I FZ 33/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. Sp. z o.o. w C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 grudnia 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 1342/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 18 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać A. Sp. z o.o. w C. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. I FZ 33/15 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie o sygnaturze akt III SA/GL 1342/14, odmówił przyznania pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych A. sp. z o.o. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 18 lipca 2014 roku w przedmiocie podatku od towarów i usług. Wnioskiem z dnia 11 sierpnia 2014 r. Spółka wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należnych do uiszczenia z tytułu wpisu sądowego od wniesionej skargi. Przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w kwocie 71.588.539 zł, wynikająca z zaskarżonej decyzji. Kwota wpisu sądowego wynosi 100.000 zł. W uzasadnieniu Spółka podała, że z dniem 18 września 2012 r. zawiesiła działalność gospodarczą skutkiem czego nie uzyskuje przychodów i nie stać jej na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Wobec strony prowadzona jest egzekucja przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. i wszystkie jej środki majątkowe, tak pieniężne, jak i jej ruchomości zostały zajęte przez organ egzekucyjny. Spółka podała, że kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, nie posiada środków trwałych, za 2013 r. poniosła stratę w wysokości 616,26 zł osiągając przychód w wysokości 5.400 zł przy kosztach jego uzyskania w wysokości 6.016,26 zł. Do wniosku załączyła bilans sporządzony na dzień 31 lipca 2014 r., rachunek zysków i strat za okres od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 lipca 2014 r. oraz zeznanie podatkowe CIT - 8 za 2013 r. Na wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik Spółki w piśmie z dnia 24 października 2014 r. wyjaśnił, że Spółka nie posiada rachunków bankowych oraz nie jest w stanie przedłożyć zaświadczeń o zamknięciu posiadanych rachunków, ponieważ prezes zarządu spółki nie przebywa w kraju i jest poszukiwany listem gończym przez Prokuraturę Okręgową w R. Dodał, że Spółka posiada majątek w postaci wierzytelności ogółem w wysokości 2.207.637,29 zł zabezpieczonych przez Prokuraturę Okręgową w R. Posiada również niezwróconą przez organ podatkowy nadpłatę w podatku od towarów i usług w kwocie 798.532 zł. Jednocześnie pełnomocnik załączył deklaracje VAT - 7 za kwiecień, sierpień i wrzesień 2014 r., postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia 9 października 2012 r. o zawieszeniu działalności gospodarczej Spółki, pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 14 maja 2012 r. informujące Spółkę o wystawionych tytułach wykonawczych oraz postanowienia Prokuratury Okręgowej w R. z dnia 23 listopada 2010 r. i z dnia 27 lipca 2012 r. o zabezpieczeniu majątkowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmawiając przyznania prawa pomocy podniósł, że sytuacja finansowa Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych nie wskazuje, że Spółka spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że w sprawie podjęto działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu aktualnych możliwości płatniczych Skarżącej, wzywając ją do uzupełnienia wniosku o stosowne informacje. Zdaniem Sądu, z obowiązku przesłania informacji Skarżąca nie wywiązała się w pełni, gdyż nie przedstawiła na wezwanie Sądu raportu kasowego na koniec ostatniego miesiąca ani wykazów z rachunków bankowych, ewentualnie zaświadczenia banku wskazującego datę likwidacji rachunku bankowego. Sąd argumentował, że z bilansu Spółki na dzień 31 lipca 2014 r., wynika, że aktywa trwałe Spółki wynoszą 194.499,58 zł, długoterminowe aktywa finansowe 183.862,65 zł, a aktywa obrotowe 15.233.223,01 zł; należności krótkoterminowe stanowią 15.236.089,82 zł, w tym płatne do 12 miesięcy 1.970.552,89 zł. Ogółem aktywa Spółki wynoszą 15.427.722,59 zł. Według deklaracji VAT – 7 za wrzesień 2014 r., nadwyżka podatku naliczonego nad należnym (niezwrócona) wyniosła 798.532 zł. Przypomnieć trzeba, że wpis sądowy stanowi kwotę 100.000 zł. Z przedłożonych Sądowi akt wynika, że do września 2014 r. Skarżąca składała zeznania VAT-7, mimo że zawieszenie działalności nastąpiło z dniem 9 października 2012 r. Zdaniem Sądu pełnomocnik nie wskazał przy tym innych (poza bezspornymi wierzytelnościami Spółki w stosunku do "E. sp. z o.o. w D. oraz E.L. i Wspólnicy L. sp.j. w W.), konkretnie oznaczonych wierzytelności Spółki, które pomniejszałyby należności ujawnione w bilansie. Sąd podniósł zatem, że Spółka nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podniósł też, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników (wspólnika). Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy (wspólnik) czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Spółka w rozpoznawanej sprawie nie skorzystała z dopłat od wspólnika, a nawet nie wskazała, dlaczego takie dopłaty nie byłyby możliwe do uzyskania. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka zaskarżyła wskazane powyżej postanowienie w całości, zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.,) dalej p.p.s.a., oraz wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że nie jest prawdziwe stanowisko Sądu pierwszej instancji, że strona nie uzupełniła braków formalnych wniosku. Ponownie oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych, oraz nie potrafi uzyskać zaświadczeń o ich zamknięciu z uwagi na okoliczność, iż prezes spółki oraz jej jedyny udziałowiec jest poszukiwany listem gończym. Dodała, że spółka nie obraca gotówką ani nie prowadzi kasy. Dalej w zażaleniu podniesiono, że nie można uznać, że Spółka posiada majątek pozwalający uiścić należny wpis, jeżeli nie budzi wątpliwości, że jest on zajęty przez upoważnione do tego organy. Dalej w zażaleniu wskazano, że w rozpoznawanej sprawie jedyny udziałowiec Skarżącej nie może dokonać dopłat do skarżącej Spółki w celu uiszczenia przez nią wpisu od skargi oraz z uwagi na prowadzone postępowanie karne-skarbowe oraz egzekucyjne taki zabieg nie przyniósłby oczekiwanych rezultatów. Spółka w zażaleniu dodała też, że w dniu 20 listopada 2014 roku Sąd Rejonowy w C. w sprawie o sygnaturze akt VIII GU 30/14, z wniosku A. Sp. z o.o. o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku w przedmiocie zabezpieczenia majątku dłużnika, wydał postanowienie, w którym postanowiono zabezpieczyć majątek dłużnika: A. sp. z o.o. przez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego w osobie A.M. W postanowieniu tym stwierdzono również, że skarżąca nie posiada środków na przeprowadzenie postępowania upadłościowego. Natomiast pismem z dnia 2 marca 2015 roku pełnomocnik Skarżącej przesłał kopię odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 6 lutego 2015 roku w sprawie o sygnaturze akt VIII GU 30/14, oddalającego wniosek A. sp. z o.o. o ogłoszenie upadłości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Nadrzędną wartością konstytucyjną w postępowaniu sądowym jest umożliwienie stronie obrony i dochodzenia swoich praw w zakresie wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Z kolei w klauzuli demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) zawiera się zasada ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa, w tym przeświadczenia obywatela, że sądy, powinny w taki sposób prowadzić postępowanie, aby zapewnić jednostce efektywną ochronę sądową jej konstytucyjnych praw i wolności, w szczególności w relacji z organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Natomiast stosownie do art. 188 p.p.s.a. jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku. Jednak zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na ekonomię procesową, podzielić należy pogląd wyrażony przez R. Hausera (Postępowanie zażaleniowe przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Materiały szkoleniowe na konferencję Sędziów NSA, Warszawa 2004, masz. pow., s. 70), iż w postępowaniu zażaleniowym Naczelny Sąd Administracyjny powinien w razie potrzeby uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie przyjętym w art. 106 p.p.s.a. i w związku z tym w postępowaniu zażaleniowym nie powinno mieć zastosowania zdanie drugie art. 188 p.p.s.a. Tym bardziej zasadne jest zatem w tej sytuacji uwzględnienie przy ocenie wniosku Spółki nowych okoliczności sprawy, a mianowicie tego że w dniu 20 listopada 2014 roku Sąd Rejonowy w C. w sprawie o sygnaturze akt VIII GU 30/14, z wniosku A. Sp. z o.o. o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku w przedmiocie zabezpieczenia majątku dłużnika, w którym postanowiono zabezpieczyć majątek dłużnika: A. sp. z o.o. przez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego oraz wydania w dniu 6 lutego 2015 roku postanowienia Sądu Rejonowego w C. w sprawie o sygnaturze akt VIII GU 30/14, oddalającego wniosek A. sp. z o.o. o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego Spółki (por. postanowienie NSA z dnia 23 marca 2010 roku, II GZ 47/10). Oddalenie wniosku o upadłość z uwagi na brak środków na pokrycie kosztów postępowania, jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie WSA w Opolu z dnia 18 czerwca 2004 roku I SA/Op 68/04). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane powyżej okoliczności, które nie były znane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach w chwili wydania zaskarżonego postanowienia, pozwalają uznać, że Spółka spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd nie może również odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego postanowienia byłoby istotne ograniczenie prawa do Sądu, a zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego sytuacja taka mogłaby mieć miejsce w rozpoznawanej sprawie. Dodatkowo stwierdzić należy, że sąd ustalając majątek i oceniając jego wartość z punktu widzenia przesłanki jego wystarczalności na pokrycie kosztów postępowania, uwzględnia wyłącznie stan czynny majątku. Majątek ten pojmować należy zatem w rozumieniu prawnorzeczowym, wyłącznie jako aktywa. Nie są nim objęte wierzytelności ani roszczenia (por. postanowienie SN z dnia 1 kwietnia 2003 roku, II CK 484/02, lex nr 83713). Z akt sprawy wynika, że Spółka takim majątkiem nie dysponuje. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 oraz na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.