II FZ 56/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1224/14 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. K. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M. K. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 28 lipca 2014 r. w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że jest właścicielką mieszkania o powierzchni 30m2 oraz dwóch samochodów osobowych: Volvo XC70 z 2007 r. i Kia Ceed kombi z 2008 r., posiada zobowiązanie z tytułu pożyczki udzielonej jej w dniu 24 września 2014 r. przez osobę prywatną w kwocie 100.000 zł, której spłata wynosi wraz z odsetkami 12.000 zł rocznie, na rachunkach bankowych na dzień 30 czerwca 2015 r. zgromadziła środki w łącznej kwocie 3.262,20 zł, źródłami jej utrzymania jest działalność gospodarcza oraz najem mieszkania; przychody te skarżąca opodatkowuje ryczałtem ewidencjonowanym według stawki 8,5%. Z przedłożonej ewidencji przychodów wynika, że w kwietniu 2015 r. skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 4.250 zł, w maju 2015 r. – 5.169 zł a w czerwcu 2015 r. – 5.950 zł, natomiast z najmu mieszkania uzyskuje czynsz w kwocie 700 zł miesięcznie. W związku z wykonywaną działalnością gospodarczą w okresie od kwietnia do czerwca 2015 r. skarżąca poniosła wydatki na: składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i chorobowe w łącznej kwocie 3.282,92 zł oraz dokonała zapłaty podatku do urzędu skarbowego, który wyniósł łącznie 772 zł, co potwierdzają opisy transakcji na rachunku bankowym skarżącej, a także – co wynika z dodatkowego oświadczenia – dokonała zakupów na kwotę około 5.500 zł (co średnio daje kwotę około 1.833,33 zł miesięcznie). Skarżąca wskazała, że ponosi także koszty związane z utrzymaniem posiadanych samochodów, na które średnio przeznacza łącznie kwotę 616,66 zł miesięcznie (kwota ta uwzględnia opłatę za przegląd każdego z pojazdów, która wynosi 100 zł rocznie), w maju i czerwcu 2015 r. opłaciła pierwszą ratę z tytułu ubezpieczenia samochodów w łącznej kwocie 1.191,57 zł, co potwierdzają dowody zapłaty, partycypuje w kosztach związanych z eksploatacją domu zajmowanego wspólnie z matką w wysokości około 100 zł miesięcznie, natomiast samodzielnie ponosi koszty zakupu wyżywienia, odzieży, leków (około 50 zł) oraz rehabilitacji, przy czym nie określiła kwoty tego rodzaju wydatków. Postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie skarżąca argumentowała, że przy wydawaniu postanowienia referendarz nie uwzględnił faktu, iż jest ona zobowiązana do spłaty rat pożyczki zaciągniętej na spłatę zaległości podatkowych. Z tej przyczyny, jak wskazała skarżąca, nie dysponuje ona wolnymi środkami finansowymi, które mogłaby przeznaczyć na wpis od skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, oddalając wniosek na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), stwierdził, że skarżąca zarówno na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy (16 czerwca 2015 r.) jak również po dniu wyrokowania i doręczenia wyroku z uzasadnieniem (15 kwietnia 2015 r.), posiadała środki pieniężne w kwocie przekraczającej należny wpis. Mając zatem na względzie niekorzystny wynik postępowania sądowego, skarżąca winna liczyć się z możliwością wniesienia skargi kasacyjnej a tym samym powinna w swoim majątku poczynić na ten cel stosowne oszczędności. W zażaleniu na wskazane postanowienie skarżąca ponownie argumentowała, że nie dysponuje wolnymi środkami na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej, ponieważ jest zmuszona do gromadzenia środków na coroczne spłaty rat pożyczki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 r., II FZ 681/10) z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazane w powołanych powyżej przepisach informacje stanowią podstawę faktyczną sprawy wpadkowej w zakresie prawa pomocy. Dane te powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., dokładne, a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Przedstawione informacje powinny być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy w jej całokształcie. Orzecznictwo sądowoadminstracyjne przyjmuje, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie, gdyż jedynie wnioskodawca może mieć pełną wiedzę na temat swojej sytuacji majątkowej i życiowej. Mając na względzie powyższe okoliczności oraz stan faktyczny niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie działalność gospodarcza oraz najem mieszkania przynoszą skarżącej dochody. Również analiza przedstawionego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego wskazuje, że otrzymuje ona wpływy przekraczające należny wpis od skargi kasacyjnej. W konsekwencji – przy uwzględnieniu osiąganego przez skarżącą dochodu oraz faktu, że na obecnym etapie sprawy koszty sądowe sprowadzają się do uiszczenia kwoty 1000 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej – Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, że skarżąca nie znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, by nie stać jej było na opłacenie kosztów sądowych. Podkreślić bowiem należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W niniejszej sprawie uiszczenie wpisu sądowego, przy prawidłowym gospodarowaniu posiadanym dochodem, tych granic nie powinno przekroczyć. Należy również zwrócić uwagę na okoliczność, że z treści wniosku skarżącej oraz złożonych przez nią materiałów dowodowych wynika, iż ponosi ona znaczne wydatki na pokrycie prywatnych zobowiązań, w tym na spłatę pożyczki. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżąca powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.