II FZ 430/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Go 657/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 8 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić zażalenie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z 8 września 2014 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów, Skarżąca podała, że ma dwoje studiujących dzieci (w wieku 24 i 23 lat), nie posiada oszczędności i wartościowych ruchomości, a jej nieruchomości (dom mieszkalny i nieczynny hotel) zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca poinformowała, że pracuje i zarabia 210 zł miesięcznie. Wobec uznania, że treść oświadczenia o majątku i dochodach nie jest wystarczająca do ustalenia sytuacji majątkowej Skarżącej, wezwano ją do przedłożenia: informacji, czy jest mężatką, wyciągów ze wszystkich jej rachunków bankowych oraz jej męża (w przypadku pozytywnej informacji w tym zakresie) za ostatnie trzy miesiące, dokumentu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia za pracę skarżącej oraz - w razie prowadzenia działalności gospodarczej - zestawienia wartości przychodów oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące jak również odpisy deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące w związku z tą działalnością. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca złożyła dokument potwierdzający ujemne saldo rachunku bankowego oraz wysokość zadeklarowanego we wniosku wynagrodzenia za pracę. Poinformowała jednocześnie, iż z uwagi na obowiązującą w jej małżeństwie rozdzielność majątkową nie ma możliwości udzielenia informacji o sytuacji majątkowej i dochodach męża. Postanowieniem z 7 stycznia 2015 r. referendarz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Na skutek sprzeciwu wniesionego na powyższe rozstrzygnięcie sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim. Zarządzeniem z 10 lutego 2015 r. Skarżąca została wezwana do przedłożenia: wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych męża skarżącej za ostatnie 3 miesiące, dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego wynagrodzenia przez męża skarżącej oraz w razie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej - zestawienie przychodów oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie 3 miesiące jak również odpisy deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie 3 miesiące składanych w związku z tą działalnością, informacji podatkowej za 2014 r. skarżącej i jej męża (PIT 11) otrzymanej na potrzeby rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych, rocznego zeznania podatkowego za 2013 r. skarżącej i jej męża złożonego w związku z rozliczeniem podatku dochodowego od osób fizycznych, informacji o posiadanych przez skarżącą i jej męża samochodów z wyszczególnieniem marki, rocznika i wartości oraz dokumentów potwierdzających z jakiego tytułu prowadzona jest wobec skarżącej egzekucja, a także potwierdzających aktualne zajęcia egzekucyjne praw majątkowych skarżącej. W odpowiedzi na otrzymane wezwanie skarżąca przesłała wyciągi z rachunków bankowych męża, prowadzonych przez C. S.A. oraz M.. Oba rachunki zostały zajęte przez komorników. Dołączyła także zaświadczenie o zarobkach męża, zgodnie z którym jest on zatrudniony na stanowisku Dyrektora do spraw organizacyjnych w wymiarze 1/8 etatu z wynagrodzeniem 216,67 zł brutto miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że mąż nie prowadzi działalności gospodarczej oraz że ani ona ani jej mąż nie posiadają samochodów. Skarżąca przesłała także informacje podatkowe PIT 11 swoją (dochód 888,75 zł) oraz męża za 2014 r. (dochód 888,75 zł), a także zeznania podatkowe PIT 37 oraz PIT 36L za 2013 r. Według zeznania podatkowego PIT 37 oraz PIT 36L za 2013 r. skarżąca uzyskała dochód w wysokości 2016,25 zł, a jej mąż w zeznaniu podatkowym PIT 37 w analogicznym okresie wykazał dochód w wysokości 2016,25 zł. Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, sąd administracyjny pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że oświadczenie majątkowe Skarżącej nie było rzetelne w tym sensie, że w rzeczywistości nie obrazowało sytuacji majątkowej Skarżącej. Podkreślenia wymaga, że sama skarżąca mimo wezwania nie złożyła oświadczenia w zakresie ponoszonych comiesięcznie wydatków, uniemożliwiając Sądowi kompleksową analizę jej sytuacji majątkowej. Za nieprawdopodobne należało uznać, że z tak niskich dochodów skarżąca oraz jej mąż są w stanie utrzymać czteroosobową rodzinę, którą tworzą (w tym studiujące dzieci), oraz opłacić fachowego pełnomocnika z wyboru. Powyższe rozstrzygnięcie Skarżąca zaskarżyła zażaleniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 2) P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 §1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji majątkowej i rodzinnej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów (por. art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania od okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej. Sąd administracyjny pierwszej instancji słusznie zauważył, że Skarżąca, na której ciążył ciężar udowodnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia precyzyjnych i odpowiadających rzeczywistości informacji dotyczących jej sytuacji materialnej, w istocie uniemożliwiła Sądowi poczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Nie sposób przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału Skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. W rozpoznawanej sprawie sąd administracyjny pierwszej instancji doszedł do słusznego przekonania, że "za nieprawdopodobne należało uznać, że z tak niskich dochodów skarżąca oraz jej mąż są w stanie utrzymać czteroosobową rodzinę, którą tworzą (w tym studiujące dzieci), oraz opłacić fachowego pełnomocnika z wyboru". Ponadto Skarżąca nie wywiązała się z obowiązku przedstawienia zestawienia misięcznych wydatków, co w konsekwencji uniemożliwiło sądowi dokonanie kompleksowej analizy jej sytuacji majątkowej. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na Skarżącej spoczywał obowiązek udowodnienia, że jej sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, Strona powyższego obowiązku nie dopełniła, przedstawiając swą sytuację życiową i majątkową w sposób niespójny i fragmentaryczny, co daje podstawę do oceny rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji jako zgodnego z prawem. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.