I OZ 162/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, , , po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 938/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Starosty Powiatu [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 11 kwietnia 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 938/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania W. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na bezczynność Starosty Powiatu [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 11 kwietnia 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką dzieci oraz rodzicami. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców w kwotach: 992,93 zł i 930,26 zł oraz zasiłki rodzinne na czworo dzieci – w łącznej wysokości 584 zł. Zatem łączny dochód w jego gospodarstwie domowym wynosi 2.507,19 zł brutto (2.374,19 zł netto) miesięcznie. Podał również, że on i członkowie jego rodziny nigdzie nie pracują, ani nie są zarejestrowani jako bezrobotni, nie pobierają też z tego tytułu zasiłku. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m², nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Przedłożył również kartę informacyjną Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 25 września 2012 r. (k. 33 akt sądowych), z której wynika, że uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 980,74 zł, a jego żona w kwocie 90,55 zł. Jednocześnie w oświadczeniu stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmuje się z żoną nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, a jedynie jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, na które przelewane są zasiłki rodzinne na dzieci. Rodzina nie korzysta z gazu z sieci gazowej, a używa gazu z butli gazowych, co kosztuje 100 – 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w wysokości około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Oświadczył też, że jego obecny stan zdrowia nie pozwala mu na wykonywanie pracy na roli. Na powyższą okoliczność dołączył szereg zaświadczeń lekarskich z lat: 2007, 2008 i 2012, z których wynika, że cierpi na pewne schorzenia zdrowotne. Ani on ani jego żona nie osiągnęli w 2013 r. żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłankę warunkującą przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, mimo że deklarowany dochód w przeliczeniu na jednego członka rodziny nie jest wysoki, to skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 200 m², w którym mieszka oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu), która, jak wynika z oświadczenia, nie przynosi dochodu, a zaspakaja jedynie bieżące potrzeby rodziny. Skoro skarżący posiada gospodarstwo rolne, to może rozporządzać nim w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej. Ponadto powyższa nieruchomość położona jest w sąsiedztwie dużego miasta, co niewątpliwie wpływa na jej "atrakcyjność gospodarczą" i stwarza wiele możliwości jej wykorzystania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Niewykorzystywanie zatem posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i również do prowadzenia spraw sądowych. Odnosząc się do stanu zdrowia skarżącego, Sąd pierwszej instancji przyjął, że cierpi on na pewne dolegliwości zdrowotne, leczy się i rehabilituje, jednak ani w stosunku do niego, ani jego żony, nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżący nie spełnia przesłanki warunkującej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). W. S. wniósł na powyższe postanowienie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, żądając jego uchylenia w całości i przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji, że nie rozpoznał jego wniosku wnikliwie, tym samym nieprawidłowo uznał, że schorowany, małorolny rolnik, obciążony wielodzietną rodziną nie zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy. W jego ocenie miesięczny dochód w wysokości 2374, 19 zł netto na ośmioosobową rodzinę dowodzi życia w ubóstwie i oznacza, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów procesu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonego przepisu wynika, że osobę ubiegającą się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dlatego też powinna ona złożyć oświadczenie majątkowe obejmujące dokładne dane o swoim stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym, a także oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym (por. art. 252 § 1 P.p.s.a.). Wymagane oświadczenie majątkowe skarżący złożył w dniu 15 grudnia 2014 r., dołączając szereg dokumentów mających przedstawić jego stan majątkowy i rodzinny. Z dokumentów tych, jak przyjął Sąd pierwszej instancji, nie wynika, aby skarżący nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto wskazać należy, że w 2012 r., jak sam skarżący podał, jego dochód z gospodarstwa rolnego wynosił 980,74 zł, a jego żony 90,55 zł (karta informacyjna sporządzona w dniu 25 września 2012 r. na potrzeby Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. – k. 33 akt sądowych). Doliczając zatem powyższy dochód z gospodarstwa rolnego, którego skarżący nie wykazał w oświadczeniu, do podanej kwoty 2507,19 zł, stanowiącej łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego, daje to łącznie kwotę 3578,48 zł. Biorąc zatem pod uwagę obliczony dochód oraz fakt, że skarżący uzyskuje plony z gospodarstwa rolnego i lasu, które przeznaczane są na potrzeby jego rodziny, przyjąć należy, że nie spełnia on przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Ponadto skarżący nie wykazał także niemożności podejmowania jakiejkolwiek działalności zarobkowej. Wprawdzie z jego oświadczenia wynika, że jest osobą przewlekle chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy, jednak w stosunku do niego, jak również w stosunku do jego żony, nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Okoliczności te nie świadczą o tym, że obecny stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek działalności zarobkowej. Tym bardziej, że skarżący i jego żona są w pełni wieku produkcyjnego (skarżący ma 47 lat, a jego żona 42). Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony we wcześniejszych postanowieniach NSA z dnia: 5 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 954/14; 8 października 2014 r., sygn. akt I OZ 839/14 i 10 września 2014 r., sygn. akt I OZ 699/14), wydanych w sprawach skarżącego, w których wskazano, że skarżący, decydując się na prowadzenie wielu spraw z zakresu dostępu do informacji publicznej, powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tych postępowań przed sądem. Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem, jaki ciąży na skarżącym jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, który mieści się w jego możliwościach płatniczych, podobnie jak i ustanowienie radcy prawnego. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.