I OZ 39/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Lu 455/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Koła Łowieckiego Nr 18 "Ponowa" w Białej Podlaskiej w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Lu 455/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił S. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z formularza wniosku PPF oraz przedłożonych przez skarżącego w innych sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie (m.in. II SAB/Lu 404/14, II SO/Lu 55/14, II SO/Lu 52/14, II SAB/Lu 157/14, II SAB/Lu 35/14, II SAB/Lu 237/14) dokumentów wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, choć małżonkowie mają ustanowioną rozłączność majątkową. Na dochód rodziny składają się emerytura żony – 808,93 zł netto oraz renta inwalidzka skarżącego w wysokości 1.819,80 zł brutto, z czego kwota 1.091,88 zł przekazywana jest bezpośrednio żonie tytułem ustalonych wyrokiem sądowym alimentów. Skarżący otrzymuje zatem faktycznie kwotę 424,14 zł, uzyskuje także wynagrodzenie za pracę w wysokości 200,37 zł netto, które również przekazuje żonie tytułem alimentów. Poza tym skarżący nie posiada żadnego majątku. Zamieszkuje wraz z rodziną (żoną i synem) na zasadzie prawa dożywocia w mieszkaniu należącym do spółki A. Sp. z o.o. i częściowo ponosi opłaty za gaz, środki czystości i inne związane z utrzymaniem. Z zeznań podatkowych PIT – 37 za rok 2013 jego i żony wynika, że w roku tym osiągnął dochód w kwocie 22.678,77 zł, a żona w kwocie 14.676,78 zł. Z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że skarżący pełni funkcję prezesa zarządu A. Sp. z o.o. w L., choć nie otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenia. Z przedstawionych faktur VAT wynika, że w lipcu 2014 r. żona wnioskodawcy dokonała zakupu leków na łączną kwotę 486,02 zł, zaś on na kwotę 634,80 zł. W piśmie z dnia 26 czerwca 2014 r. skarżący wskazał, że jego aktualne koszty utrzymania wynoszą minimum 800 zł miesięcznie, z czego kwota 300 zł to koszty leczenia, a w pismach z dnia 11 sierpnia 2014 r., 1 sierpnia 2014 r. i 17 lipca 2014 r. wyjaśnił, że korzysta sporadycznie z pomocy rodziny i sporadycznie podejmuje się dodatkowych zajęć celem uzupełnienia dochodów. Środki uzupełniające budżet pochodzą również z debetu na karcie kredytowej, który obecnie wynosi 5.000 zł. Skarżący wskazał również (pismo z dnia 16 kwietnia 2014 r.), że nie posiada żadnego wartościowego sprzętu myśliwskiego. Wyjaśnił, że koszty jego utrzymania koniecznego i leczenia wynoszą 600 zł miesięcznie. Rozpoznając złożony wniosek Sąd uznał, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Skarżący uzyskuje wprawdzie miesięcznie kwotę 424,14 zł (200,37 zł wynagrodzenia za pracę przekazuje żonie tytułem alimentów), ale pomimo rozdzielności majątkowej – jak sam wskazuje – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, która otrzymuje emeryturę w kwocie przeszło 800 zł i alimenty od skarżącego wynoszące ponad 1.300 zł. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza wspólne partycypowanie w kosztach jego utrzymania i nie można w tej sytuacji przyjąć, że koszty te ponosi wyłącznie skarżący ze względu na istniejącą pomiędzy małżonkami rozdzielność majątkową. Rodzina nie ponosi przy tym żadnych kosztów związanych z eksploatacją mieszkania, z którego korzysta na zasadzie prawa dożywocia; niezbędne koszty utrzymania to zatem koszty wyżywienia i koniecznych leków, na których zakup - jak wskazał skarżący zarówno on, jak i jego żona uzyskują pomoc od dzieci. Skarżący ma ponadto możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia, a także uzyskania wynagrodzenia z tytułu sprawowanej funkcji prezesa zarządu spółki prawa handlowego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł S. P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: podkreślić należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływanej jako "P.p.s.a."). Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Przy czym stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela rozważania Sądu I instancji odnośnie braku znaczenia dla niniejszej sprawy faktu pozostawania wnioskodawcy w rozdzielności majątkowej ze swoją żoną. W orzecznictwie ugruntowany jest bowiem pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku wzajemnej pomocy. W świetle tego przepisu małżonkowie są zobowiązani m.in. właśnie do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, wyłącznie do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem jedynie kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I FZ 11/04). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego prowadzonego przez wnioskodawcę i jego żonę nie dają bowiem podstaw do uznania, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając nawet wskazane przez skarżącego bieżące wydatki nie można przyjąć, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.