II GSK 390/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 28 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 878/14 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 postanawia: oddalić skargę kasacyjną. I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., postanowieniem objętym skargą kasacyjną, odrzucił skargę S. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009. Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia: Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III WSA w Ł. z dnia 17 października 2014 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Odpis zarządzenia został uznany za doręczony w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w dniu 6 listopada 2014 r. Ustawowy 7-dniowy termin do uiszczenia wpisu sądowego biegł zatem od dnia 7 listopada 2014 r. i upłynął bezskutecznie w dniu 13 listopada 2014 r. Wobec tego zaskarżonym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., Sąd I instancji odrzucił skargę. II S. B. zaskarżył to postanowienie w całości zarzucając mu naruszenie: a. art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez niedostateczne rozpoznanie okoliczności sprawy i oparcie się przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia wyłącznie na fakcie nieuiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi, z pominięciem faktu, iż skarżący złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz wskazał w treści skargi na swoją trudną sytuację materialną, podczas gdy z przepisów procedury sądowoadministracyjnej wynika, iż sąd powinien rozstrzygnąć sprawę na podstawie całokształtu okoliczności zawartych w aktach sprawy oraz że może uwzględniać w postępowaniu także okoliczności niewskazane przez stronę; b. art. 255 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wezwania skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów, potwierdzających istnienie po jego stronie przesłanek wskazujących na zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji, gdy, jak się wydaje, sąd uznał treść wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy za niewystarczającą do rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, a w konsekwencji c. art. 58 § 1 pkt 3 poprzez nieuzasadnione odrzucenie skargi. Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do merytorycznego rozpoznania. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Po pierwsze należy wskazać, że art. 174 p.p.s.a. przewiduje jako podstawę skargi kasacyjnej naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i to obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest prawidłowe ustalenie, jakiego charakteru normy prawne zaskarża i w jaki sposób (zgodnie z art. 174 p.p.s.a.) doszło do ich naruszenia. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania wnoszący skargę kasacyjną musi jednocześnie wskazać, w jaki sposób uchybienie tym przepisom mogło wpłynąć istotnie na wynik postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Tylko wykazanie, że gdyby do naruszenia nie doszło, zapadłoby odmienne rozstrzygnięcie, skutkuje uwzględnieniem środka odwoławczego opartego na tej podstawie kasacyjnej (por. np. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1320/09, LEX nr 745628). W tym miejscu wypada przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zobowiązany, ale wręcz nawet nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej, bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1389/09, LEX nr 745651). Wobec powyższego, zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 należy uznać za błędnie sformułowany, a tym samym nie poddający się kontroli instancyjnej. Podnosząc go nie tylko nie wskazano, z jakiego aktu prawnego pochodzi zaskarżony przepis, ale również nie uzasadniono, w jaki sposób doszło do jego naruszenia. W pozostałych zarzutach skargi kasacyjnej zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. oraz art. 255 i art. 252 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 257 p.p.s.a. i § 2 ust. 3 rozporządzenia RM z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Autor skargi kasacyjnej naruszenia wymienionych przepisów upatruje, w pewnym uproszczeniu to ujmując, w niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji w treści skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy, uzasadnionego trudną sytuacją materialną skarżącego, którego dostrzeżenie powinno było skutkować wezwaniem strony skarżącej do złożenia wniosku na stosownym formularzu, względnie wezwaniem do uzupełnienia tego wniosku poprzez "przedłożenie dodatkowych dokumentów potwierdzających istnienie przesłanek wskazujących na zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy" (pkt a i b petitum skargi kasacyjnej). Tymczasem WSA, jak podniósł autor skargi kasacyjnej, zamiast rozpoznać "całokształt okoliczności zawartych w aktach sprawy", w tym również i tych "nie wskazanych przez stronę", dostrzegł tylko fakt nieopłacenia wpisu i niejako "automatycznie" odrzucił skargę. Zarzuty te nie są usprawiedliwione. Wbrew bowiem temu co twierdzi autor skargi kasacyjnej w treści skargi nie zawarto wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący podniósł jedynie, że jest "osobą słabo wykształconą, a sprawa jest trudna i niezrozumiała" i że "chciałby przedstawić swoje dowody w tej sprawie" w związku z czym poprosi Sąd o "stworzenie możliwości obrony". Ta "prośba" nie może zostać uznana za wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia przy tym wymaga, że Sąd I instancji doręczając skarżącemu wezwanie do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, jednocześnie pouczył go o możliwości przyznania prawa pomocy obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (pkt 4 pouczenia). Skarżący dopiero w postępowaniu międzyinstancyjnym wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy i wniosek ten został uwzględniony. Wniosek o przyznanie prawa pomocy – jak wielokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny – wywiera skutki prawne od daty jego wniesienia. Nie obejmuje natomiast zwolnienia od kosztów, które strona miała obowiązek uiścić przed jego złożeniem (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OZ 203/10)". Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.