I SA/Wa 1365/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: WSA Agnieszka Miernik (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi W. G., M. P. i R. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] odmawiającą W. G., M. P. i R. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we wsi S., powiat [...], dawne województwo [...]. Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W. G. wnioskiem z dnia 3 listopada 1990 r. wystąpił do Urzędu Miasta G. o przyznanie "odszkodowania za pozostawione przez B. G. mienie w S. [...]" W dniu 9 marca 2005 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Urzędu [...]), analogiczne wnioski złożyły R. W. i M. P. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] odmówił potwierdzenia W. G., M. P. i R. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. G. nieruchomości we wsi S., pow. [...], dawne woj. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – powoływanej dalej jako "ustawa zabużańska". Zdaniem Wojewody [...] wnioskodawcy nie udowodnili, że B. G. był właścicielem nieruchomości pozostawionej na dawnych Kresach Wschodnich oraz że został zmuszony do opuszczenia Kresów w związku z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r. Organ wskazał jednocześnie, że fakt opuszczenia nieruchomości przez B. G. w 1957 r. potwierdza zaświadczenie Urzędu Gminy w P. z dnia 12 listopada 1990 r., zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia 2 kwietnia 2006 r. oraz zeznania stron postępowania. Fakt opuszczenia przedmiotowej nieruchomości nie ma jednak, zdaniem organu, bezpośredniego związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., a odnosi się jedynie do zmian społeczno-politycznych zaistniałych w okresie powojennym na tych terenach. Wojewoda [...] wskazał ponadto, że jak wynika z zeznań stron W. G. i M. P., nieruchomość stanowiąca własność B. G. została znacjonalizowana przez władze radzieckie i w 1952 r. wcielona do kołchozu. Okoliczność tę potwierdza ponadto zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia 2 kwietnia 2006 r. wraz z tłumaczeniem na język polski. Z protokołu z przesłuchania M. P. z dnia 23 lutego 2012 r., wynika poza tym, że powodem repatriacji jej rodziny była kolektywizacja majątku i chęć rozpoczęcia lepszego życia w powojennej Polsce. Fakt całkowitej kolektywizacji nieruchomości stanowiącej własność B. G. potwierdza ponadto pismo M. P. z dnia 27 września 2006 r. i W. G. z dnia 10 marca 2008 r. Wobec tego, organ stwierdził, że w chwili opuszczenia Kresów Wschodnich w 1957 r. B. G. nie był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości S., ponieważ była ona własnością Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Na poparcie swojego stanowiska Wojewoda [...] przytoczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych. R. W. i M. P. (pismami z dnia 4 kwietnia 2012 r.) oraz W. G. (pismem z dnia 6 kwietnia) wnieśli od decyzji powyższej odwołania do organu wyższego stopnia, zarzucając organowi naruszenie art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Skarbu Państwa, w wyniku rozpatrzenia odwołań, decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. o odmowie przyznania prawa do rekompensaty za pozostawione, poza obecnymi granicami Polski, nieruchomości. Uzasadniając swoje rozstrzygniecie organ odwoławczy wskazał, że interpretacja przepisów ustawy zabużańskiej skłania do wniosku, że w przypadku osób, które powróciły do Polski w innym trybie niż na podstawie układów republikańskich wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 ustawy zabużańskiej i polsko-radzieckiej umowy z dnia 15 lutego 1951 r., konieczne jest wykazanie przez stronę postępowania, że opuszczenie przez właściciela mienia zabużańskiego ziem polskich włączonych po zakończeniu wojny w skład ZSRR, nastąpiło na skutek innych okoliczności związanych z wojną i pod przymusem ze strony władz radzieckich. Podkreślił przy tym, że konkretna przyczyna skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości, powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody, że powody repatriacji B. G., nie miały bezpośredniego związku z II wojną światową, lecz wiązały się z ustrojem politycznym i gospodarczym totalitarnego państwa jakim był ZSRR, a także stanowisko co do braku tytułu własności nieruchomości w chwili opuszczenia Kresów Wschodnich ze względu na kolektywizację majątku B. G. przez władze radzieckie. Okoliczności powyższe wskazują, w ocenie Ministra, że nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 1 ust. 2 i w art. 2 ustawy zabużańskiej, a zatem potwierdzenie tego prawa jest niemożliwe. W. G., M. P. i R. W. wnieśli skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając decyzji: - naruszenie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego błędną interpretację i stwierdzenie, że nie zachodzą inne okoliczności związane z wojną rozpoczętą w 1939 r., które zmusiły B. G. do opuszczenia byłego terytorium RP, podczas gdy B. G. wyjechał na podstawi umowy z 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy ZSRR a rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, zgodnie zaś z orzecznictwem Sądu Najwyższego oraz NSA repatriacja w trybie tej umowy mieści się w zakresie art. 1 ust. 2 ustawy; - art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez jego błędną interpretację i w rezultacie odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na fakt, iż w chwili opuszczania Kresów Wschodnich B. G. nie był właścicielem nieruchomości, podczas gdy powołany przepis nie formułuje wymogu bycia właścicielem nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego w momencie opuszczanie byłego terytorium RP. W obszernym uzasadnieniu skargi strony przytoczyły argumenty na poparcie swoich zarzutów powołując się na literaturę historyczną oraz orzecznictwo sądowe, w tym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. odmawiającą W. G., M. P. i R. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we wsi S., powiat [...], dawne województwo [...]. Materialnoprawną podstawę wydania tej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 1 tej ustawy, określa ona zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie czterech wymienionych w tym przepisie umów międzynarodowych tzw. układów republikańskich. Stosownie zaś do treści ust. 2 tego przepisu, przepisy ustawy stosuje się również do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, że B. G. (poprzednik prawny skarżących) repatriował się do Polski w 1957 r. na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222). W tym miejscu odnieść się należy do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia, przez organy administracji orzekające w niniejszej sprawie, przepisu art. 1 ust. 2 omawianej ustawy oraz twierdzenia, że repatriacja w trybie umowy z dnia 25 marca 1957 r. mieści się w zakresie przepisu art. 1 ust. 2 ustawy. Otóż wyjaśnić należy, że choć istotnie przyjmuje się, że zawarta w 1957 r. umowa pomiędzy ZSSR a Rządem PRL jest kontynuacją repatriacji (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 1/90), to pamiętać należy o konieczności, spełnienia przez osoby opuszczające byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie tej umowy pozostałych ustawowych przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty. Zgodnie z przepisem art. 2 ustawy zabużańskiej prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. Przyczyną odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty w niniejszej sprawie był brak spełnienia przez B. G. jednej z wyżej wymienionych przesłanek tj. brak przymusu opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Stanowisko takie, zdaniem Sądu, jest prawidłowe. Przymus opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez B. G. nie wynikał bowiem bezpośrednio z podjętych działań wojennych, lecz był pośrednim następstwem powojennych decyzji władz rosyjskich związanych z kolektywizacją. Jak wynika z akt sprawy, w tym protokołów przesłuchania stron postępowania, B. G., nie chciał pracować w kołchozie i przyjechał do Polski w celu poprawienia warunkowych życiowych swojej rodziny. Rację należy zatem przyznać organom orzekającym w niniejszej sprawie, że przytoczone przez strony powody repatriacji B. G., tj. kolektywizacja majątku i chęć polepszenia sytuacji materialnej poprzez powrót do PRL nie miały bezpośredniego związku z II wojną światową, lecz wiązały się z ustrojem politycznym i gospodarczym totalitarnego państwa jakim był ZSRR. Mając na uwadze sytuację Polaków, którzy pozostali na Kresach, Sąd rozumie stanowisko skarżących zaprezentowane w skardze, że sytuacja życiowa w tym konieczność zmiany warunków bytowych rodziny zmusiła B. G. do opuszczenia Kresów Wschodnich. Nie był to jednak przymus bezpośrednio związany z wybuchem wojny w myśl przepisów ustawy zabużańskiej. Oznacza to, że ustawowa przesłanka opuszczenia nieruchomości w związku z wojną nie została spełniona. Kolejno należy wskazać, że nieruchomość została przejęta w ramach nacjonalizacji przez ówczesne władze, co oznacza, że opuszczając byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej B. G. nie był już właścicielem nieruchomości. Nie został zatem spełniony kolejny ustawowy warunek przyznania rekompensaty, określony w art. 2 ustawy zabużańskiej. Jak podkreślił bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04 (publ. OTK-A 2004/11/117), warunkiem dla powstania uprawnień zabużańskich było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się bowiem z natury rzeczy w pojęciu "pozostawienia mienia". Trybunał Konstytucyjny uznał, że w przypadku nacjonalizacji mienia przez władze radzieckie - przed momentem jego pozostawienia - nie można mówić o jego pozostawieniu. W stosunku do tego mienia właściciele utracili bowiem prawo własności. W tej sytuacji nie można uznać, że spełniona została przesłanka "pozostawienia mienia", o której mowa w art. 1 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy. Za trafne nie można uznać również stanowiska skarżących, że przepis art. 2 ustawy zabużańskiej nie formułuje wymogu bycia właścicielem pozostawionej nieruchomości. Przepis ten wprost bowiem stanowi, że "prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej". Wobec tego prawidłowo organy uznały, że brak wykazania przesłanek "pozostawienia mienia" oraz opuszczenia byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej na skutek przymusu wynikającego bezpośrednio z wojny nie daje podstaw do przyznania jego spadkobiercom prawa do rekompensaty. Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone rzetelnie i wnikliwie, a wydane w jego trakcie decyzje są zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , orzekł jak w sentencji wyroku.