II FZ 323/15

II FZ 323/15 P O S T A N O W I E N I E Dnia 26 maja 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp. z o.o. z siedzibą w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt III SO/Wa 32/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2014 r. nr [...] [...] w przedmiocie określenia wysokości odsetek za zwłokę w podatku dochodowym od osób prawnych za 2006 r. 2007 r. 2008 r. oraz określenia wysokości zobowiązania podatkowego w tym podatku za 2006 r. i 2007 r. oraz wysokości straty za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014 r. sygn. akt III SO/Wa 32/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił P. sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej jako "Spółka") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2014 r. w przedmiocie określenia wysokości odsetek za zwłokę w podatku dochodowym od osób prawnych za 2006 r., 2007 r., 2008 r. oraz określenia wysokości zobowiązania podatkowego w tym podatku za 2006 r. i 2007 r. oraz wysokości straty za 2008 r. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Spółka wnioskiem z dnia 4 września 2014 r. złożonym na urzędowym formularzu PPPr wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. we wniosku podniosła, że nie posiada dostatecznych środków finansowych na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej od 2010 r., w związku z czym nie sporządziła bilansu. Jednocześnie zaznaczyła, że nie posiada środków trwałych, które mogłaby sprzedać celem pokrycia kosztów postępowania, nie osiąga żadnych dochodów od 2009 r. Stan rachunków bankowych oszacowała na kwotę 261,08 zł, przy wysokości kapitału zakładowego w kwocie 50 000 zł. Wartość majątku, środków trwałych oraz zysku określiła na 0 zł. Ze względu na brak dostatecznych środków finansowych nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego wskazała, że bilans Spółki nie był sporządzany od 2010 r. w związku z nieprzekazaniem pełnej dokumentacji przez biuro rachunkowe, pomimo wezwań. Zaznaczyła, że nie prowadzi żadnej sprzedaży i zakupów od 2011 r., gdyż z końcem 2009 r. zaprzestała prowadzenia działalności statutowej, w związku z tym nie posiada jakichkolwiek faktur sprzedażowych z ostatniego półrocza. Ponadto podkreśliła, że nie posiada żadnych należności i zobowiązań wobec osób trzecich oraz brak jest jakichkolwiek dopłat na jej rzecz. Wyjaśniła, że źródłem jej finansowania są prywatne środki prezesa zarządu, które przez ostatni rok wyniosły około 20 000 zł. Przewidywane koszty upadłości i likwidacji oszacowała na kwotę 20 000 zł, której na dzień dzisiejszy nie posiada. Do pisma załączyła niewypełniony rachunek zysków i strat za ostatni rok, wyciągi z konta z ostatnich sześciu miesięcy, oświadczenie o nieprowadzeniu działalności gospodarczej, a tym samym braku faktur. Sąd pierwszej instancji wskazał na wstępie, że wpis od skargi w sprawie sygn. akt III SA/Wa 3199/14 wynosi 6 905 zł, natomiast w sprawie sygn. akt III SA/Wa 3200/14wynosi 1 500 zł. zaznaczając, że każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, Spółka nie wykazała istnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", gdyż nie podjęła rzeczywistej próby przekazania pełnej dokumentacji finansowej, której obowiązek sporządzania na niej ciążył i wykazania kondycji majątkowej. Tym samym, skoro poprzestała jedynie na wykazaniu niektórych elementów z tej sytuacji finansowej, niedopuszczalne było uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie wybranych przez Spółkę elementów sytuacji finansowej. W związku z powyższym podkreślenia wymaga, że Spółka powinna przechowywać dokumentację przez okres co najmniej 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Także z ustawy o rachunkowości wynika obowiązek corocznego sporządzania - jeżeli podmiot zachowuje byt prawny - sprawozdań finansowych (uporządkowanego przedstawienia sytuacji finansowej i finansowych wyników działalności jednostki), a wykonywanie tego obowiązku obwarowane jest sankcjami w przywołanej ustawie. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z nadesłania pustego wydruku rachunku zysków i strat sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r. Spółka nie może wywodzić dla siebie pozytywnych konsekwencji w wypełnieniu wezwania do nadesłania wymaganych dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Ponadto, zdaniem Sądu, fakt nieprowadzenia (aktualnie) działalności przez Spółkę, co zostało wyjaśnione w złożonym uprzednio formularzu PPPr, nie oznacza usprawiedliwienia braku nadesłania zestawień faktur VAT za ostatnie sześć miesięcy, w których Spółka tę działalność prowadziła. Zaniechanie przez Spółkę powyższych kwestii spowodowało, że rzetelna ocena jej sytuacji majątkowej nie była możliwa. Podkreślenia wymaga, że Spółka uchylając się od przedstawienia wszystkich informacji, o które była wzywana, powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu Spółka, działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżyła w całości postanowienie. Powyższemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ust. 2 P.p.s.a., poprzez odmówienie Spółce przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w sytuacji, gdy przedstawione przez nią dowody pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że Spółka nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Spółka wskazała, że od 2010 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie dysponuje środkami trwałymi, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada nawet finansów na przeprowadzenie postępowania upadłościowego lub likwidacyjnego. Wskazując na powyższe Spółka wniosła o wydanie orzeczenia reformatoryjnego, poprzez zmianę zaskarżonego postanowienia i udzielenie Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty od skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Uzasadniając zażalenie Spółka stwierdziła, iż nie sposób zgodzić się z powyższym postanowieniem, albowiem Spółka przedstawiła dostępne jej dokumenty, pozwalające określić jej rzeczywistą sytuację finansową. Spółka przywołując treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 252 § 1 i § 2 P.p.s.a. wskazała, że spełniła oba wskazane tam wymogi. Żaden z obowiązujących przepisów nie stanowi, iż strona musi wykazać wszelkie elementy składające się na jej sytuację finansową, do czego de facto zmierza Sąd pierwszej instancji. Strona musi zatem przedstawić Sądowi dokumenty, które pozwolą na zweryfikowanie przytoczonych przez nią twierdzeń, z tym że materiał ten nie musi dawać całkowitej pewności. Zatem należy uznać, że Spółka wypełnia wymóg uprawdopodobnienia wymagany do przyznania jej prawa pomocy. Spółka wskazała, że przedstawione przez nią dokumenty w pełni korelują ze złożonym w przewidzianej formie oświadczeniem. Dalej Spółka powtórzyła, że nie prowadzi działalności, nie posiada żadnych aktywów pozwalających jej na pokrycie wpisu od wniesionych skarg, a suma zgromadzonych środków to około 200 zł. Wskazała, że Sąd miał możliwość podjęcia merytorycznie uzasadnionego orzeczenia w przedmiocie przyznania prawa pomocy, gdyż złożone dokumenty i oświadczenia należało potraktować jako wystarczające w tym przedmiocie, co zamyka Spółce drogę sądową i narusza zasadę z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a., osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, a więc obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem to na stronie domagającej się przyznania jej prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych dające podstawy do uznania, że nie jest ona w stanie partycypować w ponoszeniu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w pełnej wysokości. Za słuszną należy uznać argumentację Sądu pierwszej instancji podniesioną w zakresie obowiązku prowadzenia przez Spółkę stosownej dokumentacji księgowej i rachunkowej, wynikającego z przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. Nr 76, poz. 694, z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. Nr 54, poz. 654, z późn. zm.). Podkreślenia wymaga, iż na konieczność wywiązania się ze wskazanych obowiązków nie ma żadnego wpływu to, czy Spółka osiągnęła w danym okresie sprawozdawczym jakiekolwiek dochody. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż skutki zaniechania prowadzenia odpowiedniej dokumentacji finansowej z uwagi na brak wystarczających środków finansowych obciążają Spółkę. Spółka nie wykazała, też, że zmaga się z groźbą niewypłacalności (przedłożone oświadczenie świadczy jedynie o tym, że nie prowadzi działalności gospodarczej), nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Ponadto oświadczenia Spółki zawarte we wniosku o zwolnienie jej od kosztów sądowych, dotyczące jej bieżącej sytuacji finansowej, nie zostały poparte dokumentami, na podstawie których można było dokonać kompleksowej oceny zasadności żądania udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka pomimo wezwania nie przedstawiła ewidencji środków trwałych, nie przedstawiła sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy oraz na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, nie nadesłała zestawień faktur VAT za ostatnie sześć miesięcy, w których Spółka działalność prowadziła. Spółka zdaje się tego nie zauważać, twierdząc, że nie prowadzi działalności, dlatego nie może nadesłać żadnych faktur. Po drugie, Spółka złożyła oświadczenie o nieprowadzeniu działalności, jednak w załączeniu przedstawiła wyciągi bankowe, z których wynika, że regularnie w okresie od marca do sierpnia 2014 r. opłacała rachunki za abonament telefoniczny "moja firma". W ocenie Sądu odwoławczego, Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W szczególności podkreślenia wymaga, że zarówno referendarz sądowy jak i Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, wskazywali, że Spółka nie wykazała w sposób wystarczający swojej sytuacji majątkowej, z uwagi na to, iż nie przesłała pełnej dokumentacji, o której złożenie była wzywana - w szczególności deklaracji VAT, bilansów, itp. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że Spółka zarówno na etapie sprzeciwu, jak i zażalenia, wprost nie wyjaśniła, jak należy rozumieć jej oświadczenie, że nie prowadzi ona działalności gospodarczej i w związku z tym nie może przedłożyć żądanych dokumentów oraz że nie ma możliwości przedłożenia wszelkich wymaganych dokumentów, gdyż biuro rachunkowe prowadzące jej obsługę księgową najprawdopodobniej nie sporządziło szeregu materiałów i nie wydało tych dokumentów Spółce. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność ta sama w sobie nie pozwala na ustalenie podstawowych danych, czy w ogóle i ewentualnie kiedy Spółka formalnie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że Spółka w zażaleniu nie zakwestionowała skutecznie stanowiska Sądu pierwszej instancji, co do tego, iż sytuacja majątkowa samej Spółki praktycznie w ogóle nie została udokumentowana. Podkreślenia wymaga, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał Spółce swoje wątpliwości, co do przedstawionych twierdzeń, a mimo tego w zażaleniu Spółka ograniczyła się jedynie do polemiki ze stanowiskiem Sądu, nie podejmując próby rzetelnego odniesienia się do motywów, którymi kierował się Sąd odmawiając przyznania Spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Skoro zatem Spółka uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Powyższe stanowisko ma o tyle istotne znaczenie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy - mimo zaistnienia przesłanek ustawowych - od uznania sądów. Należy zatem przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że bierność Spółki w zakresie wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła pełną ocenę tej sytuacji. W związku z powyższym, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia