I OZ 699/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 327/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Starosty Wołomińskiego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 327/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie z jego skargi na bezczynność Starosty Wołomińskiego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Sąd I instancji ustalił, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką dzieci oraz rodzicami. Na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców w kwocie 992,93 zł oraz 930,26 zł i zasiłki rodzinne na czworo dzieci – w łącznej wysokości 584 zł. Całościowy dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.507,19 zł brutto (2.374,19 zł netto) miesięcznie. Skarżący posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Z informacji skarżącego wynika ponadto, że gospodarstwo rolne, którym zajmuje się z żoną nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Posiadany las również nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Żona skarżącego, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 – 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Dodatkowo skarżący oświadczył, że jego obecny stan zdrowia nie pozwala mu na wykonywanie pracy na roli. Zdaniem Sądu I instancji skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jest właścicielem domu, kilku gospodarstw rolnych oraz lasu, prowadzi produkcję rolną, a uzyskiwane plony są przeznaczane na potrzeby rodziny, natomiast dochód rodziny skarżącego wynosi 2.374,19 zł. Ponadto, mimo trwającego leczenia i rehabilitacji, nie zostało wydane orzeczenie o całkowitej bądź częściowej niepełnosprawności skarżącego. W świetle powyższego Sąd I instancji uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł W. S. domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy. Skarżący w oparciu o przytoczone już okoliczności faktyczne dotyczącego jego stanu majątkowego i rodzinnego oświadczył, iż nie stać go na poniesienie kosztów procesu bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Podkreślenia ponadto wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd I instancji właściwie uznał, że nie uzasadnia ona przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niewątpliwie miesięczny dochód osiągany przez gospodarstwo domowe skarżącego nie jest znaczny. Skarżący wskazał jednak, że jest posiadaczem domu o pow. 200 m² oraz nieruchomości rolnej o pow. 10,8845 ha, w tym lasu o pow. 1,6 ha. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (p. postanowienie z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, publ. W Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, publ. jw.). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, publ. jw.), a w przypadku skarżącego pożytki te mogą być znacznych rozmiarów. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, publ. jw.). Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (p. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04; z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; z dnia 18 lutego 2010r., sygn. akt I OZ 110/10; z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12, publ. jw.). Wnioskodawca, decydując się na wszczęcie sprawy sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący nie wykazał także niemożności podejmowania działalności zarobkowej - choćby dorywczej. Wprawdzie z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jest osobą przewlekle chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy, jednak w stosunku do skarżącego, jak również w stosunku do jego żony nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Powyższe okoliczności nie zezwalają na przyjęcie, że obecny stan zdrowia wnioskodawcy uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek działalności zarobkowej. Skarżący może poszukiwać pracy zarobkowej niezwiązanej z wysiłkiem fizycznym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieusprawiedliwione niewykorzystywanie możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowanie jakiejkolwiek działalności zarobkowej w ogóle, nie może być przyczyną przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie (p. też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt FZ 464/04, FZ 465/04, II FZ 211/05, publ. jw.). Nie bez znaczenia dla oceny wniosku skarżącego jest także okoliczność, iż wnioskodawca od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, prowadząc tak rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, skarżący powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenia spraw sądowych. Podkreślić należy, iż na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem, jaki ciąży na skarżącym jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.