II GSK 2115/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Dudra Protokolant Marta Podoba po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 1070/10 w sprawie ze skargi K. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. N. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę K. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] października 2010 r., w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Relacjonując przebieg postępowania Sąd I instancji podał, że w dniu 21 lipca 2010 r. doręczono K. N. odpis tytułu wykonawczego wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. w dniu [...] lipca 2010 r. W tym dniu dokonano również zajęcia samochodu ciężarowego Volkswagen LT35 oraz spisano protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. W dniu 30 lipca 2010r. organ egzekucyjny wydał zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zobowiązanego z rachunku w Banku Millennium. Pismem z dnia [...] czerwca 2010 r. K. N. wniósł o niewszczynanie postępowania egzekucyjnego z uwagi na trudną sytuację materialną. W piśmie z dnia 21 lipca 2010r. strona sprecyzowała powyższy wniosek wskazując, że należy go traktować jako podanie o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W piśmie z dnia 6 września 2010 r. wierzyciel stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki będące podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz.1954 ze zm.), dalej: u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. postanowieniem z dnia 8 września 2010 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] października 2010 r., po rozpatrzeniu zażalenia strony, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ przywołał treść art. 59 § 1 u.p.e.a. wskazującego przypadki, w których umarza się postępowanie egzekucyjne. Podkreślił, że wierzyciel nie żądał umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). W ocenie organu w sprawie nie wystąpiła również żadna z pozostałych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ wyjaśnił, że sprawa odroczenia terminu płatności dochodzonego obowiązku, na którą powołuje się strona została załatwiona odmownie, zatem nie ma wpływu na umorzenie postępowania egzekucyjnego. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny nie miał podstaw prawnych, aby umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego. Dyrektor Izby Skarbowej nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie go, przynajmniej do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia odwołania od decyzji w sprawie odmowy odroczenia terminu zapłaty zaległości podatkowej. Organ wyjaśnił, że dopiero pozytywna decyzja w sprawie odroczenia terminu wykonania obowiązku spowoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie podkreślono, że wszelkie kwestie dotyczące ulg w spłacie zobowiązań podatkowych znajdują się wyłącznie w gestii organu podatkowego, tj. wierzyciela. Organ egzekucyjny jest natomiast jedynie obowiązany do realizacji egzekucji uwzględniając ewentualne rozstrzygnięcia organu podatkowego w tym zakresie, mające wpływ na tę egzekucję. Organ egzekucyjny nie bada zasadności ani wymagalności dochodzonego obowiązku, bowiem prowadzi odrębne od postępowania podatkowego postępowanie wykonawcze. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę stwierdził, że wobec jednoznacznie wyrażonej woli K. N.., aby złożone pismo potraktować jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prawidłowo organ rozpatrzył go w trybie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sąd wyjaśnił, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. Sąd podał, że w przedmiotowej sprawie organ dokonał oceny pod kątem przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego i wywiódł, że nie występuje żadna z nich. Organ wskazał, że w piśmie z dnia 6 września 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. działając jako wierzyciel wypowiedział się przeciwko umorzeniu postępowania. Z akt sprawy wynika, że obecnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonano między innymi zajęcia samochodu ciężarowego. W przedmiotowej sprawie odmowa umorzenia postępowania jest zasadna, bowiem nie wystąpiła żadna z przesłanek warunkujących zastosowanie tej instytucji. Sąd podkreślił, że do przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego ustawodawca nie zaliczył okoliczności prowadzenia postępowania w sprawie z wniosku o odroczenie terminu zapłaty podatku, czy zaległości podatkowej. Sąd zauważył, że we wniosku strona nie wnosiła o zastosowanie instytucji zawieszenia postępowania egzekucyjnego, lecz precyzując wniosek zwróciła się o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W związku z tym organ nie analizował sprawy pod kątem zawieszenia postępowania egzekucyjnego, lecz jego umorzenia. Nie można natomiast skutecznie domagać się dopiero na etapie postępowania zażaleniowego przekształcenia sprawy z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w sprawę w przedmiocie zawieszenia tego postępowania. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego są ściśle określone przez ustawodawcę i nie ma podstaw do stosowania tej instytucji w innych przypadkach niż określone ustawą. Przedmiotem niniejszej sprawy nie była ocena odmowy odroczenia terminu płatności zaległości podatkowej, czy też zasadności wymiaru podatku, lecz wyłącznie odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego. K. N. zaskarżając wyrok w całości domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania art.174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., a mianowicie art. 3 p.p.s.a art. 134 § 1 p.p.s.a.,145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. poprzez nie zastosowanie w tej sprawie art. 59 § 2 u.p.e.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto w skardze kasacyjnej zawarto zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 252 p.p.s.a., art. 6 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie w całości wniosku skarżącego z 8 stycznia 2011 r. o przyznanie prawa pomocy. Dyrektor Izby Skarbowej w B. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w tej sprawie nie występują. Skargę kasacyjną, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2), przy czym skarga powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.). Na wstępie należy zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie może się odnieść do zarzutów pomieszczonych w skardze kasacyjnej, a dotyczących wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia przyznania prawa pomocy była przedmiotem samodzielnego postępowania sądowego (o charakterze pomocniczym). W niniejszej skardze kasacyjnej można było skutecznie sformułować jedynie zarzuty dotyczące zaskarżonego wyroku, a nie rozstrzygnięć wydanych w sprawie prawa pomocy. W przedmiotowej skardze kasacyjnej odnośnie zaskarżonego wyroku WSA zostały zawarte tylko zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, a mianowicie art. 3 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a.,145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. poprzez niezastosowanie w tej sprawie art. 59 § 2 u.p.e.a., co w ocenie kasatora, miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej odniesiono się tylko do naruszenia przez Sąd I instancji art. 134 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a., podnosząc, iż naruszenie tych przepisów polega na niezweryfikowaniu sprawy przez Sąd I instancji pod kątem zasadności zastosowania w tej sprawie art. 59 § 2 u.p.e.a. WSA jedynie przytoczył treść tego przepisu. W ocenie kasatora z akt sprawy wynika, że właśnie ten przepis może mieć zastosowanie, ponieważ zajęty samochód jest wyprodukowany w 1993, a więc osiemnastoletni, praktycznie nie występuje on w obrocie, nie został dotychczas wyceniony, istnieje duże prawdopodobieństwo, mając również na uwadze treść art. 106 § 1 u.p.e.a., że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (koszty faktycznie poniesione w związku z prowadzeniem egzekucji). Sąd w tym zakresie nie poczynił żądnych ustaleń. Badając zasadność tego zarzutu Naczelny Sad Administracyjny uznał go za nieuzasadniony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji stosując przepis art. 134 §1 p.p.s.a., który stanowi, że "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną", przeanalizował wszystkie przesłanki wymienione zarówno w art. 59 § 1 u.p.e.a. oraz treść art. 59 § 2 tej ustawy. Należy wyraźnie zaznaczyć, iż sądy administracyjne nie dokonują żadnych własnych ustaleń co do elementów stanu faktycznego sprawy. Sądy administracyjne kontrolują ustalenia organów administracji w tym zakresie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę, iż w § 1 art. 59 u.p.e.a. wyliczone zostały przesłanki, których ziszczenie się skutkuje obligatoryjnym umorzeniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zasadnie Sąd I instancji w tej sprawie podzielił stanowisko organu administracji, iż żadna z tych przesłanek w tej sprawie nie wystąpiła. Natomiast zgodnie z treścią art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wypada podkreślić, iż generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym umorzenie możliwe jest wówczas, gdy w ogóle nie można ustalić jakiegokolwiek majątku zobowiązanego (tak NSA w wyroku z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 169/10; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zwrócić uwagę na kwestię fakultatywnego charakteru art. 59 § 2 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Co więcej, umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Tymczasem jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych w dniu 21 lipca 2010 r. poborca podatkowy doręczył skarżącemu odpis tytułu wykonawczego, dokonał zajęcia samochodu ciężarowego Volkswagen LT 35 oraz spisał protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. Nadto w dniu 30 lipca 2010 r. organ egzekucyjny wydał zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zobowiązanego z rachunku w Banku Millenium. Czy egzekucja z tych składników majątkowych zobowiązanego doprowadzi do skutecznego wyegzekwowania zobowiązania nie zostało jeszcze jednoznacznie przesądzone przez organ. W konsekwencji Sąd I instancji, nie mógł skutecznie zarzucić organom naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie tak jak twierdzi kasator, skoro w tej sprawie organ egzekucyjny nie stwierdził na tym etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, iż w postępowaniu egzekucyjnym z zajętych składników majątku zobowiązanego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Podkreślenia wymaga to, że w świetle treści art. 59 § 2 u.p.e.a. to organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania, to organowi egzekucyjnemu ustawa pozostawiła ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania. W orzecznictwie sądowym akcentuje się, iż użycie przez ustawodawcę w art. 59 § 2 u.p.e.a. zwrotu "może być umorzone", oznacza, że po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego nawet wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z treści art. 59 § 2 u.p.e.a. wynika, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje tylko i wyłącznie w sytuacjach gdy w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpi przeszkoda o charakterze trwałym, która powoduje, że dalsze prowadzenie postępowania stało się niemożliwe lub niecelowe. "Zatem istotą umorzenia jest przerwanie prowadzonego postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danym konkretnym przypadku zaistniałym w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne." (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 872/09; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując należy stwierdzić, iż wbrew twierdzeniom kasatora nie doszło do naruszenia przez Sąd I instancji art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie. W konsekwencji WSA zasadnie nie orzekł w tej sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. i prawidłowo oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Co do kwestii naruszenia przez Sąd I instancji art. 3 p.p.s.a. należy podkreślić zarzut ten został sformułowany nieprecyzyjnie. Przepis ten składa się bowiem z trzech jednostek redakcyjnych w postaci paragrafów. Tymczasem kasator nie wskazał, który paragraf tego przepisu w jego ocenie i w jakim zakresie został naruszony, a zatem Naczelny Sad Administracyjny nie może się skutecznie odnieść do tego zarzutu. Można jedynie stwierdzić, iż zakwestionowany przepis jest w istocie przepisem ustrojowym. Art. 3 p.p.s.a. określa zakres działania sądów administracyjnych. W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie naruszył tego przepisu, albowiem skontrolował, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i władczo rozstrzygnął spór, co do treści stosunku publicznoprawnego, a tym samym orzekł w zakresie wyznaczonym sądom administracyjnym. Dlatego zarzut naruszenia omawianego przepisu ustrojowego nie może być uznany za uzasadniony. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.