III SA/Wr 872/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), , Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Marcin Miemiec, , Protokolant Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 25 maja 2010 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] r. nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...] i [...] z dnia [...]r., wystawionych przez Ministra Finansów na Pana M. E. S. (dalej jako skarżący) - Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy postanowienie organu l instancji. W uzasadnieniu swego postanowienia organ II instancji przytoczył, że w dniu [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. przyjął do realizacji wymienione tytuły wykonawcze, obejmujące nieuregulowane należności z tytułu podatku akcyzowego od wyrobów [...], cła, podatku obrotowego od importu oraz kosztów egzekucyjnych, na łączną kwotę należności głównych [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę. Po nadaniu w dniu [...] r. tytułom klauzuli o ich skierowaniu do egzekucji, w dniu [...] r. poborcy skarbowi sporządzili w obecności zobowiązanego protokół o stanie majątkowym, a w dniach [...] r. i [...] r. zastosowano środki egzekucyjne w postaci zajęć praw majątkowych dłużnika - wynagrodzenia za pracę i wierzytelności pieniężnej. W wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych wyegzekwowana została kwota w wysokości [...] zł. Pismem z dnia [...] r. skarżący złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego przywołując art. 59 § 2 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej jako u.p.e.a.), podnosząc, iż przebieg dotychczasowej egzekucji wskazuje na jej bezskuteczność, a w chwili obecnej nie posiada ani źródeł dochodów, ani majątku. Odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. stwierdził, iż sytuacja majątkowa skarżącego jest wprawdzie trudna, jednakże okoliczność ta nie przesądza o tym, iż w przyszłości nie może ona ulec zmianie i że będzie możliwość realizacji zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi. Umorzenie postępowania toczącego się od [...], na tym etapie uznał za przedwczesne. Rozpoznając wniesione zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej we W. stwierdził, że według art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji "Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne". Dla oceny, czy sytuacja taka w przedmiotowej sprawie ma miejsce, należy odwołać się do definicji pojęcia wydatków egzekucyjnych, którymi zgodnie z brzmieniem normy prawnej zawartej w treści art. 64b są "koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, a w szczególności na opłacenie: 1) przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora; 2) przewozu, załadowania, rozładowania, przechowania, utrzymania i dozoru zwierząt oraz ruchomości odebranych albo usuniętych z opróżnionych budynków, lokali i pomieszczeń; 3) przymusowego otwarcia środków transportu, pomieszczeń i schowków; 4) należności świadków, biegłych i rzeczoznawców; 5) ogłoszenia w prasie; 6) sporządzenia dokumentów; 7) prowadzenia zarządu zajętej nieruchomości; 8) prowizji i opłat pobieranych w związku z realizacją zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności lub przekazywaniem dochodzonych kwot do organu egzekucyjnego; 9) kosztu uzyskania informacji o majątku dłużnika; 10) wykonania zastępczego; 11) zastosowania przymusu bezpośredniego." Zdaniem organu nadzoru, ani stan faktyczny sprawy, ani też dotychczasowy przebieg prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uprawnia do stwierdzenia, iż nie uzyska się w nim kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zauważyć bowiem należy, iż organ egzekucyjny nie podejmował, i nie jest wiadomym, czy w przyszłości podejmie czynności, które wiązać się będą z powstaniem wydatków enumeratywnie wymienionych w treści cyt. wyżej normy prawnej. Wprawdzie przepis ten wskazuje, co w szczególności należy zakwalifikować do wydatków egzekucyjnych, jednakże we wniosku z dnia [...] r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, ani też w zażaleniu z dnia [...] r. na postanowienie Naczelnika Urzędu skarbowego w L. z dnia [...] r. skarżący nie wskazał, by którekolwiek z wymienionych w cyt. przepisie lub innych wydatków powstał lub mógł powstać. Nie można zatem uznać, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uda się pobrać od zobowiązanego kwoty przewyższającej hipotetyczne wydatki egzekucyjne. Oceniając następnie sytuację materialną skarżącego pod kątem oceny zdolności do uregulowania ciążących zadłużeń Dyrektor Izby Skarbowej we W. uznał, iż jest ona zmienna. Zgodził się ze stanowiskiem organu egzekucyjnego, iż rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w aktualnym stanie faktycznym byłoby przedwczesne. W okresie [...] prowadzenia egzekucji skarżący uzyskiwał dochody, z których prowadzona była skuteczna egzekucja. Złożenie prośby o umorzenie postępowania egzekucyjnego argumentowanego brakiem dochodów i źródeł majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji, w [...] dniu od daty utraty ostatniego ze źródeł dotychczasowych dochodów nie pozwala na uznanie, iż niemożność prowadzenia skutecznej egzekucji cechuje się elementem trwałości, a sytuacja dłużnika jest trwale zła i nie rokuje w najbliższym czasie możliwości poprawy. Aktualność tego stanowiska znajduje swe potwierdzenie w fakcie, że z posiadanych przez organ egzekucyjny informacji wynika, iż skarżący został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia w"A'Sp. z o.o. z/s. w P. przy ul. [...] (w dniu [...] r. organ egzekucyjny sporządził i przesłał do ww. Spółki zawiadomienie nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą). Odnosząc się do zarzutu nie uwzględnienia w zaskarżonym rozstrzygnięciu Naczelnika Urzędu Skarbowego nowych okoliczności, tj. utraty z dniem [...] r. źródła dochodu ( wg oświadczenia z dnia [...] r. ) Dyrektor zauważył, że w treści uzasadnienia postanowienia ten argument został przez organ egzekucyjny przytoczony i uwzględniony, co znalazło wyraz w uznaniu aktualnej sytuacji materialnej skarżącego za trudną ( str. 3 postanowienia z dnia [...] r., wiersze [...] od góry ) i stanowi o niezasadności tego zarzutu. Natomiast w warunkach, gdy wykazany został powyżej brak ustawowych przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego, wszelkie rozważania na temat prawidłowości posłużenia się w przedmiotowej sprawie instytucją "uznania administracyjnego" uznał za bezcelowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego we Wrocławiu – skarżący (działający przez pełnomocnika) domagał się uchylenia ostatecznego postanowienia zarzucając naruszenie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 59 § 2 poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania ze względu na fakt, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Na poparcie skargi argumentowano, iż bezspornym jest, że stan faktyczny i prawny przedstawiony przez skarżącego w złożonym wniosku nie budzi wątpliwości. Skarżący spełnił wszystkie przesłanki określone w art. art. 59 § 2 i 4 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji We wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z dnia [...] r., podał, że wniosek o umorzenie jest w pełni zasadny gdyż: 1) dotychczasowa egzekucja okazała się bezskuteczna, 2) zobowiązany nie posiada żadnego majątku w tym nieruchomości oraz ruchomości, które stanowić by mogły skuteczny przedmiot egzekucji. 3) nie posiada żadnych źródeł utrzymania. Na potwierdzenie powyższego do wniosku o umorzenie postępowania dłużnik złożył w postaci załącznika stosowne dokumenty. Jak dalej wywodzono, skarżący był zatrudniony w "A" sp. z o.o. z/s w P. ul. [...], ale otrzymywał z tego tytułu najniższy dochód. Obecnie skarżący jednak nie pracuje w tej firmie, a zatem sytuacja dłużnika jest bardzo trudna, a nawet podjęcie przez niego zatrudnienia w tej spółce za kwotę [...] zł tej jego złej sytuacji majątkowej w sposób istotny nie zmieniło. A zatem mając na uwadze dyspozycję art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu. Zdaniem organu sytuacja majątkowa skarżącego jest zmienna, ponieważ podjął zatrudnienie. Zdaniem skarżącego jego sytuacja majątkowa nie stwarza jednak widoków na skuteczną egzekucję, bowiem minął ponad [...] od wszczęcia egzekucji. Po nadaniu w dniu [...] r. tytułom wykonawczym klauzuli o skierowaniu ich do egzekucji, w dniu [...] r. poborcy skarbowi sporządzili w obecności zobowiązanego protokół o stanie majątkowym, a następnie zastosowali środki egzekucyjne w postaci zajęć praw majątkowych dłużnika - wynagrodzenia za pracę i wierzytelności pieniężnej. W wyniku zastosowania środków egzekucyjnych wyegzekwowano kwotę w wysokości zaledwie [...] zł. Mając na uwadze powyższe organ I i II Instancji powinien zdaniem skarżącego powołać się i skorzystać z uprawnień uznania administracyjnego w taki sposób, aby w sposób odpowiedni wyważyć interesy przeciwstawnych stron interesu obywatela z interesami publicznymi. Uznanie zatem musi być realizowane w sposób odpowiadający uzasadnionemu interesowi obywatela, chyba, że wchodzi w konflikt z interesem ogólnym. Organ egzekucyjny działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujący uznaniowy charakter rozstrzygnięcia jest bowiem obowiązany zdaniem skarżącego, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu egzekucyjnego, wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Jest oczywistym, ze organ egzekucyjny nie wziął jednak pod uwagę słusznego interesu obywatela W odpowiedzi na skargę strona przeciwna podtrzymała dotychczasową argumentację wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna bowiem w wyniku przeprowadzenia sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że przy jego wydaniu nie doszło do naruszenia prawa materialnego ani zasad postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Organy były zobowiązane zbadać, czy istniały przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego na gruncie u.p.e.a. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Ponadto na podstawie art. 59 § 2 postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne może zostać umorzone na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. Biorąc pod uwagę ustalony w toku postępowania stan faktyczny oraz powołane przepisy normujące okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego godzi się zauważyć, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania. Skarżący powołuje w skardze przede wszystkim okoliczności związane ze swoją trudną sytuacją finansową (nie posiada źródeł utrzymania), które jednak nie stanowią podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Należy bowiem podkreślić, że w cytowanym art. 59 ustawodawca zawarł zamknięty katalog przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania. Tym samym organ egzekucyjny nie może wydać postanowienia o umorzeniu w razie, gdy żadna z tych przesłanek nie wystąpi. Niewątpliwie treść art. 59 nie wskazuje na żadną przesłankę odnoszącą się do stanu majątkowego zobowiązanego. Niemniej, oceniając ten aspekt sytuacji skarżącego w kontekście powoływania się w skardze oraz uprzednio w toku postępowania - na element świadczący o bezskuteczności egzekucji - to jest na przesłankę z art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, trzeba stwierdzić, że prawidłowo organy oceniły, iż w świetle ustalonego w toku postępowania stanu faktycznego przepis ten nie znajdzie zastosowania. Wypada bowiem podkreślić, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do podjęcia wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. W wyroku z dnia 5 czerwca 2008 r. WSA w Poznaniu (I SA/Po 1453/07) wskazał, że umorzenie możliwe jest, gdy w ogóle nie można ustalić żadnego majątku zobowiązanego. Umorzenie postępowania na gruncie art. 59 § 2 u.p.e.a. jest fakultatywne, gdyż zaistnienie przesłanki ustawowej jedynie uprawnia organ prowadzący postępowanie do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, lecz nie nakłada w tej mierze żadnego obowiązku. Odnośnie fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania należy stwierdzić, że podnoszona przez skarżącego trudna sytuacja materialna mogłaby skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego pod tym jednak warunkiem, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Tymczasem z akt wynika, że podnoszona przez skarżącego trudna sytuacja finansowa nie uzasadnia umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie omawianego przepisu. Unormowania u.p.e.a. gwarantują zobowiązanemu ochronę, gdyż egzekucja administracyjna nie może zagrażać egzystencji zobowiązanego, co wynika z przepisów art. 8 - 10 u.p.e.a. Wobec tego osiąganie znikomego dochodu może być przeszkodą w skutecznym prowadzeniu czynności egzekucyjnych, nie uzasadnia ono jednak umorzenia postępowania. Ani niskie dochody, ani ich brak, nie przesądza o tym, że w przyszłości zobowiązany nie osiągnie żadnych innych dochodów, bądź nie zostanie ujawniony jego nowy majątek podlegający egzekucji. Z akt sprawy wynika, że postępowanie egzekucyjne jest dopiero w początkowej fazie, co uzasadnia dalsze jego prowadzenie, które ewentualnie doprowadzi do ustalenia, czy istnieje przesłanka uzasadniająca jego umorzenie. Na obecnym etapie postępowania wniosek taki nie jest jednak uprawniony. Należy wskazać, że dotychczas w postępowaniu egzekucyjnym wobec skarżącego dokonano jedynie zajęcia wierzytelności z wynagrodzenia za pracę, w związku z czym nie zostały poniesione żadne koszty (wydatki) egzekucyjne, co organ wyczerpująco uzasadnił. Organ egzekucyjny podkreślił fakt, iż na podstawie obecnie posiadanych informacji majątkowych nie może stwierdzić, iż w prowadzonym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny wskazał nadto, że nie została dotąd wyczerpana w całości droga poszukiwania majątku zobowiązanego. Jak trafnie bowiem podano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – sytuacja materialna skarżącego, zaistniała zaledwie podczas jednego roku od wszczęcia egzekucji, nie oznacza bynajmniej, że w ogóle nie będzie on w stanie osiągać żadnych dochodów, czy też nigdy nie wejdzie w posiadanie mienia podlegającego egzekucji. Skarżący wykonywał zatrudnienie w ramach stosunku pracy oraz świadczył usługi na podstawie zawartej umowy zlecenia. Z jego twierdzeń oraz dowodów, które przedłożył, nie można żadną miarą wywnioskować, że został pozbawiony możliwości jakiegokolwiek zatrudnienia i zarobkowania. Przeciwnie zaś - świadczą jedynie o przejściowych trudnościach i nie mogą być oceniane jako definitywnie niezmienny stan, który pozwalałby na zastosowanie art. 59 § 2 cytowanej ustawy. Podkreślenia wymaga także to, że na tle art. 59 § 2 u.p.e.a. organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 28.01.2009 r. sygn. akt II FSK 1506/07). Ustawodawca użył tu zwrotu "może być umorzone", co oznacza, że po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego nawet wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z przywołanego przepisu wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje tylko i wyłącznie w sytuacjach, gdy w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpi przeszkoda o charakterze trwałym, która powoduje, że dalsze prowadzenie postępowania stało się niemożliwe lub niecelowe. Zatem istotą umorzenia jest przerwanie prowadzonego postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danym konkretnym przypadku zaistniałym w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. W niniejszej sprawie prawidłowo organ przyjął jednak, że nie zaistniały ustawowe przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a. do umorzenia postępowania. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że zgodne z prawem jest stanowisko organu o braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Pozbawiona zaś znaczenia prawnego w sprawie jest argumentacja podniesiona na rozprawie, że zaległości objęte egzekwowanymi tytułami wykonawczymi (wystawionymi na wniosek obcego państwa) powstały na terenie N. - a to w kontekście art. 2 § 1 pkt 9 u.p.e.a. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sąd oddalił skargę.