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Decyzja ta wygasła z mocy prawa w dniu 30 czerwca 2013 r. Nadto, niepełnoprawność matki skarżącego (ur. [...] 1951 r.) istnieje od października 2011 r., czyli powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Mając powyższe na względzie, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] odmówił skarżącemu prawa do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką za okres od 1 stycznia 2013 r. do 30 czerwca 2013 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] wskazano, że skarżący nie spełnia warunków uzyskania prawa do dodatku z tego powodu, że nie zostały spełnione jednocześnie warunki przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach obowiązujących od dnia 1 stycznia 2013 r. Skarżący odwołał się od tej decyzji, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. W obszernym uzasadnieniu odwołania (nawiązującym - m.in. - do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego) podniósł, że ustawodawca dopuścił się pominięcia ustawodawczego oraz naruszenia zasady równości, zawężając krąg uprawnionych do dodatku dla opiekunów osób, które stały się niepełnosprawne przed ukończeniem 18, względnie 25 roku życia. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy powołał przepis art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej: ustawa, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu lub 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podał, że powyższy przepis, określający warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został znowelizowany na mocy art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548), dalej: ustawa nowelizująca, poprzez m. in. dodanie ust. 1b, wedle którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy nowelizującej, osobom uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego, spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (...) przysługuje dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 100 zł miesięcznie w okresie od stycznia 2013 r. do 30 czerwca 2013 r. Z powyższego przepisu wynika, że warunkiem uzyskania przez skarżącego prawa do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie warunków przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach obowiązujących od dnia 1 stycznia 2013 r. Chodzi tu o warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje na nowych zasadach, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zdaniem Kolegium, skoro niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia, to zgodnie z przepisem art. 12 ust. 1 ustawy nowelizującej w zw. z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżący nie spełnia warunków uzyskania prawa do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, Kolegium stwierdziło, że przyjęta wykładnia przepisów określających warunki przyznania prawa do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego jest wynikiem zastosowania dyrektyw językowo- logicznych. Już bowiem na etapie wykładni literalnej możliwe okazało się uzyskanie jednoznacznej normy prawnej. Wobec tego - zgodnie z założeniami derywacyjnej koncepcji wykładni - nie jest dopuszczalne na etapie stosowania prawa- przełamanie jednoznacznego wyniku wykładni literalnej z powołaniem się na konstytucyjną zasadę równości (art. 32 Konstytucji RP). Orzekanie o niezgodności pionowej norm należy bowiem do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 i 190 Konstytucji RP), stanowiąc problem walidacyjny, a nie interpretacyjny. Dlatego też Kolegium nie mogło podjąć rozstrzygnięcia wbrew jednoznacznemu unormowaniu, gdyż naruszałoby to zasadę pewności prawa i legalności (art. 2 i 7 Konstytucji RP). Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zdaniem skarżącego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizującą narusza zasady demokratycznego państwa prawa, w szczególności zasadę sprawiedliwości społecznej oraz zasadę równości wobec prawa. Skarżący podniósł, że w świetle orzeczeń o niepełnosprawności matki istnieje wątpliwość, czy początkowej daty niepełnosprawności w ogóle nie da się ustalić, czy też można tę datę ustalić w przybliżeniu. Zarzucił, że decyzje obu instancji nie odnoszą się do powyższej kwestii, co powoduje że wydane decyzje naruszają art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. Wedle skarżącego przepis art. 12 ust. 1 ustawy nowelizującej rozróżnił dwie grupy osób otrzymujących świadczenie pielęgnacyjne jako uprawnionych do otrzymywania dodatku do tego świadczenia. Jedną z tych grup (do której zalicza się skarżący) stanowią opiekunowie, którzy na mocy dotychczas obowiązującej ustawy uzyskali prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z zastrzeżeniem, że niepełnosprawność podopiecznych musiała powstać przed ukończeniem przez nich 18 lub w przypadku osób uczących się, 25 roku życia. Druga grupa opiekunów dotyczy osób, które dopiero na mocy nowej, obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 r. ustawy uzyskali prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Różnicowanie opiekunów ze względu na to kiedy postała niepełnosprawność podopiecznego nie znajduje, zdaniem skarżącego żadnego racjonalnego uzasadnienia i łamie zasady wyrażone w Konstytucji. Końcowo skarżący powołał orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U/787, OTK z 1998 r., cz. I, poz. 1 oraz z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07), w których zwrócono uwagę, że wszystkie podmioty prawa mają być traktowane równo. Zróżnicowanie zaś sytuacji prawnych podmiotów może mieć miejsce tylko w szczególnie umotywowanych przypadkach. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) oraz ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. nr 1548) – dalej: ustawa zmieniająca. Zgodnie z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej, osobom uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych, spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, oraz osobom, którym przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, za każdy miesiąc w okresie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do dnia 30 czerwca 2013 r., w którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, przysługuje dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w wysokości 100 zł miesięcznie. W ocenie organów orzekających w niniejszej sprawie, nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Wobec powyższego podstawą odmowy przyznania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym miejscu wskazać należy, iż powyższy przepis był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b’ p.p.s.a Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Podstawy do wznowienia postępowania określone są w przepisach art. 145 § 1 k.p.a. oraz art. 145a § 1 i art. 145b § 1 k.p.a. Pośród okoliczności w nich wymienionych zwrócić należy uwagę na art. 145a § 1 k.p.a., który stanowi, iż można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie zaistniała podstawa do uchylenia zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, ponieważ wyżej wskazanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku Sąd oparł na zasadzie art. 152 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ winien, uwzględniając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 nie tylko rozważyć, czy skarżącemu przysługiwało wnioskowane świadczenie ale także odnieść się do treści orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia [...] w zakresie, w jakim stanowi, iż nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.