I FZ 533/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 października 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 552/14 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skarg J. L. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. Postanowieniem z 30 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 552/14, przyznał na rzecz dorady podatkowego P. Z. wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z treści tego postanowienia wynika, że doradca podatkowy reprezentował zmarłego J. L., a następnie w ramach pomocy prawnej działał w imieniu jego spadkobierczyni A. L. Udział pełnomocnika strony ograniczał się do złożenia 16 czerwca 2015 r. wniosków o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz udziału w rozprawie, która odbyła się 24 czerwca 2015 r. Skargę wniósł i sporządził podatnik. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 250 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 1311, z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", obniżył wynagrodzenie wyznaczonego doradcy podatkowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony skarżącej podniósł zarzut naruszenia art. 250 § 2 P.p.s.a. oraz art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Naruszenie to polegać miało na zastosowaniu przepisu, który nie wszedł w życie przed dniem jej zakończenia. Wyrok Sądu pierwszej instancji z 24 czerwca 2015 r. uprawomocnił się bowiem przed 15 sierpnia tego roku, czyli datą wejścia w życie art. 250 § 2 P.p.s.a. W tym przypadku zastosowanie tego przepisu narusza art. 67 ust. 1 i 2 oraz art. 77 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie okazało się zasadne. Przede wszystkim przypomnieć należy, że postanowienie sądu administracyjnego w opisywanym przedmiocie stanowi realizację prawa pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy do otrzymania środków z budżetu państwa. Postanowienie to wydaje co do zasady referendarz sądowy po zamknięciu rozprawy i wydaniu orzeczenia głównego (art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.). W przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie to traci moc i sprawę rozpoznaje sąd (według stanu prawnego obowiązującego przed 15 sierpnia 2015 r.). W stanie prawnym obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. przyznanie wynagrodzenia w kwotach niższych, aniżeli wynikałoby to z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z 2011 r., nr 31, poz. 153) nie było możliwe. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem, "wynagrodzenie doradcy podatkowego określone w § 3 rozporządzenia z 2011 r. należy uznać za wynagrodzenie minimalne, które przy zasądzaniu przez sąd kosztów zastępstwa prawnego nie poddaje się obniżeniu według reguł przewidzianych w § 2 ust. 1 tego rozporządzenia. Nie ma bowiem żadnych usprawiedliwionych racji przemawiających za tym, aby tylko z uwagi na nie posłużenie się zwrotem «stawki minimalne», jak uczyniono to w przepisach dotyczących kosztów zasądzanych dla adwokatów, radców prawnych i rzeczników patentowych, przymiotu takiego im nie nadawać. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu w zakresie należnej za tę pomoc opłaty, ustalane są przez odwołanie się do kwot wynagrodzenia określonych w § 3 ze wskazaniem tylko ich górnej granicy na poziomie 150% tych kwot. W tym przypadku stwierdzić zatem należy, że ta sama zasada dotyczy zasądzania na podstawie § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2011 r. opłaty z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2011 r., sygn. akt I FZ 75/11, por. postanowienie NSA z 8 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ 351/11, z 11 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 917/14, z 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1108/14). Zasadniczo warunkiem przyznania wspomnianego wynagrodzenia było udzielenie przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu rzeczywistej i profesjonalnej pomocy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2013 r., sygn. akt I FSK 645/12, z 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I GSK 2012/13). Niemniej jednak, biorąc pod uwagę przebieg sprawy, art. 250 § 2 P.p.s.a. zasadniczo mógłby mieć zastosowanie w sprawie. W art. 2 ustawy zmieniającej, pośród przepisów mających zastosowanie do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, wymieniono art. 1 pkt 67 tej ustawy, którym dodano § 2 do art. 250 P.p.s.a. Natomiast wyrok z 24 czerwca 2015 r. został doręczony pełnomocnikowi Skarżącej 16 lipca 2015 r. (k. 279), a co za tym idzie stał się on prawomocny 15 sierpnia 2015 r., czyli tego samego dnia, w którym weszła w życie ustawa zmieniająca art. 250 P.p.s.a. w ten sposób, że miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika działającego z urzędu stało się możliwe. Należy mieć jednakże na uwadze to, że jedyną przyczyną, ze względu na którą Sąd pierwszej instancji orzekł w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej dopiero 29 października 2015 r. jest błędne odczytanie przez Sąd wniosku pełnomocnika strony. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zawarte we wniosku oświadczenie nie spełniało wymogów formalnych określonych w § 4 pkt 2 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Stąd też postanowieniem z 9 lipca 2015 r. Sąd pierwszej instancji odmówił pełnomocnikowi przyznania wynagrodzenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w tym piśmie braków formalnych i postanowieniem z 8 października 2015 r. uchylił rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Sądu pierwszej instancji. azanych brakónika 2015 r.iało wymogów formalnych określonych w Wojewódzkiego Należy zaznaczyć, że przyznanie stronie prawa pomocy tworzy nie tylko uprawnienia, z których może korzystać strona. Postanowienie to kształtuje również sferę praw i obowiązków pełnomocnika wskazanego przez korporację zawodową. Pełnomocnik ustanowiony z urzędu może zatem oczekiwać, że jeżeli sposób profesjonalny reprezentować będzie interesy swojego klienta, tak że faktycznie udzieli mu pomocy prawnej, otrzyma zwrot nieopłaconej pomocy prawnej na zasadach określonych przepisami prawa. Drugą przesłankę przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przewidziano w § 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów. W świetle tego przepisu pełnomocnik powinien złożyć wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w którym oświadczy, że wynagrodzenie nie zostało mu zapłacone w całości lub części. Łączne spełnienie obu z przedstawionych przesłanek jest faktem prawnym, którego zaistnieje tworzy po stronie pełnomocnika prawo do skutecznego domagania się wypłacenia mu należnego wynagrodzenia. Kształt tego prawa powinien natomiast wyznaczać ten reżim prawny, który obowiązywał wówczas, gdy miało ono miejsce. Z akt sprawy wynika natomiast, że obie przesłanki zostały spełnione przed 15 sierpnia 2015 r. Udzielając pomocy prawnej pełnomocnik, Skarżącej stawił się 24 czerwca 2015 r. na posiedzeniu, na którym Sąd pierwszej instancji wydał wyrok, a następnie wniósł o doręczenie mu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, które odebrał 16 lipca 2015 r. Wniosek o przyznanie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnik złożył w tym samym dniu, w którym został wydany wyrok. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 tej ustawy.