I OSK 1331/15

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-03-17

Skład orzekający: Wojciech Jakimowicz, Aleksandra Łaskarzewska, Dorota Jadwiszczok

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej jest właściwy do orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy nieruchomość ziemska podpadała pod przepisy dekretu o reformie rolnej, jeśli przejęcie tej nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu, a nie art. 2 ust. 1 lit. e)?
Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie jest właściwy do orzekania w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej. Właściwość organów administracji publicznej w zakresie dekretu o reformie rolnej ogranicza się do spraw dotyczących przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Kwestie związane z prawidłowością przejęcia nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu, w tym ustalenie, czy nieruchomość miała charakter "ziemski", podlegają badaniu przez sąd powszechny. W związku z tym, postępowanie administracyjne w takiej sprawie jest bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone.
Stan faktyczny
A. B. i R. P. złożyli wniosek o wydanie decyzji stwierdzającej, że ich nieruchomość nie podlegała przepisom dekretu o reformie rolnej lub że jej część nie podlegała tym przepisom. Wojewoda umorzył postępowanie, uznając się za niewłaściwego do orzekania w sprawach przejęcia nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał decyzję w mocy, wskazując na brak możliwości ustalenia podstawy prawnej przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu. WSA oddalił skargę, podzielając stanowisko organów o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant: starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. i R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2903/14 w sprawie ze skargi A. B. i R. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2903/14 oddalił skargę A. B. i R. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. A. B. i R. P. wystąpili do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość o powierzchni 33,42 ha położona w W. gm. S. (obecnie miasto W.), stanowiąca własność P. P., ujęta w dawnej księdze wieczystej Tom I wyk. hip. L. 9, nie podpadała pod przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), ewentualnie o stwierdzenie, że część tej nieruchomości nie podpadała pod przepisy tego aktu prawnego, nie wskazując przy tym oznaczonego przepisu jako podstawy wniosku. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] umorzył postępowanie z wniosku A. B. i R. P.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przejęcie nieruchomości objętej wnioskiem nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 pkt b dekretu. Powołując się na przepisy dekretu o reformie rolnej oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o reformie rolnej, Wojewoda podał, że jest właściwy do orzekania w formie decyzji wyłącznie w sprawach, w których kwestionowane jest przejęcie nieruchomości ziemskiej w oparciu o przepis art. 2 ust. 1 pkt e dekretu. Natomiast treść § 5 ust 1 ww. rozporządzenia wyklucza możliwość orzekania przez wojewodę na podstawie tego przepisu w stosunku do nieruchomości ziemskich przejętych przez Skarb Państwa na mocy art. 2 ust. 1 pkt b dekretu. W ocenie organu, przedmiotowa sprawa nie podlega więc rozpatrzeniu w trybie administracyjnymi i postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Od ww. decyzji odwołanie wnieśli A. B. i R. P. zarzucając jej naruszenie art. 105 § 1 k.p.a w związku z § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w związku z art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej, a także naruszenie art. 11 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a w związku z art. 7 k.p.a, art. 107 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody. Organ odwoławczy wskazał na odpis z księgi wieczystej Kw. Nr 408, z którego wynika, że P. P. został wpisany w dniu 26 maja 1933 r. jako właściciel nieruchomości o obszarze 32,5354 ha, położonej w W. w gminie Sławoszyno. Podał, że z powołanego dokumentu wynika także, iż Skarb Państwa Polskiego został wpisany z dniem 11 marca 1947 r. jako właściciel gruntów należących wcześniej do P. P. na podstawie zaświadczenia i wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia 30 lipca 1946 r. Zgodnie zaś z zawiadomieniem Sądu Grodzkiego w Pucku z dnia 8 kwietnia 1947 r., Skarb Państwa Polskiego został wpisany jako właściciel gruntów zapisanych w księgach wieczystych gminy S., tom I, wyk. hip. L 9, wpisanych dotąd na rzecz: P. P. w W. na podstawie art. 1 dekretu z dnia sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. Ust. Nr 39, poz. 233/46) oraz wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego G. z dnia 30 lipca 1946 r. Powołując się treść art. 1 dekretu o wpisywaniu w księgach gruntowych prawa własności, Minister zauważył, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie dokładnej podstawy prawnej wpisu Skarbu Państwa, jako właściciela w księdze wieczystej nieruchomości objętej wnioskiem, poprzez wskazanie konkretnego przepisu prawnego powołanego w zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Gdańsku z dnia 30 lipca 1946 r. Zaświadczenia tego nie udało się jednak Ministrowi uzyskać pomimo podjęcia intensywnych uzupełniających działań poszukiwawczych. W ocenie organu odwoławczego, z uwagi na brak ww. materiału dowodowego rozstrzygnięcie w sprawie należało oprzeć na innych dokumentach zgromadzonych w związku z wcześniejszymi wnioskami R. P. o zwrot przedmiotowej nieruchomości, tj. na zaświadczeniu i wniosku Wojewódzkiego Urzędu G. z dnia 30 lipca 1946 r., znak: [...], dotyczącym nieruchomości o powierzchni 0,8936 ha położonej w W., gm. S., z dnia 30 lipca 1946 r., stanowiącej własność P. P. - [...], ewidencji gospodarstw poniemieckich w gminie S., które zostały przepisane na Skarb Państwa, zawiadomieniu Sądu Grodzkiego w P. z dnia [...] kwietnia 1947 r. oraz [...] marca 1947 r. o przepisaniu własności gruntu należącego do P. P. na rzecz Skarbu Państwa Polskiego, orzeczeniu Powiatowej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] października 1948 r. i z dnia [...] sierpnia 1949 r. oraz piśmie Burmistrza Miasta W. z dnia 25 lipca 1992 r., nr [...]. Organ zauważył, że w zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego G. z dnia 30 lipca 1946 r. nr [...], wskazano, że nieruchomość ziemska o powierzchni 0,8936 ha położona we wsi W. W. gm. S., pow. M., księga wieczysta [...], pozostawiona przez Niemca P. P., została przejęta na rzecz Skarbu Państwa Polskiego na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej. Ponadto, we wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego G. w S. z dnia 30 lipca 1946 r., nr [...], skierowanego do Sądu Grodzkiego w P., wniesiono o "przepisanie tytułu własności w pi na rzecz Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego G. nieruchomości poniemieckiej b. wł. P. P. we wsi W. W.". W ewidencji gospodarstw poniemieckich w gminie S., pow. M., wskazano pod poz. nr 2 P. P., jako właściciela gospodarstwa o powierzchni 33,43 ha, które 8 kwietnia 1947 r. zostało przepisane na Skarb Państwa. Ponadto, w orzeczeniach Powiatowej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] sierpnia 1949 r., nr [...], oraz [...] października 1948 r., nr [...], wskazano, że rozpoznano "sprawę przydziału gospodarstwa po Niemcu P. P. w gromadzie W., położonego w gminie S., o pow. 33,42 ha (...)" oraz Wojowi o przydzieleniu gruntów "z gospodarstwa poniemieckiego po P. P. w W., gm. S., pow. M.". Z kolei, w piśmie Burmistrza Miasta W. z dnia 25 lipca 1992 r. stwierdzono, że "Zarządzeniem Sądu Grodzkiego w P. dokonano w 1947 r. przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości gruntowych, które stanowiły własność Pawła których P. (...). Postanowienie Sądu zostało wydane w wyniku prowadzonej przez prokuraturę Sądu Okręgowego w G. sprawy przeciwko P. P. o odstępstwo od narodowości". W ocenie Ministra, okoliczności ustalone w sprawie, w tym między innymi, przejęcie nieruchomości ziemskiej o powierzchni 0,8936 ha położonej w W., stanowiącej własność P. P., na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o reformie rolnej i potraktowanie całej nieruchomości P. P. o powierzchni 33,42 ha (32,5354 ha z [...] i 0,8936 ha z [...]) w orzeczeniach Powiatowej Komisji Ziemskiej w W. jako mienia poniemieckiego wskazują że przejęcie całej nieruchomości objętej wnioskiem stron nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej. Art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu wskazywał, że na cele reformy rolnej podlegają przejęciu nieruchomości ziemskie będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie – Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Minister zauważył, że różnorodny materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie wskazuje, że nieruchomość stanowiąca własność P. P. położona w W., gm. S., pow. M., mogła zostać przejęta i została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej. Jednocześnie żaden dokument nie wskazuje art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu jako podstawy przejęcia przedmiotowej nieruchomości. Minister wskazał, że organy administracji publicznej mają kompetencje orzecznicze ograniczone do spraw z zakresu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o reformie rolnej. Wojewoda nie był i nie jest właściwy do orzekania w stosunku do nieruchomości ziemskich przejętych przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu. Do rozpatrywania spraw przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu właściwe są jedynie sądy powszechne, co wynika z utartej linii orzeczniczej. Na ww. decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. B. i R. P.. W skardze zarzucili naruszenie: 1) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, a także dokonanie dowolnej oceny dowodów, a w konsekwencji błędne uznanie, że nieruchomość objęta wnioskiem stanowiła mienie poniemieckie; 2) art. 105 § 1 k.p.a w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o reformie rolnej w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej polegające na niezasadnym utrzymaniu w mocy decyzji umarzającej postępowanie, wskutek błędnego uznania, że organy administracji publicznej nie mogą o orzekać o "podpadaniu" pod przepisy dekretu o reformie rolnej, jeśli przejęcie majątku nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b); Ponadto, skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodu z postanowienia Prokuratora Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] stycznia 1947 roku o umorzeniu dochodzenia. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, organy zasadnie umorzyły postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe, gdyż niniejsza sprawa nie podlegała załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej. Sąd wskazał, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte na wniosek skarżących o wydanie decyzji stwierdzającej, iż nieruchomość położona w W., dawnej gminy S. o powierzchni 33,42 ha, nie podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wskazując na treść skróconego odpisu z księgi wieczystej [...] oraz odwołując się do przepisów art. 2 o reformie rolnej, § 12 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz art. 1 ust. 1 i 4 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. z 1946 r., Nr 39, poz. 233 ze zm.), Sąd podzielił stanowisko organów, iż istotne znaczenie dla rozpoznania wniosku miało ustalenie dokładnej podstawy prawnej wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości objętej przedmiotowym wnioskiem - poprzez wskazanie konkretnego przepisu w treści zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego G. z dnia 30 lipca 1946 r., który to przepis stanowił podstawę przejęcia nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy, pomimo prowadzenia przez organy obu instancji intensywnych poszukiwań powołanego zaświadczenia w sądach, archiwach i urzędach, dokumentu tego nie udało się odnaleźć. W tej sytuacji, przy rozpoznaniu sprawy organy oparły się na innych dokumentach zgromadzonych w związku z wcześniejszymi wnioskami R. P. o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W ocenie Sądu, okoliczności ustalone w sprawie, a w szczególności przejęcie nieruchomości ziemskiej o powierzchni 0,8936 ha położonej w W., stanowiącej własność P. P., na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej i potraktowanie całej nieruchomości P. P. o powierzchni 33,42 ha (32,5354 ha z [...] i 0,8936 ha z [...] k.166) w orzeczeniach Powiatowej Komisji Ziemskiej w W. jako mienia poniemieckiego wskazują że przejęcie całej nieruchomości objętej wnioskiem stron nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu o reformie rolnej. Zdaniem Sądu, słusznie w tej sytuacji organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż w niniejszej sprawie prowadzenie postępowania i wydanie decyzji w oparciu o § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. byłoby bezprzedmiotowe. Powołany przepis odnosi się bowiem wyłącznie do nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN tj. nieruchomości stanowiących własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, [...] i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Zgodnie z tym przepisem, orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należy w pierwszej instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Mając więc na uwadze, iż sprawa niniejsza nie podlegała załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej, organy zasadnie umorzyły postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Ustalenia bowiem, czy Skarb Państwa został prawidłowo wpisany jako właściciel na mocy przepisu art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN, może dokonać wyłącznie sąd powszechny. Tym samym, dołączone do skargi do Sądu postanowienie Prokuratora Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] maja 1947 r. mające potwierdzić brak podstaw do uznania byłego właściciela spornej nieruchomości za osobę narodowości niemieckiej pozostaje bez wpływu na treść zaskarżonej decyzji. Zarzuty dotyczące bezpodstawnego uznania P. P. za osobę narodowości niemieckiej mogą być bowiem ewentualnie podnoszone w postępowaniu przed sądem powszechnym. Z tych względów, za niezasadny uznał Sąd zgłoszony przez skarżących wniosek o dopuszczenie dowodu z ww. postanowienia dołączonego do skargi. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli skarżący wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z § 5 pkt 1 rozporządzenia ministra rolnictwa i reform rolnych w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej w zw. z art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o reformie rolnej, polegające na niezasadnym oddaleniu skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2014 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego, polegające na bezpodstawnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że organ prawidłowo uznał, iż nie jest dopuszczalna droga administracyjna w przedmiocie stwierdzenia, czy nieruchomość podpadała pod działanie przepisów dekretu, jeżeli przejęcie nieruchomości nastąpiło na innej podstawie prawnej niż art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w szczególności zaś w przedmiocie stwierdzenia, czy przejęta nieruchomość stanowiła nieruchomość ziemską, podczas gdy brak było przeszkód do załatwienia tej sprawy w drodze decyzji administracyjnej, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, w postaci art. 2 ust. 1 lit. e w zw. z art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o reformie rolnej w zw. z § 5 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego do dekretu, poprzez jego błędną wykładnię, polegające na bezpodstawnym uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że w przypadku przejęcia nieruchomości na innej podstawie niż art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie jest możliwe orzeczenie o niepodpadaniu nieruchomości pod działanie tego przepisu, podczas gdy w takim przypadku można i powinno się wydać decyzję w tym przedmiocie, gdyż zgodnie z zasadami logiki gdyby nieruchomość podpadała pod działanie tegoż przepisu, to nie zostałaby przejęta na innej podstawie prawnej. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek. Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego, które zmierzałyby do podważenia ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę orzekania. Przede wszystkim nie zakwestionowano zaakceptowanego przez Sąd I instancji ustalenia organów administracji, że przejęcie całej nieruchomości na cele reformy rolnej, nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. To ważne ustalenie nie zostało podważone w skardze kasacyjnej, poprzez postawienie odpowiednich zarzutów dotyczących oparcia rozstrzygnięcia na błędnie ustalonym stanie faktycznym, stąd w chwili obecnej kwestia ta jest przesądzona. Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej w tak ukształtowanym stanie faktycznym sprawy należy wskazać, iż stosownie do brzmienia art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność obywateli Rzeszy Niemieckiej i obywateli polskich narodowości niemieckiej, niezależnie od obszaru i faktycznego przeznaczenia tych gruntów. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że unormowania dekretu oraz § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ograniczały kognicję organów administracji publicznej wyłącznie do orzekania o zaistnieniu bądź niezaistnieniu przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu, a więc kwestii czy z uwagi na obszar majątku ziemskiego podlegał on czy też nie podlegał działaniu dekretu. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie § 5 rozporządzenia, oprócz norm obszarowych, badaniu podlega oczywiście także i to, czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym, nadająca się do przeznaczenia na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN. Badanie to ogranicza się jednak do zakresu tego postępowania, tj. ustalenia czy dana nieruchomość może zostać przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W sytuacji przejęcia nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu, wszelkie kwestie związane prawidłowością tego przejęcia, w tym ustalenie czy taka nieruchomość miała charakter "ziemski" w rozumieniu przepisów dekretu, podlega badaniu we właściwym postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym. Stanowisko to znajduje wsparcie w orzecznictwie, gdzie wielokrotnie już wyrażano pogląd, iż tryb postępowania administracyjnego, przewidziany został dla orzekania w sprawach, czy nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. W sprawach dotyczących art. 2 ust. 1 lit. a - d takiego trybu nie ma, dlatego w tym zakresie kwestie sporne rozstrzygane mogą być w postępowaniu przed sądem powszechnym (por. m.in. wyrok SN z 3.12.2004 r. IV CK 336/04 - LEX nr 186911; wyrok SN z dnia 6 grudnia 2000 r., III CKN 179/99, niepubl., uchwały SN z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94, OSNC 1994, nr 11, poz. 215, z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 50/94, OSNC 1994, nr 11, poz. 212, wyrok z dnia 8 maja 1998 r., I CKN 664/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 7). W konsekwencji powyższego podzielić należało stanowisko Sądu I instancji co do prawidłowości umorzenia postępowania administracyjnego w tej sprawie na podstawie art. 105 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela bowiem pogląd zaprezentowany w wyroku tut. Sądu z dnia 21 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 890/06, że do czasu rozstrzygnięcia kwestii własności Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu przez sąd powszechny, bezprzedmiotowe jest prowadzenie postępowania administracyjnego zmierzającego do ustalenia czy nieruchomość podpadała jeszcze pod inne przepisy dekretu, w szczególności art. 2 ust.1 lit. e tego aktu prawnego. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, tym samym nie naruszył przepisów prawa materialnego i procesowego wymienionych w petitum skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło