II SA/Rz 1260/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa WSA Joanna Zdrzałka Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego A. N. kwotę 340 zł /słownie: trzysta czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi A.N. jest decyzja Wojewody [..] w [..] z dnia [..] sierpnia 2014 r. nr [..] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego, którą wydano w następującym stanie sprawy; Podaniem z dnia 4 kwietnia 2014 r. S.N. zwrócił się do Prezydenta Miasta [..] o wymeldowanie A.N. z pobytu stałego spod adresu ul. [..] w [..]. Podał, że miejsce pobytu A.N. nie jest mu znane i nigdy nie przebywał on pod wskazanym adresem. Decyzją z dnia [..] lipca 2014 r. Prezydent Miasta [..] orzekł o wymeldowaniu A.N. z pobytu stałego, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993) dalej: "Uel", oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) dalej: "Kpa". Organ I instancji ustalił, że właścicielem przedmiotowego domu jest S.N. W pomieszczeniach obiektu nie stwierdzono żadnych rzeczy należących do A.N., które świadczyłyby o jego przebywaniu tam. Według organu ww. opuścił to miejsce pobytu w 2009 r. i fakt ten, poza wynikami oględzin, potwierdzili również świadkowie, jak i sam zainteresowany. Sprawy życiowe koncentruje w innych lokalach. Wobec tego zaistniały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 Uel, ponieważ opuszczając dotychczasowe miejsce stałego pobytu A. N. nie dopełnił obowiązku wymeldowania się z niego. W odwołaniu od powyższej decyzji A.N. stwierdził, że organ I instancji pominął tytuł prawny, jaki mu służy do przedmiotowego obiektu. Posiada bowiem ustanowioną służebność osobistą polegającą na nieodpłatnym dożywotnim prawie mieszkania i korzystania z jednego pokoju oraz używania kuchni i łazienki. Nie dysponuje natomiast jakimkolwiek innym lokalem, w którym mógłby zamieszkać i się w nim zameldować. Obecnie dom jest wynajmowany rodzinie K., na co on sam wyraził zgodę. Jak dotychczas nie wniósł sprawy o dopuszczenie do współposiadania, ponieważ S.N. zainicjował postępowanie o stwierdzenie wygaśnięcia służebności. Opisaną na wstępie decyzją Wojewoda [..] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 15 ust. 2 Uel, przesłankami wymeldowania są: faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. A.N., pomimo formalnego zameldowania w dniu 24 czerwca 2009 r. nigdy nie zamieszkał w domu przy ul. [..], a jak sam oświadczył nocował tam jedynie kilka razy. W 2012 r. zabrał z domu swoje rzeczy. Obecnie mieszka u koleżanki w [..], przebywa też czasowo we [..]. Przesłuchani w sprawie świadkowie zgodnie zeznali, że A.N. nigdy nie mieszkał pod wskazanym adresem, nie ponosi też kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości. Tak więc zaistniały przesłanki do jego wymeldowania, ponieważ A.N. faktycznie nie przebywa pod wskazanym adresem. Z decyzją tą nie zgodził się A.N., wznosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę, w której domagał się uchylenia wydanych w sprawie decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 Uel oraz art. 107 § 3 Kpa poprzez ogólnikowe i niespełniające wymogów prawa uzasadnienie decyzji i nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu. W ocenie skarżącego, sam fakt wyrażenia zgody na wynajęcie domu nie może stanowić podstawy jego wymeldowania. Nie dochodził dotychczas praw do służących mu pomieszczeń, ponieważ nikt tego prawa nie kwestionował. Wręcz do czasu zrodzenia się konfliktu otrzymywał na ten adres korespondencję, figurował w spisach wyborców i mógł korzystać z przysługujących mu praw. Koszty związane z najmem ponoszą natomiast najemcy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [..] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. . lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Po rozpoznaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji powinny zostać wyeliminowanie z obrotu prawnego, aczkolwiek z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji był przepis art. 15 ust. 2 Uel, który brzmi następująco: "Organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce dotychczasowego pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Przesłanki do orzeczenia o wymeldowaniu są więc następujące: 1. uprzednie zamieszkiwanie w miejscu pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, 2. opuszczenie takiego miejsca – jak się podkreśla trwałe i dobrowolne, 3. niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 6 ust. 1 Uel pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Stosownie do art. 7 ust. 1 Uel pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Stosownie do art. 10 ust. 1 Uel osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca. Według ust. 2 tego przepisu zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Zastrzeżenia Sądu w świetle wyżej przytoczonych przepisów wzbudziły ustalenia organów, nie współgrające z treścią zebranych w sprawie dowodów. Jak to zresztą podkreślił w swej decyzji Wojewoda [..] zarówno z zeznań poprzedniego właściciela nieruchomości A.N., jak i aktualnego – S.N. wynika, że w dacie zameldowania A.N. nie mieszkał w domu przy ul. [..] w [..]. S.N. wskazuje, że skarżący nigdy nie zamieszkiwał pod tym adresem, zaś A.N., że trwale opuścił ten lokal w latach siedemdziesiątych. Sam skarżący wskazał, że w lokalu tym spał tylko parę razy i miało to miejsce trzy lata temu (...), "nocowałem tylko w tym domu parę razy i miało to charakter czasowy. Dwa lata temu zabrałem z przedmiotowego lokalu swoje ubrania, które były złożone w 2007 roku po moim powrocie z zagranicy. Mieszkam w domu u swojej koleżanki w [..] i tam jestem od 2007 roku a także od czasu do czasu przebywam we Wrocance w lecie i zimie w domu mojej córki". Z żadnego przeprowadzonego w sprawie dowodu nie wynika, aby w czasie bezpośrednio poprzedzającym zameldowanie A.N., które nastąpiło w 2009 r., lub potem, przebywał on w lokalu przy ul. [..] w [..] z zamiarem stałego pobytu. Także – jak wskazują zeznania świadków i stron przeprowadzonego postępowania oraz wyniki oględzin, aktualnie nie ma tam żadnych rzeczy do niego należących. Fakt niezamieszkiwania skarżącego w spornym lokalu potwierdzają także ustalenia funkcjonariuszy Policji, którzy podejmowali działania w celu ustalenia aktualnego miejsca pobytu skarżącego. Zresztą już w samym wniosku właściciel nieruchomości wskazywał, że A.N. nigdy nie mieszkał ani nie przebywał pod tym adresem. Co prawda wniosek został złożony na blankiecie, na którym jako podstawę żądania wskazano wprost art. 15 ust. 2 Uel a samo żądanie także uprzednio (przed wypełnieniem) na druku sprecyzowane zostało jako "o wymeldowanie (...) z miejsca pobytu stałego/czasowego trwającego ponad trzy miesiące", to jednak już wyżej cytowane uzasadnienie wniosku mogło wzbudzić wątpliwości organu, o co właściwie chodziło S.N. Wątpliwości te powinny zostać wyjaśnione tym bardziej, gdy z przeprowadzonych dowodów wynikać miało, iż A.N. pomimo formalnego posiadania meldunku, w istocie mógł nie zamieszkiwać tam ani z zamiarem stałego pobytu ani nawet czasowego, trwającego dłużej niż 3 miesiące (wcześniej niż 30 dni). Dowody wskazują bowiem, że ani w okresie, kiedy dokonano zameldowania ani później ten konkretny lokal mieszkalny nie stanowił jego centrum życiowego. Nawet okazjonalne pobyty, w danym lokalu, czy też okresowe przechowywanie tam swoich rzeczy, podczas gdy nie koncentruje się w nim spraw życiowych, nie wykonuje codziennych czynności takich jak: spożywanie posiłków, spędzanie wolnego czasu, zaspokajanie swoich funkcji życiowych, potrzeb socjalnych, nie przesądza o zamieszkiwaniu w danym miejscu z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie zwraca się uwagę na rozróżnienie instytucji wymeldowania – wówczas gdy zachodzą przesłanki z art. 15 ust. 2 Uel oraz eliminacji zameldowania jako czynności materialno-technicznej i jej skutków z obrotu prawnego, w sytuacji gdy od początku zameldowanie nie pokrywało się z rzeczywistym stanem faktycznym. Podkreśla się przy tym, że czynność materialno-techniczna, jaką jest zameldowanie, nie ma cech ostateczności ani prawomocności, zaś organ właściwy w sprawach meldunkowych ma obowiązek skorygowania błędnego wpisu ewidencyjnego. Czynności wyeliminowania błędnego wpisu dokonuje organ administracji na podstawie art. 47 ust. 2 Uel (zob. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 października 1991 r. sygn. akt III AZP 6/91, OSNC 1992 nr 4 poz. 51, uzasadnienia wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 23 czerwca 2006 r. sygn. akt II OSK 883/05 – Lex nr 265701, z 14 października 2008 r., sygn. akt II OSK 1189/07 – Lex nr 516748, WSA we Wrocławiu z 19 sierpnia 2010 r. sygn. akt IV Sa/Wr 3/10 – Lex nr 759132, WSA w Kielcach z 26 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 781/11- Lex 1113909 i inne). W wypadku gdy wpis dotyczący meldunku od początku był błędny a okoliczności taki fakt potwierdzające (wątpliwości) ujawniły się już po dokonaniu takiej czynności materialno-technicznej to taka czynność powinna być w pierwszej kolejności uchylona w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 47 ust. 2 Uel. Jak bowiem zwrócono uwagę wcześniej jedną z podstaw do wydania decyzji o wymeldowaniu jest ustalenie, że zameldowana osoba opuściła miejsce stałego czy też czasowego, ale trwającego ponad 3 miesiące (lub wcześniej 30 dni) pobytu. Aby je jednak opuścić w tym sensie, o którym stanowi art. 15 ust. 2 Uel, dana osoba musiała tam wcześniej realnie zamieszkiwać, co odpowiadało rzeczywistemu stanowi faktycznemu oraz przytoczonym wyżej definicjom z art. 6 ust. 1 czy 7 ust. 1 Uel. Ustalenie przez organy w niniejszej sprawie, że skarżący opuścił miejsce stałego pobytu w oparciu o dowody, z których jasno wynika, że to miejsce nigdy nie miało takiego charakteru, że nie koncentrował on tam swoich spraw życia codziennego, a co najwyżej (jak sam zeznał) okazjonalnie nocował lub przechowywał swoje rzeczy i to wbrew uzasadnieniu wniosku, świadczy o naruszeniu art. 7 a przede wszystkim art. 80 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Instytucja wymeldowania nie odnosi się bowiem do przypadków w których zameldowanie od początku nie odpowiadało rzeczywistości. Ustalenie przesłanki w oparciu o dowody, z których nie wynika konkretna okoliczność jest naruszeniem przepisów postępowania (art. 7 i 80 K.p.a.), o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., obligującym Sąd do uchylenia decyzji organów obydwu instancji i to bez względu na okoliczność czy w skardze zawarto taki zarzut. Z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych nie wynika czy druk wniosku o wymeldowanie strona uzyskała we własnym zakresie, czy też została weń zaopatrzona przez organ. Przy sprzeczności wniosku z jego uzasadnieniem w pierwszej kolejności organ powinien był ustalić czy w istocie stronie chodziło o rozstrzygnięcie na podstawie prawnej zawartej na druku, czy też wyeliminowanie błędnego wpisu do ewidencji ludności. Z całą pewnością powinno to zostać wyjaśnione najpóźniej po przeprowadzeniu dowodów, z których wynika, że dana osoba nie zamieszkiwała pod konkretnym adresem z zamiarem stałego pobytu. Nie ma podstaw bowiem do wydania decyzji orzekającej o wymeldowaniu w takiej sytuacji, gdy wpis w ewidencji ludności nie odpowiadał rzeczywistemu stanowi faktycznemu, a zebrany materiał dowodowy nie potwierdza przesłanek przewidzianych w przepisach prawa mających stanowić podstawę decyzji. W niniejszej sprawie wbrew wskazaniom w uzasadnieniach decyzji przeprowadzone dowody nie potwierdzają ustaleń organów, że skarżący zamieszkiwał w [..] przy ul. [..] w tym sensie, że tam koncentrował swoje sprawy życiowe, a w konsekwencji, że opuścił to miejsce w znaczeniu, które wynika z art. 15 ust. 2 Uel. Przyjęcie w tej sytuacji, iż spełnione zostały przesłanki z tego przepisu jest także naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Instytucja przewidziana w w/w przepisie nie ma służyć usunięciu błędnego od samego początku, niezgodnego z rzeczywistym stanem faktycznym wpisu do ewidencji ludności, lecz zarejestrowaniu zmian w stanie faktycznym. Takie uchybienie stanowi przesłankę przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. obligującą Sąd do uchylenia decyzji organów obydwu instancji. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostają więc zarzuty skargi, aczkolwiek w ocenie Sądu nie były one zasadne. W świetle Uel nie ma znaczenia, czy skarżący legitymuje się tytułem prawnym uprawniającym go do korzystania z części lokalu. Organy meldunkowe nie rozstrzygają bowiem w tym wypadku o roszczeniach cywilnych, nie badają bowiem, której dotyczy postępowanie ma taki tytuł czy też nie. Kwestie meldunkowe w świetle zapisów Uel są bowiem związane z rejestracją określonego stanu faktycznego, a nie prawnego. Wpis do rejestru ma być zgodny z rzeczywistym stanem faktycznym. Jeśli zaś taki wpis od początku nie był zgodny z rzeczywistością to obowiązkiem organów było działanie z urzędu i wyeliminowanie z obrotu prawnego takiego wpisu. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy pozostawały również zarzuty dotyczące konsekwencji wymeldowania skarżącego dla możliwości realizacji jego praw obywatelskich. Skarżący przecież koncentruje swoje życiowe sprawy w lokalach pod innymi adresami i w zależności od charakteru tych pobytów powinien je zarejestrować we właściwych urzędach. Poza zakresem postępowania, które prowadziły organy pozostaje z jakich powodów nie realizuje obowiązku meldunkowego. Skutków własnych zaniechań nie może w tej sytuacji "przerzucać" na organy. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy pozostaje też brak wskazania w decyzjach, w jaki sposób mógłby bez posiadania meldunku realizować swoje prawa obywatelskie. Udzielanie niejako porad prawnych w tym zakresie nie było obowiązkiem organów. Z treści decyzji nie sposób także wyczytać, że to udzielona przez skarżącego zgoda na wynajem lokalu mieszkalnego innym osobom miałaby przesądzać o konkretnym rozstrzygnięciu. Nawet gdyby aktualnie nikt nie zamieszkiwał w budynku przy ul. [..], to nie zmieniałoby to sytuacji skarżącego. Wszystkie zebrane w sprawie dowody potwierdzają bowiem okoliczność, że skarżący tam nie zamieszkuje i nie zamieszkiwał z zamiarem stałego pobytu także w chwili dokonania zameldowania. Decyzje nie naruszają też art. 107 § 3 K.p.a. w takim aspekcie jak zarzuca skarga właśnie z tego powodu, że nie ma dowodów, które potwierdziłyby fakt choćby aktualnego zamieszkiwania skarżącego z zamiarem stałego pobytu. Mając na uwadze jednakże wcześniej wskazane uchybienia Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. W pkt II wyroku orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. Na koszty te składają się wynagrodzenie pełnomocnika oraz wpis od skargi. W ponownym postępowaniu organy w pierwszej kolejności właściwie, zgodnie z art. 80 K.p.a. ocenią zebrany materiał dowodowy oraz wyjaśnią intencje wnioskodawcy. Jeśli właściciel nieruchomości wskaże, że chodziło mu o wymeldowanie, to z urzędu powinno zostać wszczęte odrębne postępowanie, którego przedmiotem będzie wyeliminowanie błędnego wpisu do ewidencji ludności dotyczącego zameldowania na pobyt stały A.N. w [..]ul. [..] chyba, że zostaną przeprowadzone dodatkowe dowody, które jednak potwierdzą, że skarżący zamieszkiwał tam z zamiarem stałego pobytu. Wówczas ewentualna zmiana przedmiotu postępowania lub wszczęcie odrębnego postępowania (w oparciu o przepis art. 47 ust. 2 Uel) nie będzie potrzebne. W zależności od intencji wnioskodawcy i właściwie ustalonego stanu faktycznego powinna zostać wydana stosowna decyzja.