I SA/Wa 1595/14
WyrokWSA w Warszawie2014-11-14
Skład orzekający: Jolanta Dargas, Mirosław Gdesz, Marta Kołtun-Kulik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji jest związany oceną prawną wyrażoną w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego w zakresie legitymacji strony do wszczęcia postępowania, nawet jeśli późniejsze ustalenia faktyczne mogą sugerować brak interesu prawnego?Ratio decidendi
Organ administracji jest związany oceną prawną wyrażoną w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego na podstawie art. 153 PPSA. Oznacza to, że organ musi stosować się do tej oceny, nawet jeśli późniejsze ustalenia faktyczne mogą sugerować brak interesu prawnego strony. W przypadku, gdy sąd nakazał merytoryczne rozpatrzenie sprawy w odniesieniu do konkretnej nieruchomości, organ nie może kwestionować legitymacji strony w tym zakresie, a uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości jest uzasadnione, gdy obejmuje zarówno kwestie merytoryczne, jak i procesowe.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie, że nieruchomości ziemskie nie podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej. Wojewoda umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe z uwagi na brak interesu prawnego wnioskodawcy (T. w K.) w odniesieniu do jednej nieruchomości (w B.) oraz wątpliwości co do tożsamości wnioskodawcy w odniesieniu do drugiej nieruchomości (w G.). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, uznając, że organ pierwszej instancji naruszył art. 153 PPSA, polemizując z prawomocnym wyrokiem WSA, który nakazał merytoryczne rozpatrzenie sprawy w zakresie nieruchomości w G. WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2014 r. sprawy ze skargi U. w K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o stwierdzenie, że nieruchomości ziemskie nie podpadały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2014r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] o z dnia [...] sierpnia 2013r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Minister podał, że decyzją z dnia [...] września 2007r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że nieruchomość ziemska położona w G. gm. Z. (oznaczona aktualnie jako działka ewidencyjna nr [...]) objęta dawnym wykazem hipotecznym [...] oraz nieruchomość ziemska położona w B. (oznaczona aktualnie jako działka ewidencyjna nr [...]), objęta dawnym wykazem hipotecznym [...] - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. nr 3, poz. 13 ze zm.).
Po rozpatrzeniu odwołania T. w K. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2008r. nr [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi T. w K. wyrokiem z dnia 19 listopada 2008r. sygn. akt IV SA/Wa 1296/08 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...]. Sąd wskazał, że zgodnie z § 431 Kodeksu cywilnego austriackiego (ABGB) skuteczne przeniesienie prawa własności nieruchomości wymagało wpisu do księgi wieczystej prawa własności nabytego w drodze umowy. Notarialny akt sprzedaży nieruchomości położonej w B., nie będąc ujawniony w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, nie wywołał skutku rozporządzającego na rzecz T. w K., organy orzekające w sprawie nie mogły zatem przyjąć tej nieruchomości za składnik majątku ziemskiego-określanego w przeszłości mianem G. - na dzień wywołania skutków prawnorzeczowych przez dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. na dzień 13 września 1944r. Dalej Sąd podkreślił, że o ile T. w K. nie przysługiwało prawo własności do nieruchomości położonej w B., przynajmniej na dzień wywołania skutków prawnorzeczowych przez dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, o tyle przedmiotem oceny organów orzekających, dla zastosowania przepisów tego dekretu do pozostałej części majątku ziemskiego położonego w G., powinno być wszechstronne wyjaśnienie, czy ta właśnie część spełniała wymogi wynikające z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Sąd wskazał ponadto, że sprawa wymaga "wnikliwego ustalenia, czy majątek ziemski G. spełniał w szczególności wymogi areałowe do objęcia go skutkami prawno rzeczowymi art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej", a przy ponownym rozpatrywaniu sprawy "organ orzekający w pierwszej kolejności określi granice merytorycznego rozpatrzenia wniosku, aby w ich ramach przeprowadzić ponowne postępowanie dowodowe dla ustalenia, czy majątek G. spełniał wymogi wynikające z dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej".
Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2010r. sygn. akt I OSK 435/09 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniesioną przez U. w K.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013r. nr [...] Wojewoda [...] umorzył postępowanie w niniejszej sprawie jako bezprzedmiotowe.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosło T. w K.
Rozpatrując sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że podstawą umorzenia postępowania przez organ I instancji był brak interesu prawnego wnioskodawcy do wystąpienia z żądaniem spowodowany :
- w stosunku do nieruchomości w G. tożsamości wnioskodawcy tj. T. w K.(wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego-rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej pod numerem [...]) z T. w K powstałym w [...]r., będącym poprzednim właścicielem przejętej nieruchomości w G.;
- w stosunku do nieruchomości w B. -faktem, że T. w K. nie nabyło własności tej nieruchomości, a to ze względu na brak intabulacji tego prawa w wykazie hipotecznym, wymaganej treścią § 431 ABGB.
Minister wskazał, że sprawa niniejsza była rozpoznawana przez sądy administracyjne, zaś stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
Organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji w zaskarżonej decyzji stwierdził, że wnioskodawca- T. w K. nie posiada przymiotu strony. Minister zauważył, że wcześniejsze decyzje organów administracji również zostały wydane na skutek wniosków złożonych przez ten sam podmiot, lecz kontrolujące je sądy nie zakwestionowały wówczas jego legitymacji do skutecznego wszczęcia postępowania ( w części dotyczącej nieruchomości w G.). Gdyby jak wskazał Wojewoda wnioskodawca nie był uprawniony do ubiegania się o wyłączenie nieruchomości w G. M. spod postanowień art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2008r. stwierdziłby nieważność tej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Jednakże Sąd takiego rozstrzygnięcia nie wydał, przeciwnie-nakazał merytoryczne rozpatrzenie sprawy poprzez zbadanie czy nieruchomość w G. spełnia kryteria wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w szczególności normy obszarowe przewidziane w tym przepisie. W ocenie Ministra na tym etapie sprawy organy administracji mają zamkniętą drogę do kwestionowania interesu prawnego wnioskodawcy, a przyjęcie stanowiska przeciwnego prowadziłoby do naruszenia art.. 153 ppsa.
Organ II instancji stwierdził, że wydana przez Wojewodę [...] decyzja umarzająca postępowanie nie rozstrzygała sprawy merytorycznie, w związku z czym skoro zdaniem Ministra brak było podstaw do umorzenia postępowania, to nie może on w postępowaniu odwoławczym wydać decyzji reformatoryjnej, gdyż naruszyłby zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Zdaniem Ministra Wojewoda [...] w części dotyczącej nieruchomości w G. wdał się w prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, naruszając przepis art. 153 ppsa. Organ zauważył, że wprawdzie powyższe uchybienia nie dotyczą części decyzji odnoszącej się do nieruchomości w B, jednakże z uwagi na brzmienie art. 138 § 2 k.p.a., który stanowi o uchyleniu decyzji w całości, decyzja kasacyjna wydana być musi także w odniesieniu do nieruchomości w B. (katalog rozstrzygnięć przewidziany w art. 138 k.p.a. ma katalog zamknięty i nie może być modyfikowany. W ocenie Ministra jednocześnie rozstrzygnięcie w tym kształcie jest uzasadnione o tyle, o ile WSA w Warszawie w wydanym w niniejszej sprawie wyroku- przy stwierdzeniu, że T. w K. nie było właścicielem nieruchomości w B. -nakazał, aby w pierwszej kolejności określić granice merytorycznego rozpatrzenia wniosku. W takiej sytuacji w ocenie organu II instancji wątpliwości musi budzić połączenie przez organ I instancji spraw obu nieruchomości (wszczętych na skutek odrębnych wniosków) do wspólnego rozpatrzenia na podstawie art. 62 k.p.a.
Reasumując, Minister wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę Wojewoda [...] załatwi w pierwszej kolejności wniosek dotyczący nieruchomości w B. zgodnie z zapadłymi w sprawie wyrokami, które jednoznacznie wskazały, że wnioskodawca nie był właścicielem tej nieruchomości w dacie nacjonalizacji.
Rozpatrując natomiast wniosek w sprawie nieruchomości w G. organ I instancji oceni, czy spełniała ona przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, przy czym weźmie pod uwagę fakt, że wbrew twierdzeniom wniosku działka nr [...] objęta księgą wieczystą [...] nie obejmuje całości dawnej nieruchomości [...]., co wynika z zestawienia parcel katastralnych składających się na [...]., oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej [...], a także wykazu zmian gruntowych będących podstawą odłączenia działki nr [...] do KW nr [...].
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł U. w K. zarzucając jej naruszenie:
1) art. 28 k.p.a. poprzez uznanie, że wnioskodawcy przysługiwał interes prawny do złożenia wniosku będącego przedmiotem postępowania przed organem I instancji;
2) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 153 ppsa poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że organ nie jest władny badać interesu prawnego wnioskodawcy będąc w tym zakresie związanym wyrokiem WSA;
3) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że nie zachodziła podstawa do umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość;
4) art. 7, 8 i art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia wymaganego postępowania wyjaśniającego oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy;
5) art. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. oraz § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1644r., jak też art. 153 ppsa poprzez przyjęcie, że organ administracji uprawniony jest do orzekania o podpadaniu pod działanie reformy rolnej nieruchomości związków wyznaniowych, jak też poprzez błędne przyjęcie, że organ I instancji nie uwzględnił ocen prawnych przedstawionych w poprzednich orzeczeniach sądów w zakresie nieruchomości w B.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że kwestia legitymacji prawnej jak i posiadania przymiotu strony postępowania przez wnioskodawcę nie była przedmiotem postępowania, w związku z czym zdaniem skarżącego za prawidłowe należy uznać przyjęcie przez organ I instancji, iż brak jest prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii ciągłości bytu prawnego T. w K z T. z [...]r. Zatem w przypadku ujawnienia danych, okoliczności faktycznych i prawnych, jak w przedmiotowej sprawie, gdzie organ I instancji oddał się dogłębnej analizie tożsamości T. w K. z T. powstałym w [...]r. w ocenie skarżącego nie może zostać uznany za wiążący sam brak kwestionowania interesu prawnego wnioskodawcy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i Naczelny Sad Administracyjny. Podniesiono, że zasadnie organ I instancji umorzył postępowanie spowodowane brakiem interesu prawnego wnioskodawcy, a organ II instancji uchylił się od merytorycznego badania kwestii interesu prawnego wnioskodawcy, przechodząc niejako do porządku nad okolicznością, że podmiot nie posiadający interesu prawnego uzyskuje go na skutek wyroku sądu administracyjnego. Ponadto zarzucono, że nieruchomość w B. jako nieruchomość będąca własnością związku wyznaniowego ([...]) była wyłączona z pod przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W związku z powyższym bezzasadne było uchylenie decyzji organu I instancji w zakresie w jakim umorzono postępowanie w zakresie nieruchomości w B.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Również uczestnik postępowania T. w K. wniosło o jej oddalenie w piśmie z dnia 28 października 2014r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
W niniejszej sprawie przedmiot oceny Sądu stanowi decyzja z dnia [...] marca 2014r. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylająca decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013r. i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, który po rozpatrzeniu sprawy dotyczącej wydania decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska położona w G. oraz nieruchomość ziemska położona w B. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej umorzył postępowanie.
Na wstępie rozpatrywanej sprawy wskazać należy, iż sprawa podlegała ponownemu rozpoznaniu na skutek prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2008r. sygn. akt IV SA/Wa 1298/08. W uzasadnieniu niniejszego wyroku Sąd stwierdził, że T. O. w K. nie przysługiwało prawo własności do nieruchomości położonej w B., przynajmniej na dzień wywołania skutków prawnorzeczowych przez dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, jednakże przedmiotem oceny organów orzekających, dla zastosowania przepisów tego dekretu do pozostałej części majątku ziemskiego położonego w G. powinno być wszechstronne wyjaśnienie, czy ta właśnie część majątku spełniała wymogi wynikające z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Sąd uznał, że obejmując rozpatrzeniem wniosku T. w K. nieruchomość położoną w B, organy orzekające naruszyły art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w sposób mający wpływ na wynik sprawy, ponieważ dokonały oceny tego przepisu wobec nieruchomości, która nie była objęta jego hipotezą, tj. nie stanowiła w ujęciu prawnym części majątku ziemskiego G., a przez to nie mogła być uwzględniona do oceny zastosowania tego przepisu wobec majątku ziemskiego G.. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że sprawa wymaga ponownego rozpatrzenia w granicach przysługiwania skarżącemu interesu prawnego i przez to wnikliwego ustalenia, czy majątek ziemski G. spełniał w szczególności wymogi areałowe do objęcia go skutkami prawno rzeczowymi art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Jednocześnie sąd polecił organowi orzekającemu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy określenie w pierwszej kolejności granic merytorycznego rozpatrzenia wniosku, aby w ich ramach przeprowadzić ponowne postępowanie dowodowe dla ustalenia, czy majątek G,. spełniał wymogi wynikające z dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Podkreślić należy, iż stosownie do treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Związanie wynikające z omawianego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego i faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w trybach nadzwyczajnych (wyrok NSA z dnia 1.10.2001 r., SA/Rz 434/2000). Ponieważ w sprawie niniejszej nie mamy do czynienia z taką sytuacją, organy orzekające były związane oceną prawną wyrażoną w ww wyroku. Powołane przepisy bowiem w sposób jednoznaczny wyznaczają kierunek postępowania organu administracji, który nie posiada już swobody w zakresie stosowania prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania.
Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania tych organów w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania są więc konsekwencją oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Ich zadaniem jest wytyczenie kierunku działalności organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy dla uniknięcia wadliwości.
Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy, iż związanie oceną prawną sądu administracyjnego oznacza, że organ administracji nie może formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się temu poglądowi w pełnym zakresie. W ocenie składu orzekającego, w niniejszej sprawie, działanie organu I instancji stanowiło prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego i tym samym naruszyło dyspozycję art. 153 p.p.s.a.
Orzekający ówcześnie w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną na zasadzie art. 134 § 1 k.p.a., nie zawarł w ocenie prawnej rozważań, które poddawałyby w wątpliwość legitymację skarżącego do wniesienia odwołania, przekładających się na wskazówki co do dalszego postępowania, którego efektem byłaby decyzja o charakterze procesowym. Wręcz przeciwnie w wytycznych nakazał merytoryczne rozpatrzenie sprawy w zakresie nieruchomości położonej w G..
Ocena prawna zawarta w prawomocnym wyroku sygn. akt IV SA/Wa 1296/08 wiązała Sąd orzekający w niniejszej sprawie, co wynika z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . W uzasadnieniu tego orzeczenia dokonano ceny prawnej i zawarto wytyczne co do dalszego kierunku postępowania. Poza oceną Sądu w tej sytuacji postaje kwestia, czy ocena ta była trafna w kontekście bardziej szczegółowych ustaleń dokonanych przez organ administracji po wydaniu wyroku.
W świetle wiążących organ administracji i Sąd wskazań, co do dalszego postępowania, trzeba stwierdzić, iż organ orzekający w I instancji, rozważając w ponownie prowadzonym już postępowaniu status podmiotu żądającego wszczęcia niniejszego postępowania, uchybił, wynikającemu z prawomocnego wyroku, obowiązkowi rozpatrzenia sprawy co do meritum w zakresie nieruchomości położonej w G. Następstwem wydania prawomocnego wyroku w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 1296/08 i zawartych w jego uzasadnieniu ocen, jest więc obowiązek prowadzenia postępowania administracyjnego w zakresie nieruchomości położonej w G. z udziałem wnioskodawcy, jako jego strony, niezależnie od okoliczności, czy ma on w nim interes prawny wynikający z norm prawa materialnego.
W związku z powyższym należy uznać, że decyzja organu II instancji jest prawidłowa.
Decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013r. r. nie rozstrzygała sprawy co do istoty, lecz przy przyjęciu, iż brak było elementów stosunku materialnoprawnego, umarzała postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe.
Umorzenie postępowania kończy wprawdzie postępowanie administracyjne w danej instancji, jednakże nie rozstrzyga sprawy co do istoty, jak to stanowi przepis art. 104 § 1 k.p.a.
W sytuacji, gdy organ pierwszej instancji uchylił się od wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, organ odwoławczy, zwłaszcza w przypadku niewyjaśnienia sprawy, nie może wydać decyzji, o której stanowi przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja reformatoryjna Ministra byłaby pierwszą i jedyną decyzją rozstrzygającą sprawę co do istoty. Taki sposób stosowania przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. jak słusznie zauważył organ II instancji naruszałby zasadę dwuinstancyjnego postępowania wyrażoną w art. 15 k.p.a. W myśl tego przepisu postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Oznacza to, że strona ma prawo do poddania kontroli instancyjnej decyzji organu pierwszej instancji. Celem zaś postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.
Skoro Wojewoda [...] uchylił się od merytorycznego rozstrzygnięcia, wydając decyzję o umorzeniu postępowania, to działając w zgodzie z wymienionymi wyżej przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie wydał decyzję kasatoryjną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uznając za konieczne rozpatrzenie żądań T. w K.i ustalenie czy majątek G. spełniał wymogi wynikające z dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, biorąc oczywiście pod uwagę wiążące wskazania i wykładnię prawa jakiej dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku, w szczególności czy spełniał on wymogi areałowe do objęcia go skutkami prawnorzeczowymi art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w szczególności przy wiążącym stwierdzeniu Sądu, że T. w K. nie przysługiwało prawo własności do nieruchomości położonej w B., przynajmniej na dzień wywołania skutków prawnorzeczowych przez dekret, która w konsekwencji nie mogła zostać uwzględniona do zastosowania tego przepisu wobec majątku ziemskiego G. Rozstrzygnięcie swe Minister uzasadnił przedstawiając w sposób wyczerpujący argumentację, która legła u podstaw wydania decyzji kasacyjnej.
Wprawdzie organ I instancji jak zauważył Minister nie naruszył art. 153 ppsa w części decyzji dotyczącej nieruchomości położonej w B., bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w poprzednim wyroku, przesądził, że nieruchomość ta nie stanowiła w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej własności T. w K, a to oznacza, że T. nie miało legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie, że jest ona wyłączona z pod postanowień art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, co w konsekwencji winno prowadzić do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w tej części. Z poglądów bowiem prezentowanych zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, które skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela, wynika, że bezprzedmiotowość postępowania występuje m.in. wówczas, gdy podmiot nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania zgłosił inicjatywę w tym względzie. Wszczęcie postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy zgodnie z przepisami prawa administracja publiczna może kształtować stosunki prawne wyłącznie na wniosek jednostki, oparte jest na zasadzie skargowości. Wymaga to wniosku strony – osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania (zob. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r., sygn. akt OPS 16/98, ONSA 1999, nr 4, poz. 119; wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt IV SA 599/99).
Sąd podziela stanowisko Ministra zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zasadne było uchylenie decyzji organu I instancji w całości, ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 listopada 2008r. przy stwierdzeniu, że T. w K. nie było właścicielem nieruchomości w B.– nakazał, aby w pierwszej kolejności określić granice merytorycznego rozpatrzenia wniosku, co wskazuje na konieczność odrębnego rozpatrzenia wniosków i w pierwszej kolejności załatwienia wniosku z dnia 5 grudnia 2005r. dotyczącego nieruchomości położonej w B. zgodnie z oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2008r., potwierdzoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2010r. sygn. akt I OSK 435/09 a wskazującą na to, że wnioskodawca nie był właścicielem tej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a następnie ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego dla ustalenia, czy majątek G. spełniał wymogi wynikające z dekretu. Powyższe potwierdza także stanowisko Sądów przedstawione w uzasadnieniach ww wyroków, że organy orzekające poprzednio rozpatrując sprawę niniejszą w sposób nieuprawniony objęły rozpatrzeniem nieruchomość, która nie stanowiła w ujęciu prawnym części majątku G., przyjmując tę nieruchomość za składnik tego majątku ziemskiego.
W tej sytuacji rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznać należy za prawidłowe, a zarzuty skargi za chybione, przy czym niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej zważywszy na okoliczność, że organ II instancji nie rozpatrywał sprawy merytorycznie.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło