I FZ 11/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 478/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 19 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt: I SA/Bd 478/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił R.T. (dalej: "strona", "skarżący", "wnioskodawca") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci, którego miesięczny dochód stanowi kwota 2.591,93 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów wartościowych oraz nieruchomości. Podał, że koszty utrzymania domu i rodziny (w tym opłata za przedszkole, wyżywienie, środki czystości i higieny, itp.) wynoszą 3.000 zł. W uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, stanowiącym odpowiedź na wezwanie, pełnomocnik skarżącego oświadczył, że skarżący nie jest w stanie udokumentować kosztów bieżącego utrzymania, gdyż nie gromadzi takiej dokumentacji. Wskazał, że precyzyjnie może podać wysokość opłaty za mieszkanie użyczone przez rodziców, które wynosi 320 zł miesięcznie. Pozostałe comiesięczne wydatki to: telefon i Internet - 200 zł, gaz - 40 zł, prąd - 70 zł, opłaty za przedszkole - 200 zł, dodatkowe zajęcia sportowe dzieci - 100 zł, obiady 50-70 zł, dodatkowe opłaty w szkole - 15 zł. Ponadto wskazał, że wnioskodawca na wyżywienie wydaje ok. 30-50 zł dziennie. Pełnomocnik skarżącego oświadczył także, że wnioskodawca nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Wskazał również, że z majątku skarżącego prowadzona jest egzekucja przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. Do pisma załączono: zeznania podatkowe skarżącego za lata 2012-2013 (k. 51-58 akt sądowych), z których wynika, że za 2012 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazał stratę w kwocie 13.102,88 zł (przychód 1.010.384,34 zł), natomiast za 2013 r. uzyskał dochód w kwocie 7.102,53 zł (przychód 1.650.105,88 zł); deklaracje VAT-7 (k. 59-69 akt sądowych), podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do lipca 2014 r. (k. 70 akt sądowych), z której wynika, że za powyższy okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął dochód w kwocie 17.984,55 zł (przychód 289.157,61 zł) oraz zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu żony wnioskodawcy (k. 75 akt sądowych), z którego wynika, iż z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 840 zł brutto. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd za nierzetelne uznał oświadczenia złożone przez stronę w trakcie niniejszego postępowania. Mając na uwadze przedstawione przez stronę okoliczności i dokumenty mające w jej ocenie stanowić ich uzasadnienie stwierdził, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym zakresie. Jednocześnie bez znaczenia w ocenie Sądu pozostaje, że w 2012 r. wykazał on stratę czy też niewielki dochód w 2013 r. Sąd pierwszej instancji mając na względzie również to, że skarżący jedynie wybiórczo wypełnił zobowiązanie do przedłożenia dokumentów, doszedł do przekonania, iż na tle przedłożonych dokumentów nie można jednoznacznie stwierdzić, jaki jest jego stan majątkowy i finansowy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie uiszczenia wpisu od skargi a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie wniosku Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") poprzez przyjęcie, iż skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny oraz błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie w postaci złożonego przez skarżącego formularza o przyznanie prawa pomocy wraz z załączonymi do niego dokumentami i błędne przyjęcie, że trudna sytuacja skarżącego pozwala na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony o zwolnienie jej z kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że to na stronie postępowania, będącej osobą fizyczną, spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów tego postępowania. Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Okoliczności te powinny być zatem poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza w przypadku gdy sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek uzna, że oświadczenie w nim zawarte jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych strony albo budzi ono wątpliwości. Wówczas na wezwanie sądu strona jest zobowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe w zakresie przedstawionym przez ten sąd (art. 255 P.p.s.a.). W świetle powyższych rozważań za trafną należy uznać argumentację Sądu pierwszej instancji co do tego, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą przedłożone zeznania oraz deklaracje podatkowe i wynikające z nich wielkości obrotów. Podkreślenia przy tym wymaga, że przy uwzględnieniu wysokości osiągniętego przez skarżącego przychodu, wykazana za 2012 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strata czy też niewielki dochód w roku 2013 nie prowadzi do oceny, iż skarżący zasługuje na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. przez odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Stąd pomijanie całkowicie wielkości obrotów/przychodów i dokonywanie oceny sytuacji materialnej skarżącego wyłącznie poprzez pryzmat dochodu ustalonego na użytek podatku dochodowego, jest nieuprawnione. Ocena Sądu pierwszej instancji w powyższym zakresie jest słuszna tym bardziej, że strona, mimo wezwania wystosowanego przez Sąd w trybie art. 255 P.p.s.a., nie przedłożyła dokumentacji, która obrazowałaby sytuację materialną. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżący nie nadesłał m. in. zeznań podatkowych żony za ostatnie dwa lata kalendarzowe czy też wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych (w tym osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym). Co więcej, kwestia ta nie została także w żaden sposób wyjaśniona przez stronę na etapie zażalenia, w którym strona skarżąca ograniczyła się do bardzo ogólnych stwierdzeń i polemiki z argumentacją Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie odnosząc się w ogóle do konkretnych motywów rozstrzygnięcia tego Sądu przedstawionych w uzasadnieniu skarżonego postanowienia. Trudno w takiej sytuacji przyjąć, że skarżący skutecznie podważył stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie jego sytuacji majątkowej w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Trzeba raz jeszcze podkreślić, że zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. To strona ma przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Odnosząc się z kolei do przedłożonego wraz z zażaleniem dokumentu potwierdzającego prowadzoną egzekucję z rachunku bankowego zaakcentować należy, że okoliczność obciążenia przez organ egzekucyjny rachunków bankowych nie skutkuje - wbrew stanowisku skarżącego - uznaniem, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt: I FZ 66/09). Mając na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a postanowił jak w sentencji.