I GZ 89/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia kuratora nieobecnego M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Ke 540/14 w zakresie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 26 [...] 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odmówił przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi kuratora nieobecnego M. W. w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 26 [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Kurator nieobecnego M. W. – adwokat D. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z 26 [...] 2014 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 10 października 2014 r. wezwano kuratora pod rygorem odrzucenia skargi do usunięcia w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania braków formalnych skargi przez złożenie dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej. Powyższe pismo zostało odebrane przez kuratora 28 [...] 2014 r. Postanowieniem z 24 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę. W dniu 27 [...] 2014 r. (data nadania w placówce pocztowej) adwokat D. K. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wykonania zobowiązania Sądu nałożonego pismem z dnia 10 [...] 2014 r., załączając do niego odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z 21 listopada 2013 r. sygn. akt III RNs 1029/13 o ustanowieniu jej kuratorem dla nieobecnego M. W.. We wniosku wskazała, że - w związku z otrzymanym 28 [...] 2014 r. wezwaniem - w dniu 30 [...] 2014 r. wniosła do Sądu Rejonowego w Kielcach o wydanie odpisu ww. prawomocnego postanowienia o sygn. akt III RNs 1029/13. Na potwierdzenie dokonania powyższej czynności dołączyła do wniosku o przywrócenie terminu kopię wniosku o wydanie odpisu ww. orzeczenia. Odpis postanowienia otrzymała w dniu 25 [...] 2014 r., na dowód czego przedłożyła kserokopię pisma Sądu Rejonowego z 17 [...] 2014 r. z odciskiem pieczęci "wpłynęło 25 [...] 2014 r.". Jednocześnie wskazała, że w dniu otrzymania zobowiązania Sądu nie posiadała odpisu postanowienia o ustanowieniu jej kuratorem. Skoro odpis postanowienia otrzymała w dniu 25 [...] 2014 r., to termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu został zachowany, bo nadanie pisma w placówce pocztowej nastąpiło przed 2 [...] 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi wskazał, że składając wniosek o przywrócenie terminu adwokat D. K. złożyła odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z 21 listopada 2013 r. sygn. akt III RNs 1029/13, w którym ustanowiono ją dla nieobecnego M. W. kuratorem celem reprezentowania jego interesów w postępowaniu podatkowym prowadzonym przez Urząd Celny w K. Zdaniem tego Sądu postanowienie to ograniczając zakres czynności, jakich może dotyczyć działanie kuratora nie wskazywało więc, by stanowiło również umocowanie adw. D. K. do reprezentowania M. W. w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a tym samym nie stanowi ono dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania skarżącego w niniejszej sprawie. Sąd I instancji uznał zatem że adw. D. K., składając wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, mimo wezwania o przedłożenie dokumentu określającego jej umocowanie do reprezentowania M. W. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie załączyła dokumentu obejmującego taki zakres czynności i tym samym nie można uznać, że została spełniona przesłanka przywrócenia terminu wskazana w przepisie art. 87 § 4 ustawy p.p.s.a. W zażaleniu kurator adw. D. K. wniosła o zmianę powyższego postanowienia i przywrócenie terminu do wykonania zobowiązania WSA w Kielcach doręczenia dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania skarżącego M. W. oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu kurator wskazał, iż w jego ocenie postanowienie o ustanowieniu go kuratorem uprawnia go do działania w całym postępowaniu dot. Określenia zobowiązania M. W. w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego marki [...] tj. zarówno w postępowaniu przed Urzędem Celnym w K., Izbą Celną w K. jak i przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl art. 87 § 2 p.p.s.a. na stronie spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że kurator uchybił terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi, który to termin – jako termin procesowy – może zostać przywrócony na mocy art. 86 § 1 ustawy p.p.s.a. pod warunkiem spełnienia warunków określonych w cytowanych wyżej przepisach. Zarządzeniem przewodniczącego wydziału z dnia 10 [...] 2014 r. adwokat D. K., składająca skargę w imieniu nieobecnego M. W., została wezwana do złożenia (w terminie siedmiodniowym od dnia otrzymania wezwania) dokumentu określającego jej umocowanie do reprezentowania strony skarżącej. Składając wniosek o przywrócenie terminu zakreślonego w ww. wezwaniu, adwokat D. K. złożyła odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z 21 listopada 2013 r. sygn. akt III RNs 1029/13, w którym ustanowiono ją dla nieobecnego M. W. kuratorem celem reprezentowania jego interesów w postępowaniu podatkowym prowadzonym przez Urząd Celny w K. Z tego względu, uznając iż powyższy dokument nie stanowi dokumentu uprawniającego kuratora do wystąpienia ze skargą za nieobecnego M. W., Sąd I instancji odmówił przywrócenia wnioskowanego terminu. Zauważyć należy, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie stanowił sporu fakt, że adwokat D. K. została ustanowiona postanowieniem Sądu Rejonowego w Kielcach przedstawicielem dla nieobecnego M. W. Rozbieżności pomiędzy stanowiskiem Sądu I instancji, a ustanowionym kuratorem wynikały z użytego przez Sąd Rejonowy sformułowania, że kurator strony został ustanowiony "celem reprezentowania jego interesów w postępowaniu podatkowym prowadzonym przez Urząd Celny w K.", a więc czy wyznaczony przez Sąd kurator ma prawo do występowania w imieniu nieobecnego tylko w postępowaniu administracyjnym, czy też jak chce tego pełnomocnik z uwagi na charakterystykę postępowania sądowoadministracyjnego ma on prawo wnoszenia środków zaskarżenia również w tym ostatnim postępowaniu. Odnosząc się do tak przedstawionego problemu, podzielić należało stanowisko wyrażone przez pełnomocnika. Zauważyć trzeba, iż podstawę ustanowienia takiego kuratora stanowi art. 184 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który wyraźnie określa cel jego ustanowienia, to jest dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw. Nie można przy tym uznać, iż ochrona tych praw zamykać się będzie jedynie w postępowaniu administracyjnym, bez prawa poddania kontroli zapadłych w nim rozstrzygnięć przez sąd administracyjny. Takie ujęcie naruszałoby wprost gwarantowane konstytucyjnie prawo do sądu osobie nieobecnej (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Istotą sądowej kontroli administracji jest, bowiem ochrona wolności i praw jednostki (podmiotów prawa) w stosunkach z administracją publiczną oraz budowanie i utrwalanie zasady państwa prawa i wyprowadzanych z niej standardów. Podstawową funkcją sądownictwa administracyjnego jest ochrona praw podmiotowych jednostki. Przyjęcie tej funkcji wypływa z założeń systemu weryfikacji administracji publicznej w państwie prawa, co ma związek z realizacją zasad praworządności (por. J. Trzciński, Sądownictwo administracyjne jako gwarant ochrony wolności i praw jednostki, referat wygłoszony na L Konferencji Katedr i Zakładów Prawa Konstytucyjnego, Gdynia 24-16 kwietnia 2008 r., s. 1-8; B. Adamiak, Model sądownictwa administracyjnego a funkcje sądownictwa administracyjnego (w:) Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, s. 21-22). Również Trybunał Konstytucyjny w swym orzecznictwie, nawiązując do zasady państwa prawa, wielokrotnie wskazał, że zasada dostępu obywateli do sądu w celu umożliwienia im obrony interesów przed niezawisłym sądem, kierującym się wyłącznie obowiązującym prawem jest jednym z fundamentalnych założeń tego państwa. Prawo jednostki, bowiem do rzetelnego i publicznego procesu, w którym są rozstrzygane prawa jednostki o charakterze administracyjnym i cywilnym, wynika z zasady państwa prawa (por. wyrok z dnia 7 stycznia 1992 r. sygn. akt K 9/91 i z dnia 25 lutego 1992 r. sygn. akt K 3/91; postanowienie NSA z 23 sierpnia 2012 r. o sygn.akt I OSK 1796/12 i z dnia 11 września 2012 r. o sygn.akt II OZ 725/12; T. Kuczyński, M. Masternak- Kubiak. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Komentarz do art. 1, LEX 2009). Dlatego też określenie przez Sąd Rejonowy w postanowieniu z dnia 21 listopada 2013 r. celu ustanowienia kuratora do reprezentowania strony w postępowaniu podatkowym prowadzonym przez Urząd Celny w K., rozciąga się również na prawo poddania przez kuratora dla osoby nieobecnej, jako jej przedstawiciela, sądowej weryfikacji zapadłych w sprawie decyzji. Z tych też przyczyn błędnie Sąd I instancji odmawiając przywrócenia terminu uznał, iż kurator wyznaczony dla strony, którego umocowanie rozciągało się również na postępowanie sądowoadministracyjne, nie przedstawił dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania skarżącego w niniejszej sprawie i stanowiącego jednocześnie wykonanie zobowiązania nałożonego przez ten Sąd wezwaniem z dnia 10 [...] 2014 r. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania zażaleniowego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł, ponieważ przepisy powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Art. 203 i 204 ww. ustawy przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia sądu I instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany do zamieszczenia z urzędu w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach (art. 209 ustawy).