I SA/Gl 564/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), del. Sędzia SO Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Wojciech Organiściak, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013.267), dalej k.p.a. oraz art. 18 i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2012.1015), dalej ustawa egzekucyjna, Dyrektor Izby Skarbowej w K., dalej organ odwoławczy, po rozpatrzeniu zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w D., dalej ZUS lub wierzyciel, na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D., dalej organ egzekucyjny, z dnia [...] r. Nr [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych ZUS nr [...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...] obejmujących zaległości składkowe A Spółki z o.o. w D., dalej zobowiązany, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. Uzasadniając rozstrzygniecie organ odwoławczy wskazał, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze ZUS, wystawione na zaległości składkowe zobowiązanego powstałe w latach 2003-2011, które z braku składników majątkowych zobowiązanego nie przyniosło pozytywnych rezultatów. Z protokołu kontroli wynikało bowiem, że zobowiązany nie posiada żadnych wartościowych ruchomości ani nieruchomości, nie jest też właścicielem akcji, obligacji, patentów, autorskich praw majątkowych ani innych praw. Znajduje się w trudnej sytuacji finansowej z uwagi na brak zleceń, a poza tym został oszukany przez kontrahentów, w której to sprawie toczą się sprawy karne w Sądzie Rejonowym w D. oraz w K. Bez powodzenia też dokonano zajęcia rachunku bankowego w Banku B S.A. i w Banku C, zobowiązany nie był ich klientem. W tej sytuacji organ egzekucyjny zastosował przepis art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej i umorzył przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. Na postanowienie to ZUS wniósł zażalenie podnosząc, że zgodnie z Kompleksowym Systemem Informatycznym ZUS zobowiązany na bieżąco składa deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA, z których wynika, iż prowadzi działalność gospodarczą oraz aktualnie zatrudnia trzech pracowników, nie odprowadza składek, ale musi posiadać stałe środki na comiesięczną wypłatę wynagrodzeń pracowniczych, a skoro takie środki posiada, to pozyskuje je w ramach prowadzonej działalności gospodarczej z umów zawieranych z kontrahentami lub praw majątkowych. Z protokołu kontroli prowadzonej u zobowiązanego przez organ egzekucyjny wynikało, że pensje dla pracowników wypłacane są gotówką w wysokości minimalnego wynagrodzenia, a opłaty za czynsz i media są przez zobowiązanego regulowane z pozyskiwanych środków. ZUS dodał, że informacja organu egzekucyjnego o niezakończonych sprawach karnych w sprawie wyłudzenia od zobowiązanego towarów o wartości 1.000.000 zł przez kontrahentów wskazuje, iż zobowiązany może odzyskać choćby część należności. ZUS stwierdził, że zobowiązany jest czynnym podmiotem gospodarczym, który zatrudnia pracowników i może osiągać zyski, a tym samym istnieje prawdopodobieństwo wyegzekwowania środków na poczet jego zaległości. Organ odwoławczy podniósł, że przepis art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej umożliwia umorzenie postępowania egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, iż w postępowaniu tym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wskazał, że taka sytuacja miała miejsce w stosunku do zobowiązanego, który co prawda nadal prowadzi działalność gospodarczą i składa deklaracje ZUS, to jednak nie odprowadza składek generując tym samym dalsze zaległości. Podkreślił, że o konieczności dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie przesądza ewentualna ściągalność zadłużenia z zasądzonych zobowiązanemu kwot od jego kontrahentów, gdyż nie jest znany ani termin ich zakończenia, ani nie jest oczywista ściągalność należności w razie ich zasądzenia na rzecz zobowiązanego. Zdaniem organu odwoławczego organy egzekucyjne nie mają obowiązku bezproduktywnego przetrzymywania czynnych tytułów wykonawczych w sytuacji wątpliwego, nawet w perspektywie, ich wykonania. Ponadto po umorzeniu przedmiotowego postępowania może mieć zastosowanie art. 61 ustawy egzekucyjnej. W skardze na to postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, ZUS domagał się jego uchylenia w całości oraz uchylenie poprzedzającego je postanowienia zarzucając naruszenie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej i ponownie podnosząc, że skoro Spółka stale prowadzi działalność gospodarczą, to kolejne kontrakty przez nią zawierane mogą doprowadzić do uzyskania środków pieniężnych, których zajęcie może doprowadzić do zaspokojenia należności wierzyciela, zaś obecnie czynności organu egzekucyjnego winny zmierzać do ustalenia rachunku bankowego dłużnika oraz jego kontrahentów. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuprawniona. Oceniając legalność zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że dotyczyło ono umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Warto zauważyć, że "Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego – na zasadzie uznania administracyjnego – w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania" (tak wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2373/11). "Umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego" (tak wyrok NSA z dnia 12 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2115/11). "W świetle postanowień art. 59 § 2 u.p.e.a. to organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania. Co więcej to organowi egzekucyjnemu ustawa pozostawiła ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania" (tak wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 1187/13). "Zaniechanie wyjaśnienia istnienia przesłanki pozwalającej na umorzenie postępowania egzekucyjnego na dzień podejmowania postanowienia czyni wydane rozstrzygniecie dowolnym, co implikuje konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego" (tak wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 619/11). Zgodnie z treścią art. 61 ustawy egzekucyjnej "W razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych". Z ustalonych przez organ egzekucyjny w sposób prawidłowy okoliczności sprawy wynika, że zobowiązana Spółka (osoba prawna) nie posiada żadnych wartościowych ruchomości ani nieruchomości, papierów wartościowych czy innych praw, w tym majątkowych. Nie posiada znanego organowi czy wierzycielowi rachunku bankowego. W dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą zatrudniając trzech pracowników i płacąc im wynagrodzenie w wysokości minimalnego, gotówką, a opłaty za czynsz i media są przez Spółkę regulowane z pozyskiwanych środków, o nieustalonej wartości. Środki te pozyskuje w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Obecnie toczą się postępowania karne wobec kontrahentów, przez których Spółka została oszukana na kwotę 1.000.000 zł. Spółka w dalszym ciągu składa stosowne deklaracje podatkowe i zusowskie nie uiszczając wynikających z nich należności. Ustalony stan faktyczny nie był miedzy stronami sporny, sporne był jedynie czy w świetle tych ustaleń zachodzi sytuacja opisana w art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, a więc czy stan sprawy umożliwiał zastosowanie tego przepisu. Sąd uznał, że poczynione przez organy ustalenia pozwalały na stwierdzenie, iż w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, a stan ten, jest na tyle trwały, że prowadził do uznania, iż w bliskiej perspektywie czasowej nie ulegnie zmianie. Nie zostały bowiem ujawnione jakiekolwiek dostępne i nadające się egzekucji dochody czy też ich źródła albo majątek dający szansę na ściągnięcie dochodzonych przez wierzyciela należności. Fakt prowadzenia przez zobowiązanego (spółkę z o.o.) działalności gospodarczej, zatrudnienie trzech pracowników i osiągnięcie dochodów wystarczających wyłącznie na wypłaty pensji tym osobom w najniższej wysokości oraz na niezbędne wydatki związane z wynajmowanym lokalem nie oznacza pewności czy nawet przypuszczenia, że przy dalszym prowadzeniu przedmiotowej egzekucji uzyska się kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne. Należy przy tym dodać, że przepis art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej nie zawiera uregulowania wyłączającego jego stosowanie w przypadku postępowania egzekucyjnego toczącego się wobec podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Jedynym warunkiem skorzystania z przewidzianego tym przepisem uznania jest stwierdzenie, w dacie wydania stosownego postanowienia, niemożliwości uzyskania opisanych tam kwot tak w chwili obecnej jak i - z uwagi na przyczyny takiej niemożności, w dającej się przewidzieć przyszłości. Bezskuteczność egzekucji ustalona na podstawie dostępnych organowi egzekucyjnemu danych i dokonanej przez ten organ analizy stanu sprawy, po przeprowadzeniu właściwego postępowania wyjaśniającego, wykluczającego celowość prowadzenie postępowania egzekucyjnego, stanowi wypełnienie dyspozycji art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Przypuszczenie, nawet uzasadnione, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą, może osiągać zyski, bez stwierdzenia tego faktu, nie prowadzi do ustalenia, iż zyski te – w przewidzianym prawem zakresie - wystarczą na pokrycie nie tylko wydatków egzekucyjnych ale i innych kosztów związanych z egzekucją czy wyegzekwowaniem dochodzonej należności pieniężnej. Podobnie istnienie spraw karnych mogących w przyszłości spowodować odzyskanie przez zobowiązanego utraconych środków pieniężnych nie stanowi podstawy do ustalenia, że środki te zostaną odzyskane, bądź że istnieje realna szansa na ich odzyskania. O ile, w przyszłości, taki majątek lub źródła dochodów zostaną ujawnione zaistnieje podstawa do wszczęcia ponownej egzekucji wobec zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej nie oznacza zwolnienia dłużnika (zobowiązanego) od ciążącego na nim obowiązku. Sąd zauważa, że zawarte w skardze żądanie ustalenia rachunków bankowych Spółki i jej kontrahentów jest o tyle bezzasadne, że jak wynika z akt sprawy ustalenia w tym zakresie były prowadzone, zaś płatności kontrahentów następują na podstawie wystawionych faktur (gotówką). Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.