II FZ 575/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Antoni Hanusz po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Bk 654/14 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 22 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania pozostaje emerytura w wysokości 997 zł miesięcznie oraz działalność gospodarcza przynosząca dochód w kwocie 2.205,41 zł rocznie (co stanowi 183,38 zł w przeliczeniu na poszczególne miesiące). W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 120 m², stanowiący ½ bliźniaka. Wnioskodawca nie ma zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Miesięczne wydatki skarżącego to: 500 zł – gaz, 300 zł – energia elektryczna, 100 zł - telefon, Internet i TV, 100 zł – lekarstwa, 500 zł - spłata karty kredytowej, 500 zł – żywność. Skarżący jest właścicielem nieruchomości w Hryniewiczach, która obecnie została zajęta przez komornika sądowego. Skarżący nie otrzymuje dopłat unijnych. Wnioskodawca posiada samochód osobowy marki Łada Samara rok prod. 1990. Do wniosku skarżący dołączył m.in. decyzję ZUS o waloryzacji emerytury z dnia 17 marca 2015 r., odcinki emerytur za okres grudzień 2014 r. – marzec 2015 r., rachunki i faktury za gaz, energię elektryczną, lekarstwa, telefon, wyciąg z rachunku bankowego; podsumowanie dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej za 2014 r. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyjaśnił, że analiza oświadczenia skarżącego oraz przedłożone dokumenty, nie pozwalają wiarygodnie ocenić jego sytuacji majątkowej, w tym rzeczywistej wysokości jego dochodów. Skarżący zadeklarował swój miesięczny dochód na kwotę około 1200 zł, podczas gdy wydatki miesięczne sięgają kwoty ponad 3000 zł. Różnica pomiędzy deklarowanym przez skarżącego dochodem a wydatkami wynosi blisko 2000 zł. Dodatkowo w złożonym sprzeciwie, skarżący nie próbuje wskazać ewentualnego źródła jej pokrycia. W ocenie Sądu oświadczenie skarżącego o dochodach budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością, ponieważ w tym oświadczeniu skarżący nie ujawnił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Zdaniem Sądu wobec takich ustaleń nie mają znaczenia dla wyniku postępowania okoliczności podnoszone przez skarżącego w sprzeciwie. Sprzeciw nie zawiera bowiem żadnych konkretów, które pozwoliłby na dokonanie odmiennej oceny sytuacji materialnej skarżącego niż wynikająca ze złożonego oświadczenia i przedłożonych przez niego dokumentów. 2. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł o "zmianę zaskarżonego Postanowienia- poprzez uchylenie go w całości oraz ponowne, wnikliwe i fachowe rozpatrzenie złożonego wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, w świetle nowych załączonych poniżej dowodów oraz wyznaczenie z urzędu radcy prawnego". Ponadto zarzucił niewłaściwe zastosowanie w sprawie art. 246 § 1 w zw. z art. 257 oraz art. 158 § 2 pkt 6, art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."). 3. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie stwierdził, że jest ono niezasadne. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły ustawowe przesłanki przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Wnioskujący ma zatem przekonać sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jej sytuację materialną, dokonując również zestawienia zadeklarowanych miesięcznych wydatków z uzyskiwanymi dochodami. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny powziął wątpliwość i dostrzegł szereg nieścisłości i niejasności w oświadczeniach składanych przez wnioskodawcę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, gdy wydatki przekraczają znacznie wskazany miesięczny dochód strony, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż rzeczywista sytuacja materialna skarżącego nie została wykazana. Niemożność pokrycia kosztów toczącego się postępowania nie została zatem wiarygodnie udokumentowana. Dokumenty i oświadczenia przedłożone przez wnioskodawcę, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji finansowej i zdolności płatniczych. Przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając podane przez skarżącego wpływy finansowe. Powyższa nieścisłość podważa wiarygodność przedstawionych informacji, wobec czego jego wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/08, Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie tego prawa fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. Wykazane w rozpoznawanej sprawie nieścisłości uniemożliwiają zatem uznanie, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym. Należy również zwrócić uwagę na okoliczność, iż z treści wniosku skarżącego oraz złożonych przez niego materiałów dowodowych wynika, że ponosi on znaczne wydatki na pokrycie prywatnych zobowiązań, w tym na spłatę karty kredytowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia