I FZ 106/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1052/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 21 lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września 2009 r. do grudnia 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 lutego 2015 r., sygn. akt: VIII SA/Wa 1052/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. F. (dalej: "strona", "skarżąca", "wnioskodawca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że skarżąca w uzasadnieniu złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, iż wspólnie z dwójką dzieci, utrzymuje się z dochodu w łącznej wysokości 2.080 zł, na który składa się wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę oraz renta rodzinna przyznana na rzecz jednej z córek po zmarłym ojcu. Oświadczyła, że w związku z toczącym się postępowaniem podatkowym w całości zajęty został jej majątek nieruchomy (dom, działki rolne oraz lokal użytkowy) oraz ruchomy, tj. pojazdy mechaniczne (samochody ciężarowe i osobowe) a także rachunek bankowy. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowej dokumentacji skarżąca przedstawiła m.in. dowody na okoliczność dokonanych zajęć jej majątku, zgodnie z postanowieniem Prokuratury Okręgowej w B., wyciąg z rachunku bankowego za ostatnie sześć miesięcy (z saldem 300.000 zł), kopie zeznań podatkowych za 2013 r. z ujawnionym przychodem w wysokości 36. 719 459,15 zł (koszty jego uzyskania 36 674 478,63 zł) oraz zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych (wierzytelność pieniężna, z rachunku bankowego i wynagrodzenia za pracę). Załączyła również kopie faktur z marca 2014 r. dokumentujących zbycie ruchomości na łączną kwotę ok. 83.000 zł, zaświadczenie o wynagrodzeniu, kserokopie rachunków za prąd, gaz i wodę. Dodała, że w związku z toczącym się postępowaniem podatkowym nie jest możliwe wyrejestrowanie prowadzonej działalności gospodarczej. W następstwie zaś kolejnego wezwania złożyła dodatkowe oświadczenia, w tym załączyła kopię wyniku finansowego za 2014 r. Nadal nie wyjawiła jednak przeszkód uniemożliwiających wykorzystywanie posiadanych samochodów (mimo ich zajęcia przez właściwy urząd skarbowy) w celach zarobkowych (działalność gospodarcza lub najem). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze przedstawione przez stronę okoliczności i dokumenty mające w jej ocenie stanowić ich uzasadnienie Sąd ten stwierdził, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w znacznym zakresie. Jednocześnie bez znaczenia w ocenie Sądu pozostaje, że w 2014 r. wykazała ona stratę. Nadto zwrócił uwagę na posiadany przez skarżącą majątek oraz brak wyjaśnienia różnic pomiędzy stanem majątkowym ujawnionym we wniosku a tym wynikającym z przedłożonych dokumentów. Mając to na względzie Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że nie sposób uznać, iż skarżąca wykazała iż zachodzą w stosunku do niej przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zarzucając naruszenie art. 245 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nie przyznanie skarżącej prawa pomocy, podczas gdy, - skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów procesu bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, w szczególności prowadzona przez nią działalność gospodarcza generuje znikomy dochód, a głównych źródłem utrzymania dla skarżącej i jej dzieci jest wynagrodzenie miesięczne za pracę w wysokości 1191,00 zł netto - skarżąca nie posiada obecnie i nie była w stanie zabezpieczyć kwoty 40.892,00 zł na poczet kosztów postępowania; Argumentując powyższe skarżąca przede wszystkim wskazała, że Sąd pierwszej instancji orzekając o odmowie przyznania prawa pomocy dokonał błędu w ustaleniach faktycznych, gdyż nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności przemawiających za tym, że skarżąca faktycznie nie jest w stanie partycypować w kosztach sądowych. W piśmie z dnia 25 marca 2015 r. u skarżąca uzupełniła argumentację zażalenia załączając na jej poparcie pisma i kserokopie przelewu należności za najem i dzierżawę na konto Urzędu Skarbowego, kopię zaświadczenia o zajęciu wierzytelności z firmy T. sp. z o.o. SKA, kopie postanowień US o zajęciu nadpłat i zwrotów zaliczonych na poczet zaległości podatkowych; rachunek zysków i strat na dzień 30.04.2014 r. i unieważnienie umowy dzierżawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony o zwolnienie jej z kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że to na stronie postępowania, będącej osobą fizyczną, spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów tego postępowania. Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Okoliczności te powinny być zatem poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza w przypadku gdy sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek uzna, że oświadczenie w nim zawarte jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych strony albo budzi ono wątpliwości. Wówczas na wezwanie sądu strona jest zobowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe w zakresie przedstawionym przez ten sąd (art. 255 P.p.s.a.). Rozpatrując niniejszą sprawę na tle powyższych uwag Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku strony, tj. iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że z oświadczeń strony zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy i akt sprawy wynika – przeciwnie do twierdzeń strony – że opłacenie kosztów sądowych nie przekracza jej możliwości płatniczych. Podkreślenia wymaga, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu w wysokości 2.080 zł, na które składa się wynagrodzenie skarżącej z tytułu umowy o pracę oraz renta rodzinna poznana na rzecz jednej z córek po zmarłym ojcu. Umknąć uwadze również nie może, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i nie wykazała by utraciła płynność finansową. Jest to tym bardziej istotne, gdy uwzględni się skale prowadzonej przez skarżącą działalności i chociażby wartość przychodów za 2014 r. (647.870,28 zł). Trzeba bowiem mieć na uwadze, że prawo pomocy jest instytucją o charakterze szczególnym, mającą zagwarantować prawo do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja majątkowa mogłaby stanowić przeszkodę do dochodzenia ich praw przed sądem. Podkreślenia przy tym wymaga, że przy uwzględnieniu wysokości osiągniętego przez skarżącą przychodu, wykazana za 2014 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strata nie prowadzi do oceny, iż zasługuje ona na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Trafnie Sąd pierwszej instancji zauważył, że strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem. Skutkuje więc jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego). Nie stanowi zaś automatycznie o braku środków finansowych, a w konsekwencji utraty płynności finansowej. Dodatkowo, zgodnie z poglądami prawnymi ugruntowanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. postanowienie NSA z 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10), w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Co istotne również sama skarżąca we wniesionym środku jak i jego uzupełnieniu nie kwestionuje tego, że cały czas prowadzi działalność gospodarczą. Podnosi wręcz, że "wskazane dowody potwierdzają, że działalność gospodarcza jaką prowadzi generuje niewielki dochód. Ponadto skarżąca zmuszona jest do spłat zadłużenia stałych kontrahentów. Odpowiadając na argumentację zażalenia trzeba bowiem podkreślić, że akcentowane przez skarżącą wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe, co prawidłowo podkreślił Sąd pierwszej instancji. Konieczność ponoszenia tego rodzaju wydatków nie stanowi więc okoliczności uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy. Odnosząc się z kolei do kwestii zbycia majątku ruchomego i nieruchomego należy przyznać rację skarżącej co do trudności w ich zbyciu. Umknąć uwadze jednak w tym miejscu nie może, że w tej konkretnej sprawie powyższa kwestia nie jest jedynym elementem branym pod uwagę. Nadto, wbrew twierdzeniom skarżącej, pozyskiwaniu pożytków z nieruchomości nie umożliwia zabezpieczenie w postaci hipoteki przymusowej Skarżąca kwestionuje również, że WSA, błędnie w jej ocenie, potraktował ją jako przedsiębiorcę. Podkreślić bowiem należy, że skoro z przedstawionych przez stronę dokumentów nie wynika aby prowadzona przez nią działalność gospodarcza zastała zawieszona bądź zlikwidowana w związku z tym uznać należy, że nadal pozostaje ona w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, a co za tym idzie ma zdolność do osiągania przychodów. Mając na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a postanowił jak w sentencji.