II SA/Ol 1085/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku dla opiekuna I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W dniu 23 maja 2014r. M. S. zwróciła się do Urzędu Gminy w W. o przyznanie zasiłku dla opiekuna od dnia 15 maja 2-14r. Po rozpatrzeniu wniosku, działający z upoważnienia Wójta Gminy W. Inspektor decyzją z dnia 3 lipca 2014r. orzekł o odmowie przyznania M. S. prawa do zasiłku dla opiekuna od dnia 15 maja 2014r. W uzasadnieniu zacytowano przepis art. 2 w/w ustawy wyjaśniając, że zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013r. Zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2013r., poz. 1456 j.t. ) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Zasiłek dla opiekuna za okresy, o których mowa w ust. 2 pkt 1, przysługuje wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego. ( ust. 3 ). Powyższe odsetki przysługują do dnia wejścia w życie ustawy. ( ust. 4 ). W dalszej części organ przywołał art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2013r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2013r., poz. 1456 j.t., dalej u.o.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012r. podając, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie nadmienił, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. ( ust. 1 a ). Podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia był art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2013r., poz. 1456 j.t., dalej u.o.ś.r. ) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 6 lit. b) tiret pierwsze ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2011.205.1212) zmieniającej ustawę u.o.ś.r. z dniem 14 października 2011 r. Przywołany bowiem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.o.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m. in. w sytuacji, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Analizując zebrany w toku postępowania materiał dowodowy organ uznał, że M. S. rzeczony zasiłek nie przysługuje, gdyż nie spełnia ona przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.o.ś.r. w brzmieniu powyżej przywołanym, gdyż otrzymuje rentę rodzinną i jednocześnie jest uprawniona do innego świadczenia rentowego, tj. ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Od decyzji tej M. S. złożyła odwołanie wnosząc o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia w celu sprawowania opieki nad matką, gdyż nie zaistniały jakiekolwiek przesłanki do pozbawienie jej tegoż świadczenia. Decyzją z dnia 18 sierpnia 2014r, Rep. "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podało, iż przeszkodą do przyznania wnioskowanego zasiłku jest fakt przyznania M. S. od dnia 1 lipca 1999r. renty rodzinnej i jednocześnie w czasie jej pobierania wnioskodawczyni była uprawniona do innego świadczenia rentowego, a takowa sytuacja jest negatywną przesłanka do otrzymania wnioskowanego świadczenia z uwagi na przywołany powyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.o.ś.r. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 6 lit. b tiret pierwsze ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2011.205.1212) zmieniającej ustawę u.o.ś.r. z dniem 14 października 2011 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie M. S. podała, iż rozstrzygnięcie Kolegium jest dla niej krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 sierpnia 2014 r., którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia z dnia 3 lipca 2014r. odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad wstępną pierwszego stopnia ( matką ) A. K. zaliczoną od dnia 11 maja 1989r. do I grupy inwalidów ( wypis z treści orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej Do Sprawa Inwalidztwa i Zatrudnienia "[...]" ). Przesłanką odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest fakt pobierania przez M. S. od dnia 1 lipca 1999r. renty rodzinnej, a w czasie jej pobierania wnioskodawczyni była uprawniona do innego świadczenia rentowego ( pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w "[...]" z dnia 24 czerwca 2014r. ). Powyższa okoliczność, po myśli art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy u.o.ś.r. – w brzemieniu na dzień 31 grudnia 2012r., jak i w obecnym kształcie - uniemożliwiała przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Organ dodał, iż fakt przyznania M. S. decyzją z dnia 8 września 2010r. świadczenia pielęgnacyjnego, znak: "[...]" – wygaszonej następnie z upoważnienia Wójta Gminy W. przez Inspektora tej Gminy decyzją z dnia 8 lutego 2013r., znak: "[...]" - wynikał z faktu, iż w okresie od dnia 1 listopada 2009r. do dnia 1 lipca 2012r. negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie było pobieranie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Istotnie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 6 lit. b tiret pierwsze ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2011.205.1212) zmieniającej ustawę u.o.ś.r. z dniem 14 października 2011 r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno rentowego. Instytucję zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. z 2013r., poz. 1440 j.t. – dalej: u.o.e.i.r. FUS ) normuje art. 95 tej ustawy. Zbieg prawa do świadczeń oznacza sytuację, w której jedna osoba spełnia warunki do otrzymania więcej niż jednego świadczenia. W stosunku do odrębnych świadczeń określonych w ustawie mogą zachodzić następujące zbiegi: - emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej - emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy - emerytury i renty rodzinnej i renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej. Pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w "[...]" z dnia 24 czerwca 2014r., na które powołuje się Kolegium potwierdza, iż M. S. w okresie pobierania renty rodzinnej była uprawniona do innego świadczenia rentowego. Jednak nie wynika z niego do jakiego świadczenia, spośród powyżej zdefiniowanych jako potencjalnie mogących pozostawać w zbiegu, wnioskodawczyni była uprawniona. Okoliczności tej Kolegium bezspornie nie wyjaśniło. Wątpliwości w powyższym zakresie potęguje pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w "[...]" z dnia 12 sierpnia 2010r., znak: "[...]", wydane na potrzeby ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, które nie potwierdza uprawnienia M. S. do innego świadczenia z zaopatrzenia społecznego w zbiegu z rentą rodzinną z tytułu śmierci męża. Przywołana ustawa u.o.e.i.r. FUS przewiduje dla małżonka ( wdowy i wdowca ) – art. 67 ust. 1 pkt 3 tej ustawy - prawo do renty rodzinnej po osobie, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy. ( art. 65 ust. 1 i ust. 2 w/w ustawy ). Z kolei warunkiem przyznania wspomnianej renty rodzinnej jest m. in., by wdowa w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat. ( art. 70 ust. 1 pkt 1 tej ustawy ). Takowa sytuacja, tj. przyznanie skarżącej renty rodzinnej w trybie art. 65 i nast. U.o.e.i.r. FUS w przedmiotowej sprawie mogła mieć miejsce, jako, że z chwilą przyznania M. S. renty rodzinnej po śmierci miała ona już skończone 50 lat. Zatem nie budzące wątpliwości wyjaśnienie, czy pobierana przez M. S. renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka była świadczeniem przez nią wybranym w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego w rozumieniu art. 95 u.o.e.i.r. FUS, czy też prawo do rzeczonej renty skarżąca uzyskała na podstawie art. 65 powyższej ustawy jest relewantną okolicznością dla legalności rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Gdyby się bowiem okazało, iż w sprawie mamy do czynienia z drugą opcją, to powinnością organów będzie ocena, czy renta rodzinna przyznana " samoistnie " w oparciu o przywołane powyżej uregulowania prawne jest rentą rodzinną z tytułu śmierci małżonka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.o.ś.r., która to wykluczała przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a aktualnie zasiłku dla opiekuna, o którego występuje skarżąca. Niedostatki postępowania dowodowego w powyższym zakresie nie pozwalają jednoznacznie przesądzić powyższego zagadnienia, co czyni materialno-prawną ocenę ewentualnej słuszności żądania M. S. co najmniej przedwczesną. W tym też zakresie organy administracji publicznej naruszyły art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. obligujące organy, by w toku postępowania z urzędu podejmowały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz by w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Rozstrzygając powyższą kwestię organy winny mieć na uwadze, iż z uzasadnienia rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( druk nr "[...]" ) - uchwalonej w dniu 19 sierpnia 2011 r. (Dz.U.2011.205.1212) zmieniającej ustawę u.o.ś.r. z dniem 14 października 2011 r. - wynika, iż zamysłem ustawodawcy było pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego osób mających prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalnych po myśli art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Projekt zakładał bowiem, iż stosownie do art. 95 u.o.e.i.r. FUS osoba uprawniona do kilku świadczeń emerytalno-rentowych może wybrać świadczenie, które chce pobierać, z reguły jest to świadczenie wyższe. Zdarza się więc, że osoba mająca prawo do emerytury lub renty pobiera wyższą rentę rodzinną po zmarłym małżonku. To stwarza sytuację, zgodnie z obecnym brzmieniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, że osoba pobierająca rentę lub emeryturę nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a osoba mająca prawo do emerytury lub renty wybierająca po zmarłym małżonku wyższą rentę rodzinną ze świadczenia pielęgnacyjnego może korzystać. Wprowadzenie powyższej zmiany ujednolici sytuację prawną tych osób. Przywołane uzasadnienie nie wspomina o rencie rodzinnej unormowanej w art. 65 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, co wydaje się być oczywistą konstatacją z uwagi na brak w stanie faktycznym definiowanym w tymże przepisie zbiegu do świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. Powyższe rozważania Sądu i dokonaną ocenę prawną organy powinny mieć na uwadze w związku z ponownym rozpoznaniem sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 cytowanej ustawy.