II GSK 691/15
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2016-08-04
Skład orzekający: Andrzej Kisielewicz, Joanna Zabłocka, Barbara Mleczko-Jabłońska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny, uchylając decyzję organu odwoławczego, mógł jednocześnie uchylić decyzję organu pierwszej instancji, mimo że skarżący kwestionował jedynie decyzję organu odwoławczego i stan faktyczny był bezsporny?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nieprawidłowo zastosował art. 135 PPSA, uchylając jednocześnie decyzję organu pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji powinien był uchylić jedynie decyzję organu odwoławczego, ponieważ to ona była przedmiotem skargi, a stan faktyczny był bezsporny. Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji było nieuzasadnione i sprzeczne z zasadą związania oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku sądu.Stan faktyczny
Spółka złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnych. Organ pierwszej instancji przyznał płatności, ale pomniejszył je o kwotę wynikającą z modulacji. Organ odwoławczy utrzymał decyzję w mocy. WSA uchylił decyzję organu odwoławczego i organu pierwszej instancji. NSA rozpoznał skargę kasacyjną spółki od wyroku WSA, kwestionującą m.in. uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz zaskarżoną decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie i zasądził koszty postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Joanna Zabłocka (spr.) Sędzia del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska Protokolant Paulina Marchewka po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Spółki z o.o. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 435/14 w sprawie ze skargi P. Spółki z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie na rzecz P. Spółki z o.o. w B. 737 (siedemset trzydzieści siedem) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 435/14 po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w pkt. 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] grudnia 2012 r.; w pkt. 2. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku; w pkt. 3. zasądził od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącej P. Sp. z o.o. w B. kwotę 457 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W dniu [...] maja 2012 r. J. sp. z o.o. z siedzibą w B. ( której następcą prawnym jest skarżąca) złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w B. wniosek o przyznanie płatności na 2012 r. We wniosku zadeklarowała działki rolne o powierzchni wynoszącej 114,00 ha do przyznania jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz do przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych (UPO).
Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. (dalej: Kierownik Biura ARiMR, organ I instancji) na podstawie art. 7 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164; dalej: ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego), § 17a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 40, poz. 326, ze zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) przyznał Spółce płatności na rok 2012 w wysokości 98.891,94 zł w tym jednolitą płatność obszarową w kwocie 83.454,84 zł oraz uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 15.437,10 zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 8.708,10 zł ze względu na zastosowaną modulację płatności.
W wyniku złożenia odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej: Dyrektor Oddziału ARiMR, organ II instancji) decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Po rozpoznaniu skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 357/13 uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wskazał, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny, natomiast zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 3 ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. Dyrektor Oddziału ARiMR nie wyjaśnił bowiem w sposób wystarczający, czy zostały spełnione warunki niezbędne do zastosowania modulacji, o których mowa w art. 10 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30 z 31.01.2009 r., str. 16, ze zm.; dalej: rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009). Jednocześnie Sąd wskazał, iż z akt sprawy wynika, że skarżąca konsekwentnie kwestionowała istnienie podstawy materialnoprawnej pozwalającej organom na zastosowanie zmniejszenia płatności w ramach modulacji płatności. W związku z powyższym, za niewystarczające WSA uznał powoływanie się przez organ odwoławczy na przepisy art. 7 (w tym ust. 4) ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, § 17a rozporządzenia w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz art. 1 ust. 4 decyzji KE z 24 lipca 2012 r. Podniósł, że organ ten nie wykazał, iż ostatnio wymieniony akt został w sposób należyty opublikowany, wiążąc swoimi przepisami zarówno państwo członkowskie, do którego został skierowany (RP), jak i polskich rolników, pomimo istnienia warunków, o których mowa w przepisach art. 10 ust. 1-2 rozporządzenia (WE) nr 73/2009.
Sąd I instancji zalecił Dyrektorowi Oddziału ARiMR uwzględnienie rozważań prawnych przedstawionych w uzasadnieniu wyroku jak też udzielenie spółce niezbędnych pouczeń dotyczących istnienia podstawy materialnoprawnej pozwalającej na zmniejszenie płatności w wyniku zastosowania modulacji, zgodnie z art. 10 ust. 1 – 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009. Nadto zobowiązał do przedstawienia w uzasadnieniu decyzji (kończącej postępowanie administracyjne w sprawie wniosku spółki o przyznanie płatności JPO oraz UPO na 2012 rok) rozważań w tym zakresie.
Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., orzekł o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu decyzji stwierdził naruszenie przez organ I instancji art. 107 § 3 k.p.a. polegające na braku uzasadnienia faktycznego, jako obligatoryjnego elementu decyzji. Uznał bowiem, że wydając decyzję pomniejszającą przyznane płatności, wskutek zastosowania modulacji, organ I instancji nie wytłumaczył powyższej okoliczności w uzasadnieniu decyzji. Przywołał w tym zakresie stanowisko Sądu zawarte w uzasadnieniu podjętego w sprawie wyroku sygn. akt VIII SA/Wa 357/13, dotyczące naruszenia art. 3 ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i art. 107 § 3 k.p.a. Podniósł, że decyzja organu I instancji nie spełnia wymogu art. 107 k.p.a., gdyż przytacza jedynie przepisy prawa, które organ zastosował, nie zawiera zaś właściwego uzasadnienia faktycznego. Charakter stwierdzonych uchybień popełnionych przez organ I instancji – w ocenie Dyrektora Oddziału ARiMR uniemożliwia ich sanowanie, bowiem naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności zawartą w art. 15 k.p.a. Stwierdził, że powyższe uchybienie ogranicza spółce możliwość polemiki ze stanowiskiem organu i to zarówno jeśli idzie o poczynione w sprawie ustalenia faktyczne jak i dokonaną przez organ wykładnię przepisów prawa, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia.
Dyrektor Oddziału ARiMR nakazał organowi I instancji dokładne wyjaśnienie, na jakich ustaleniach oparł rozstrzygnięcie, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, które winno stanowić konsekwencję ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego i jego oceny w świetle obowiązujących przepisów prawa. Wskazał, że organ I instancji powinien ustosunkować się do całego materiału dowodowego, przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonującej treści.
P. spółka z o.o. z siedzibą w B. (następca prawny J. sp. z o.o. z siedzibą w B.) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję, wnioskując o jej uchylenie.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Podniosła, że w świetle wiążącego dla organu uzasadnienia wyroku Sądu, organ winien był sprawę rozstrzygnąć, a nie przekazywać do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Spółka zarzuciła też przekroczenie granic odwołania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Odnosząc się do zarzutu przekroczenia granic rozpoznania odwołania Dyrektor ARiMR wskazał, że gdy odwołujący się kwestionuje decyzję pierwszoinstancyjną wyłącznie w ściśle określonej części to orzeczenie o uchyleniu decyzji odnosi się tylko do tego zaskarżonego rozstrzygnięcia, a nie całego orzeczenia organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2014 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jed. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną.
Sąd I instancji na wstępie podkreślił, że przedmiotowa sprawa była już rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 357/13 stwierdził, że stan faktyczny rozpoznawanej sprawy jest bezsporny, a zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które stanowiły podstawę uchylenia poprzedniej decyzji Dyrektora ARiMR, sprowadzały się do naruszenia przepisu art. 3 ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i art. 107 § 3 k.p.a. o tyle, że nie wyjaśniono w sposób wystarczający, czy zostały spełnione warunki, o których mowa w przepisach art. 10 ust. 1-2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, pozwalające na zastosowanie przepisów regulujących modulację płatności. Wskazał, że z treści tych przepisów, wynika możliwość zastosowania modulacji, o jakiej mowa w art. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 w przypadku, gdy poziom płatności bezpośrednich stosowany w tym państwie członkowskim na ten rok kalendarzowy zgodnie z art. 121 jest co najmniej równy poziomowi stosowanemu wówczas w państwach członkowskich innych niż nowe państwa członkowskie, z uwzględnieniem wszelkich zmniejszeń zastosowanych na mocy art. 7 ust. 1 (art. 10 ust. 1). Przepis art. 10 ust. 2 wskazuje zaś na ograniczenie wysokości modulacji w nowych krajach członkowskich. Zatem spełnienie warunków określonych w przywołanym art. 10 rozporządzenia Rady (WE) 73/2009 nie dotyczy warunków przedmiotowych czy podmiotowych istniejących w odniesieniu do skarżącej, ale porównania poziomu płatności bezpośrednich w Polsce z poziomem tych płatności
w krajach członkowskich. Zatem zdaniem WSA zupełnie bezpodstawnie Dyrektor Oddziału ARiMR uznał, że z wyroku Sądu w sprawie VIII SA/Wa 357/13 wynikała konieczność uzasadnienia stanu faktycznego dotyczącego skarżącej, podczas gdy zarzucane przez Sąd naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. dotyczyło nieustalenia faktów, o jakich mowa w art. 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, które nie są związane z sytuacją samej skarżącej, a możliwość ich ustalenia i wykazania leży po stronie organu odwoławczego.
Za uprawniony Sąd I instancji uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., wskazując, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji tylko wtedy, gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, zatem gdy nie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego podjęcie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uznać należy za równoznaczne z naruszeniem tego przepisu.
WSA na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylił także decyzję organu I instancji uznając za konieczne przeprowadzenie w sprawie postępowania od początku i usunięcie naruszeń prawa, co uzasadnił rozbieżnością pomiędzy powodami uchylenia decyzji organu I instancji wskazanymi przez Dyrektora Oddziału ARiMR w zaskarżonej decyzji, a uzasadnieniem jej uchylenia wskazanym w odpowiedzi na skargę.
WSA w Warszawie podkreślił, że organy ARiMR ponownie rozpoznając sprawę zastosują się do zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 12 września 2013 r. i wyjaśnią czy ze względu na uwarunkowania krajowe istnieją podstawy do zastosowania modulacji zgodnie z przepisami art. 10 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, a jeśli tak, to uwzględnią treść art. 10 ust. 2 tego rozporządzenia. Ponadto organy wykażą, czy wobec skarżącej mogą być stosowane skutki decyzji KE z [...] lipca 2012 r. uwzględniając rozważenie kwestii mocy obowiązującej takich przepisów wobec obywateli oraz wezmą pod uwagę czy w odniesieniu do skarżącej zachodzą przesłanki określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji Nr 1975/2006 uzasadniające odmowę wnioskowanych płatności w związku ze stworzeniem sztucznych warunków do uzyskania płatności.
P. Sp. z o.o. w B. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
naruszenie art. 135 p.p.s.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące uchyleniem przez Sąd także decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy nie było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy,
naruszenie art. 135 p.p.s.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, z uwagi na fakt rozbieżności pomiędzy powodami uchylenia decyzji I instancji wskazanymi przez Dyrektora ARiMR w zaskarżonej decyzji, a uzasadnieniem jej uchylenia skazanym w odpowiedzi na skargę, w sytuacji gdy odpowiedź na skargę organu administracji nie jest źródłem praw i obowiązków dla strony i nie wpływa na sposób załatwienia sprawy, a tym samym nie ma znaczenia dla końcowego załatwienia sprawy,
naruszenie art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące uchyleniem przez Sąd także decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy z wydanego z sprawie wyroku z dnia 12 września 2013 roku, sygn. akt. VIII SA/Wa 357/13, a także z samego uzasadnienia skarżonego wyroku, wynika że stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, wobec czego nie istnieją przesłanki każące wyjaśniać okoliczności dotyczące zastosowania art. 10 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, bądź zastosowania art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006,
naruszenie art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 138 § 2 k.p.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące uchyleniem przez Sąd decyzji organu I instancji, w sytuacji gdzie sam Sąd I instancji przyznał, że w ustalonym bezspornym stanie faktycznym organ nie powinien był podejmować decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.,
naruszenie art. 134 § 2 p.p.s.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące wydaniem przez Sąd I instancji orzeczenia na niekorzyść skarżącego, pomimo braku stwierdzenia naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności, a tym samym naruszenie zasady reformationis in peius,
naruszenie art. 134 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie skutkujące wydaniem przez Sąd I instancji orzeczenia na niekorzyść skarżącego, będącego jednocześnie orzeczeniem sprzecznym z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tegoż Sądu w wyroku z dnia 12 września 2013 roku, sygn. akt VIII SA/Wa 357/13, które to wiążą Sąd w niniejszej sprawie,
naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące zawarciem przez Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazań dla organu, co do dalszego postępowania, sprzecznych z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku tegoż Sądu z dnia 12 września 2013 roku, sygn. akt VIII SA/Wa 357/13, które to wiążą Sąd w niniejszej sprawie,
naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i nakazanie zbadania organowi administracji, czy w odniesieniu do skarżącej zachodzą przesłanki do zastosowania art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 roku uzasadniające odmowę przyznania wnioskowanych płatności w związku ze stworzeniem sztucznych warunków do uzyskania płatności, podczas gdy przepis ten nie może mieć zastosowania do płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego,
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. spółka zarzuciła także naruszenie przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 roku poprzez jego niewłaściwe zastosowanie (art. 30 Rozporządzenia Rady 73/3009 w związku z art. 1 ust. 4 dyrektywy wykonawczej Komisji Europejskiej z dnia 24 lipca 2012 roku) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz § 17a rozporządzenia w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą.
Skarżąca Spółka w piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2016 r. przytoczyła nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych uzupełniając uzasadnienie zawarte w skardze i jednocześnie podtrzymała w całości żądania i argumentację w niej zawarte,
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd II instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 ppsa, które w sprawie niniejszej nie występują.
Rozpoznając zatem sprawę w granicach określonych skargą kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, mimo że nie wszystkie podniesione w niej jej zarzuty są usprawiedliwione.
Zasadniczą kwestią w sprawie niniejszej pozostaje fakt, że zaskarżona decyzja uchylająca decyzję organu I instancji zapadła wskutek uprzedniego rozstrzygnięcia podjętego przez WSA w Warszawie, który uchylając wyrokiem z dnia 12 września 2013r. sygn. akt VIIISA/Wa 357/13 decyzję dyrektora M. Oddziału ARiMR z [...] marca 2013r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o przyznaniu skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2012r., wskazał na naruszenie przepisu art. 3 ust 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i art. 107 § 3 kpa, w takim znaczeniu, że nie wyjaśniono w sposób wystarczający czy zostały spełnione warunki o których mowa w art. 10 ust 1-2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 pozwalające na zastosowanie przepisów regulujących modulację płatności.
Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy należało uwzględnić zasady określone przepisem art. 153 p.p.s.a.
Zgodnie z normą w nim zawartą ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie.
Związanie samego sądu oznacza, że jest on zobowiązany do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez siebie poglądowi w pełnym zakresie. Innymi słowy, w przypadku gdy sprawa po raz drugi jest rozpoznawana przez wojewódzki sąd administracyjny - sąd ten jest związany oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku.
Przez ocenę prawną, o której stanowi art. 153 p.p.s.a. należy z kolei rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy i może ona dotyczyć zarówno stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji.
Między oceną prawną, a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają zatem kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1377/05, System Informacji Prawnej LEX nr 281309).
W orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, iż związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem lecz zobowiązany jest do podporzadkowania się mu oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (J. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi . Komentarz, Wydawnictwo prawnicze Lexis- Nexis W-Wa 2004r.).
W realiach rozpatrywanej sprawy, w ocenie NSA Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że w uprzednio wydanym orzeczeniu sygn. akt VIII SA/ Wa 357/13 Sąd uznał, że stan faktyczny ustalony w dotychczasowym postępowaniu jest bezsporny, a więc wystarczająco uzasadniony, a naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. dotyczy nieustalenia faktów o jakich mowa w art. 10 ust 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 i leży po stronie organu odwoławczego. Tym samym ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy postępując zgodnie z zasadami określonymi art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. powinien w pierwszej kolejności dążyć do merytorycznego rozpoznania sprawy. Stanowisko to zasługuje na aprobatę. Ustalony bowiem w postępowaniu przed organem I instancji stan faktyczny sprawy nie pozwalał na decyzję kasacyjną organu odwoławczego z powodów wskazanych w jej uzasadnieniu.
Tym nie mniej wydając zaskarżony skargą kasacyjną wyrok Sąd I instancji nieprawidłowo zastosował art. 135 p.p.s.a. uchylając także decyzję organu I instancji. W tym zakresie zasadne okazały się zarzuty skargi naruszenia normy określonej tym przepisem. Zgodnie bowiem z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Zdaniem NSA dokonana przez WSA w Warszawie ocena legalności decyzji organu I instancji narusza art. 135 p.p.s.a. W sprawie niniejszej bowiem granice sprawy sądowoadministracyjnej wyznacza zakwestionowane przez skarżącą rozstrzygnięcie organu odwoławczego, uchylające decyzję organu I instancji, a nie materialnoprawny stosunek prawa administracyjnego ukształtowany decyzją organu pierwszej instancji. Nie może bowiem umknąć z pola widzenia, że wniesioną do Sądu skargą spółka zakwestionowała kasacyjne rozstrzygnięcie organu odwoławczego domagając się merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy. Zatem podzielając argumentację skarżącej w tym zakresie Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję z jednoczesnym uchyleniem decyzji organu I instancji wydał rozstrzygnięcie nielogiczne i sprzeczne z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tegoż Sądu w wyroku z 12 września 2013 r., a ponadto, jak słusznie zarzuca kasator na niekorzyść skarżącej, co czyni zasadnym podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 134 § 2 p.p.s.a w zw. z art. 153 p.p.s.a
Ponadto Sąd I instancji nie uzasadnił w sposób właściwy potrzeby uchylenia decyzji organu I instancji na podstawie art. 135 p.p.s.a. Zatem autor skargi kasacyjnej słusznie podnosi, pod adresem zaskarżonego wyroku, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wskazanie bowiem na rozbieżności między powodami uchylenia decyzji wynikającymi z jej uzasadnienia, a podanymi w odpowiedzi na skargę jest niezasadne jak też i niezrozumiałe. Okoliczności podniesione dopiero w odpowiedzi na skargę nie mogły mieć znaczenia dla oceny legalności wydanego aktu gdyż, jak zasadnie podnosi skarżąca kasacyjnie spółka, odpowiedź organu na skargę nie jest źródłem praw i obowiązków dla skarżącej. Przypomnieć w tym miejscu wypada, co wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że Sąd I instancji nie może ocenić stanowiska organu jako mającego znaczenie dla sprawy, jeżeli zostało ono wyrażone jedynie w odpowiedzi na skargę. Sąd ocenia bowiem zaskarżony akt, a nie odpowiedź na skargę. Kontrolując zaskarżony akt, ocenia jego legalność na dzień wydania rozstrzygnięcia w oparciu o przeprowadzone w sprawie postępowanie administracyjne. Skoro Sąd I instancji podzielając zarzuty skargi stwierdził uchybienia skutkujące nieprawidłowością zastosowania przepisów art. 153 p.p.s.a, winien uchylić decyzję kasacyjną organu odwoławczego. Uchylając natomiast wydane przez organy obu instancji decyzje, w realiach przeprowadzonego postępowania administracyjnego brak było podstaw do nakazania zbadania organowi administracji, czy w odniesieniu do skarżącej istnieją przesłanki uzasadniające odmowę przyznania wnioskowanych płatności w związku ze stworzeniem sztucznych warunków do uzyskania płatności skoro kwestie te nie znalazły się w kręgu zainteresowania organu i nie stanowiły podstawy do uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadnione zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania w zakresie, w jakim Sąd ten zdecydował się na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylić decyzję organu I instancji, uznając za konieczne przeprowadzenie w sprawie postępowania od początku i usunięcie naruszeń prawa w sytuacji gdy uznał zasadność zarzutów skargi o bezpodstawności rozstrzygnięcia kasacyjnego organu.
Wobec uchylenia zaskarżonego wyroku z przedstawionych wyżej przyczyn, bezprzedmiotowe jest odnoszenie się do wskazanych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny podzielając stanowisko zaprezentowane w skardze kasacyjnej, iż zaskarżony wyrok narusza przepisy art. 135 p.p.s.a., art. 134 § 2 p.p.s.a oraz art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. art. 153 p.p.s.a, a kasacyjne rozstrzygnięcie organu odwoławczego z przyczyn omówionych na wstępie jest wadliwe gdyż niezgodne z zasadami określonymi w art. 153 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, a uznając jednocześnie, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - uchylił zaskarżoną decyzję.
Ponownie rozpoznając sprawę - przy czym Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądza jej ostatecznego wyniku - organ odwoławczy rozpozna odwołanie skarżącej od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] grudnia 2014r., mając na uwadze wytyczne co do dalszego postępowania w sprawie zawarte w wyroku z dnia 12 września 2013r. sygn. akt VIII SA/Wa 357/13 oraz wynikające z art. 153 p.p.s.a zasady i granice związania oceną prawną przedstawioną w tym orzeczeniu.
W oparciu o powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego NSA orzekł stosownie do treści art. 203 pkt 1 i 200 p.p.s.a
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło