II GSK 462/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska Protokolant Ilona Szczepańska po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2470/14 w sprawie ze skargi R. R. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie rekompensaty z tytułu utraty miejsca pracy na statku rybackim 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz R. R. 200 (dwieście) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 listopada 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2470/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. R. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie rekompensaty z tytułu utraty miejsca pracy na statku rybackim. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Dyrektor [...] Oddziału ARiMR decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. przyznał R. R. rekompensatę w kwocie 45.133 zł, na realizację operacji w ramach środka 1.5 "Uzyskanie dofinansowania z tytułu utraty miejsca pracy na statku rybackim [...] – 7 w wyniku jego trwałego wycofania z rybołówstwa i niewykonywania zawodu rybaka przez okres 12-tu miesięcy". Następnie decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału ARiMR uchylił, m.in. na podstawie art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – powoływanej dalej jako k.p.a.) decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. i orzekł o obowiązku zwrotu rekompensaty, ze względu na powrót przez stronę do wykonywania zawodu rybaka na statku rybackim ([...]-10) przed upływem 12 miesięcy od daty wypłacenia rekompensaty. W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że w okresie zamustrowania na statku [...]-10 nie wykonywała zawodu rybaka. Jako armator i współwłaściciel jednostki wykonywała wyłącznie na stojącym w porcie statku czynności konserwatorskie i zabezpieczające. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podnosząc, że jednostka połowowa [...]-10, pomimo niewykonywania połowów w okresie od marca 2010 r. do listopada 2010 r., spełniała kryteria czynnego statku rybackiego. Zgodnie ze specjalnym pozwoleniem połowowym nr [...], wydanym przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu [...] stycznia 2010 r., statek ten jest wyposażony w narzędzia połowowe, o których mowa w § 6 pkt 3 – 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 marca 2008 r. w sprawie wymiarów i okresów ochronnych organizmów morskich oraz szczegółowych warunków wykonywania rybołówstwa morskiego (Dz. U. Nr 43, poz. 260). Organ podał również, że za rybaka uznaje się osobę pracującą na czynnym statku rybackim, czyli takim, który jest w rejestrze statków rybackich, jest wyposażony w narzędzia połowowe, dysponuje licencją połowową i specjalnym pozwoleniem połowowym. R. R. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podkreślając, że w okresie od maja 2010 r. do października 2010 r., kiedy to był zamustrowany na statku [...] – 10 jednostka ta nie posiadała urządzeń połowowych zdemontowanych na czas prowadzonego remontu. W tym czasie także specjalne pozwolenie połowowe było zdane do Inspektoratu Rybołówstwa Morskiego w D. Nie były zatem spełnione warunki pozwalające na uznanie jednostki za czynny statek rybacki. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 1829/12 uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ nie wyjaśnił dostatecznie, czy w okresie od marca 2010 r. do listopada 2010 r. statek [...]-10 spełniał kryteria czynnego statku rybackiego. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej organu od powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 245/13 uchylił zaskarżony wyrok, stwierdzając, że jednostka połowowa [...]-10, na której skarżący był zamustrowany w okresie objętym zakazem wykonywania zawodu rybaka (zgodnie z § 24 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 czerwca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 1 - Środki na rzecz dostosowania floty rybackiej, zawartą w programie operacyjnym "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" – Dz. U. Nr 101, poz. 840 ze zm.) spełniała kryteria czynnego statku rybackiego, ponieważ stosownie do posiadanej licencji połowowej była uprawniona do posiadania na swoim pokładzie narzędzi połowowych oraz nie była wykreślona z rejestru statków rybackich. Dopóki statek figuruje w rejestrze statków rybackich, czasowe wymontowanie z niego narzędzi połowowych związane z przeprowadzonym remontem nie powoduje uznania statku za pozbawionego tych urządzeń. Zdaniem NSA, Sąd I instancji błędnie utożsamił pracę na czynnym statku rybackim z wykonywaniem przez ten statek w danym okresie działalności połowowej. Nie można bowiem uznać, że czasowe zdeponowanie specjalnego zezwolenia połowowego powoduje, iż statek rybacki traci przymiot czynnego statku rybackiego, w rozumieniu rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 i nr 2371/2002, a jedynie, że uniemożliwia to wykonywanie działalności połowowej. Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 listopada 2014 r., wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji powołał się na treść art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Następnie Sąd I instancji przytoczył m.in. treść art. 3 lit. b) rozporządzenia Rady WE nr 1198/2006 zawierającego definicję osoby wykonującej zawód rybaka, zgodnie z którym przez pojęcie "rybak" rozumie się osobę, której zajęciem – uznanym przez państwo członkowskie – jest zawodowe rybactwo na pokładzie czynnego statku rybackiego. Z kolei definicja statku rybackiego jest zawarta w art. 3 lit. c rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002 z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie ochrony i zrównoważonej eksploatacji zasobów rybołówstwa w ramach wspólnej polityki rybołówstwa, który stanowi, że za statek rybacki należy uznać "jakikolwiek statek wyposażony w narzędzia połowowe do handlowej eksploatacji żywych zasobów wodnych". W ocenie Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2014 r. przesądził, że jednostka połowowa [...]-10, na której skarżący był zamustrowany w okresie objętym zakazem wykonywania zawodu rybaka, spełniała kryteria czynnego statku rybackiego. NSA ustalił również, że brak jest podstaw do utożsamiania pracy na czynnym statku rybackim z wykonywaniem przez ten statek w danym okresie działalności połowowej. Stwierdził ponadto, że brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że statek [...]-10 był pozbawiony licencji połowowej w spornym okresie lub że została ona czasowo zdeponowana albo przekazana do Inspektoratu Rybołówstwa Morskiego w D., a niesporny fakt zdeponowania specjalnego zezwolenia połowowego w Inspektoracie Rybołówstwa Morskiego nie pozbawia statku charakteru "czynnego". W ocenie Sądu I instancji, biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że skarżący dnia [...] maja 2010 r. powrócił do wykonywania zawodu rybaka na pokładzie czynnego statku rybackiego [...]-10, a zatem zaistniały podstawy do zwrotu rekompensaty. Sąd I instancji uznał, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, jednak w stopniu który nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy. Przywołany jako podstawa prawna decyzji art. 163 k.p.a. nie miał bowiem zastosowania w tej sprawie. Przepis § 24 rozporządzenia z dnia 26 czerwca 2009 r. określa warunki zwrotu pomocy, nie jest natomiast przepisem stanowiącym podstawę do uchylenia decyzji przyznającej rekompensatę finansową. Powyższe uchybienia pozostawały jednak, zdaniem Sądu I instancji, bez wpływu na wynik postępowania, bowiem w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, Sąd udzielając organom wskazań co do dalszego postępowania, wskazałby, że należy ponownie orzec o obowiązku zwrotu przyznanej rekompensaty. R. R. zaskarżył wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 listopada 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2470/14 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 3 lit. b) i c) rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 w zw. z art. 3 lit. c) rozporządzenia (WE) nr 2371/2002 poprzez jego błędną wykładnię polegające na wadliwym przyjęciu, że rybakiem jest osoba, która pracuje na pokładzie statku rybackiego niewykonującego działalności połowowej oraz na wadliwym uznaniu, że statek niewykonujący działalności połowowej jest czynnym statkiem rybackim. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że polska wersja językowa terminu "rybak", zawarta w rozporządzeniu nr 1198/2006, nie jest tożsama z definicją tego pojęcia w innych wersjach językowych tego aktu. W angielskiej, niemieckiej jak i francuskiej wersji odnośnie statku, na pokładzie którego wykonywane jest zawodowe zajęcie rybołówstwa, używa się pojęć oznaczających: czynny, aktywny, w ruchu. W niniejszej sprawie nie można uznać, że w spornym okresie statek [...]-10 był statkiem czynnym, aktywnym, czy tym bardziej w ruchu. W ocenie skarżącego, ustalenie, czy statek wykonywał działalność połowową przesądza o tym, czy można uznać go za czynny statek rybacki, a w rezultacie czy można było uznać skarżącego za osobę wykonującą zawód rybaka. Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie jej zarzuty są uzasadnione. W rozpatrywanej sprawie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 245/13 stwierdzając, że w okresie w którym R. R. był obowiązany do powstrzymania się od wykonywania zawodu rybaka statek [...]-10 był czynnym statkiem rybackim. Jednocześnie NSA zalecił Sądowi I instancji rozważenie, czy w tym okresie R. R. faktycznie wykonywał zawód rybaka. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany tym ustaleniem poczynionym w wyroku z dnia 15 kwietnia 2014 r. (art. 190 p.p.s.a.). Uznaje jednak, że Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę nie wywiązał się należycie z zawartego w tym wyroku NSA zalecenia ustalenia, czy R. R. powrócił w 2010 r. do wykonywania zawodu rybaka. Zasadny jest podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 3 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 z dnia 26 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego, zawierającego określenie rybaka. Mieści się w tym określeniu element aktywnego zachowania. Rybakiem jest ten, kto wykonuje bądź uczestniczy w wykonywaniu połowów na czynnym statku rybackim (szczególnie ten aspekt zawodu rybaka jest widoczny np. we francuskiej i angielskiej wersji art. 3 lit. b rozporządzenia nr 1198/2006). Inaczej mówiąc, z przepisu tego wynika, że zawodu rybaka nie wykonuje każdy zatrudniony (zamustrowany) na czynnym statku rybackim w rozumieniu przyjętym przez NSA we wspomnianym wyżej wyroku, lecz ten kto na takim statku jest czynnie zaangażowany w połowy. Prowadzi to do wniosku, że powrót do wykonywania zawodu rybaka, stanowiący w myśl § 24 ust. 1 wspomnianego wyżej rozporządzenia MRiRW z dnia 26 czerwca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 1 - Środki na rzecz dostosowania floty rybackiej, zawartą w programie operacyjnym "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" przesłankę zwrotu pomocy wypłaconej na podstawie § 23 ust. 1 tego rozporządzenia następuje wówczas, gdy rybak powstrzymujący się od wykonywania tego zawodu polegającego na połowach powraca do połowów. Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku ustalił, że R. R. był zamustrowany na statku rybackim [...]-10 w okresie od [...] maja 2010 r. do [...] października 2010 r. w charakterze kierownika maszyny. Skoro zaś ten statek był czynnym statkiem rybackim, to należało przyjąć, zdaniem tego Sądu, że w tym okresie R. R. wykonywał zawód rybaka. Te ustalenia i oceny sprzeczne są z zaprezentowanym powyżej rozumieniem wykonywania zawodu rybaka. Nie znajdują też pełnego potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Skarga kasacyjna nie zawiera, co prawda, zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Niemniej jednak uchybienia Sądu w tym zakresie należy mieć na uwadze, ponieważ są one konsekwencją błędnego rozumienia przez Sąd wykonywania zawodu rybaka i co za tym idzie – rozumienia powrotu do wykonywania tego zawodu. W aktach sprawy znajduje się wyciąg pływania R. R. sporządzony na podstawie wpisów w jego książeczce żeglarskiej, z którego wynika, że w maju 2010 r. był on zamustrowany na statku [...]-10 jedynie w niektórych dniach (łącznie 14). Jednocześnie we wniosku R. R. z dnia [...] listopada 2010 r. o dofinansowanie z tytułu czasowego zaprzestania działalności połowowej zawarte jest niezakwestionowane przez organy jego oświadczenie o czasowym zaprzestaniu działalności połowowej na statku [...]-10 w okresie od [...] maja 2010 r. do [...] września 2010 r. W maju 2010 r. daty zamustrowania R. R. na statku [...]-10 i daty tymczasowego zaprzestania działalności połowowej na tym statku pokrywają się, co oznacza, że w tym okresie R. R. nie wykonywał na statku [...]-10 połowów – nie był czynnym rybakiem, czyli nie powrócił do wykonywania zawodu rybaka. Należy zauważyć, że nie ma takiej korelacji czasowej pomiędzy zamustrowaniem R. R. na statku [...]-10 a tymczasowym zaprzestaniem połowów przez ten statek w okresie późniejszym, po 31 maja 2010 r. Ze względu na określony w § 24 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia MRiRW z dnia 26 czerwca 2009 r. sposób obliczania środków finansowych wypłacanych w ramach pomocy, podlegających zwrotowi, uwzględniający okres pomiędzy powrotem do wykonywania zawodu rybaka, a dniem upływu 12 miesięcy wymaganego zaprzestania wykonywania tego zawodu, błędne rozumienie przez Sąd I instancji wykonywania zawodu rybaka stanowi istotne naruszenie prawa materialnego, jako że przekłada się na określenie wysokości pomocy podlegającej zwrotowi. Z tych powodów skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 203 pkt 1 p.p.s.a.