II SA/Ol 1013/14

Dnia 8 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant Referent-Stażysta Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2015 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie skierowania na badania lekarskie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 200 zł ( słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 19 maja 2014 r. Prezydent Miasta E. skierował J.S. posiadającego uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kategorii A i B, na badania lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Organ pierwszej instancji podał w uzasadnieniu, że z przesłanej przez Komendę Miejską Policji w E. notatki urzędowej, sporządzonej w dniu 11 kwietnia 2014 r. przez pełniących służbę patrolową policjantów, wynikało, że kierowca został zatrzymany przez osobę prywatną z powodu jazdy "szlaczkiem". Na miejscu zdarzenia kierowca oświadczył, że jest chory na cukrzycę i nie pamięta przyczyny jazdy w opisany wyżej sposób. Przybyły na miejsce lekarz Pogotowia Ratunkowego stwierdził, że kierowca jest ogólne osłabiony, a jego poziom cukru wynosi 177 jednostek. Organ zaznaczył, że w powyższej notatce wskazano też, iż choroba kierowcy może stwarzać zagrożenie dla życia i zdrowia innych uczestników ruchu drogowego. Ponadto Prezydent wskazał, że kierowca przedłożył w toku postępowania orzeczenie lekarskie Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" z dnia 9 lutego 2014 r., które jednak nie stwierdzało braku lub istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami w zakresie kat. A i B. Zaznaczył jednocześnie, że w 2011 r. kierowca był skierowany przez Komendę Miejską Policji w E. na badania lekarskie i badania psychologiczne w uwagi na kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości. W związku z powyższym uzyskał w dniu 12 stycznia 2012 r. orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu Medycyny Przemysłowej w O. o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami mechanicznymi, a po poddaniu się ponownym badaniom - w dniu 25 października 2012 r. uzyskał orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami w zakresie kat. A, Al, B, B1, T, B+E z kodem ograniczającym "[...]" ważne do dnia 25 października 2014 r. W złożonym odwołaniu J.S. przyznał, że rzeczywiście w orzeczeniu lekarskim, które przedłożył organowi pierwszej instancji nie podano czy istnieją, czy nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Z uwagi na tę okoliczność odwołujący się zwrócił się do lekarza o skorygowanie orzeczenia. W skutek konwalidacji omyłki lekarz stwierdził brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami kat. A i B. Skarżący stwierdził, że skoro właściwy lekarz orzekł o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, to nie ma potrzeby powtórnego wykonywania badań, o których orzeczono w kwestionowanej decyzji. Decyzją z dnia 7 lipca 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami, ma na celu zagwarantowanie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, przy równoczesnym zachowaniu praw podmiotowych osób, które na te badania są kierowane. Badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega kierujący w przypadkach, kiedy istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu jego zdrowia. Kolegium stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji powziął wiarygodną informację o wątpliwościach co do stanu zdrowia odwołującego się w kontekście zdolności do kierowania pojazdami. Informacja ta była następstwem interwencji Policji, gdyż kierowca prowadził pojazd w sposób tworzący potencjalne niebezpieczeństwo dla innych uczestników ruchu drogowego i osób postronnych. Zaznaczyło też, że odwołujący się w 2012 r. uzyskał orzeczenie o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W tym samym roku uzyskał wprawdzie orzeczenie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami z kodem ograniczającym 01.01, jednak ważne do dnia 25 października 2014 r. Kolegium stwierdziło, że po zgromadzeniu tych wiarygodnych informacji organ pierwszej instancji, w trosce o bezpieczeństwo w ruchu lądowym, musiał zweryfikować zastrzeżenia co do stanu zdrowia odwołującego się w kontekście jego zdolności do kierowania pojazdami. Temu celowi służy skierowanie na stosowne badanie lekarskie. Ma ono bowiem potwierdzić (albo wykluczyć) istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Organ odwoławczy podniósł, że odwołujący się przedłożył dwa orzeczenia lekarskie wydane przez lekarzy uprawnionych do badań lekarskich osób kierujących pojazdami, przy czym orzeczenie lekarskie z dnia 30 czerwca 2014 r. zostało wydane przez lekarza w ramach indywidualnej praktyki lekarskiej. Zgodnie natomiast z § 9 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2013 r., poz. 133) przedmiotowe badania lekarskie przeprowadza się wyłącznie w wojewódzkich ośrodkach medycyny pracy. Prawodawca w sposób jednoznaczny zawęził krąg lekarzy uprawnionych do kontrolnych badań lekarskich osób kierujących pojazdami i posiadających już uprawnienia do kierowania jedynie do lekarzy nie tylko spełniających określone wymogi, lecz ponadto funkcjonujących w strukturze wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy. Skoro badania lekarskie przeprowadza się w wojewódzkich ośrodkach medycyny pracy, to jedynie orzeczenie wydane przez uprawniony podmiot stanowi dokument potwierdzający wykonanie obowiązku poddania się badaniom lekarskim, którego nie może zastąpić orzeczenie lekarza uprawnionego do orzekania o stanie zdrowia osób ubiegających się o wydanie prawa jazdy. Kolegium zaznaczyło, że skierowanie na badania lekarskie ma wyjaśnić wpływ choroby lub jej skutków na możliwość kierowania pojazdami, a także wpływ leków czy innych substancji, które ewentualnie kierowca w związku z chorobą czy stanem zdrowia przyjmuje, na jego sprawność w prowadzeniu samochodu, rozpoznaniu sytuacji na drodze i prawidłowej jej oceny dla wykonywanych manewrów, co jest istotne z uwagi na fakt, że odwołujący się choruje na cukrzycę. W złożonej skardze J.S. zarzucił, że choć w kwestionowanych decyzjach organy administracji powołały się na art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami, to przepis ten nie mógł mieć zastosowania w stanie faktycznym sprawy. Żadna z sytuacji zawartych w tym przepisie nie zaistniała. Informacja, na podstawie której wszczęto postępowanie i wydano decyzję nie została bowiem uzyskana w ramach zadań własnych ani nie pochodziła od organów orzekających o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Zarzucił ponadto, że organy administracji pominęły, że w toku postępowania nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika i nie informowały go o jego uprawnieniach procesowych. Podniósł również, że wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w sprawie nie przeprowadzono koniecznego postępowania wyjaśniającego, lecz oparto rozstrzygnięcie wyłącznie na treści notatki policyjnej, której jednak nie można uznać za dowód w sprawie. Funkcjonariusz Policji nie jest bowiem osobą kompetentną do oceny stanu zdrowia kierującego i istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Skarżący zaprzeczył ponadto, aby w trakcie zatrzymania przyznał, że jechał "szlaczkiem" i wyjaśnił, że omijał dziury i nierówności w jezdni. Przyznał natomiast, że informował o cukrzycy. Wyjaśnił, że stwierdzone przez lekarza pogotowia osłabienie wynikło ze stresu, wywołanego bezpodstawnym zatrzymaniem, wezwaniem Policji oraz badaniami alkomatem i narkotestem. Skarżący zaznaczył, że leczy się cukrzycę i regularnie kontroluje poziom cukru. W chwili badania był około godziny po obfitym posiłku, co miało wpływ na poziom cukru, który nawet u osoby po posiłku może nosić 180 jednostek. Skarżący podkreślił, że podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić tylko te przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem. Ustalone przez organ fakty muszą zatem wskazywać, że w stosunku do kierującego mogą występować przeciwwskazania zdrowotne co do jego dalszego udziału w ruchu w takim charakterze. Skarżący zarzucił również, że z naruszeniem prawa organ odwoławczy nie uznał zaświadczenia lekarskiego z dnia 30 czerwca 2014 r. – wskazującego na brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami za dowód w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. W dniu 11 kwietnia 2014 r. skarżący został zatrzymany na "[...]", gdyż - jak podano w notatce urzędowej sporządzonej przez funkcjonariusza Policji - prowadził pojazd "szlaczkiem". Skarżący nie był pod wpływem alkoholu. Przybyły na miejsce lekarz Pogotowia Ratunkowego stwierdził, że był on ogólnie osłabiony, a jego poziom cukru wynosił 177 jednostek. W notatce tej podano ponadto, że przyczyną opisanego zachowania skarżącego na drodze mogło być ogólne osłabienie, a choroba, na którą cierpi skarżący (cukrzyca), stwarza zagrożenie dla życia i zdrowia innych uczestników ruchu drogowego. Powyższe ustalenia stanowiły podstawę do wydania zaskarżonej decyzji, którą na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. 2014 r., poz. 600), skierowano skarżącego na badania lekarskie. Powołany przepis stanowi, że starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Prawo do prowadzenia pojazdów ma charakter podmiotowy i jego ograniczenia mogą mieć miejsce tylko w ściśle określonych przez prawo wypadkach. Z tego względu ingerencja organu administracyjnego w postaci sprawdzenia stanu zdrowia kierującego jest ograniczona. Organ ten nie może dokonywać tej czynności w sposób dowolny, ale tylko wówczas gdy spełnione są ustawowe przesłanki. Wezwanie kierującego pojazdem przez organ do poddania się badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu sprawdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem - w myśl art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy - jest dopuszczalne więc tylko wówczas, gdy nasuną się zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego pojazdem (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 września 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 645/11, dostępny w: internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Bez wątpienia przesłanka uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia musi być interpretowana zgodnie z celem ustawy, którym jest zapobieganie zagrożeniom w ruchu drogowym spowodowanym przez osoby, których stan zdrowia uniemożliwia sprawne prowadzenie pojazdów. Uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie dotyczą zatem tego rodzaju aspektów stanu zdrowia osoby, które mogą mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdu. Jednocześnie należy zauważyć, że podstawą decyzji o skierowaniu na badanie winny być tylko takie okoliczności, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem. Pojęcie "uzasadniony" jest rozumiane jako oparty na obiektywnych racjach podstawowych, słusznych, usprawiedliwionych, natomiast "zastrzeżenie" oznacza - uwagę wyrażającą krytykę, wątpliwość dotyczącą jakiegoś szczegółu, słabej strony czegoś lub czyjejś (zob. Słownik języka polskiego, PWN 1981; t. III, s. 640 i s. 962). Wobec tego użyte w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy pojęcie "uzasadnione zastrzeżenia" należy rozumieć jako oparte na obiektywnych (wiarygodnych) racjach i powzięte z wiarygodnego źródła wątpliwości co do możliwości kierowania pojazdami (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 285/14, CBOSA). Starosta ma więc możliwość skierowania kierowcy na badania lekarskie, jeżeli poweźmie uzasadnione zastrzeżenia, że stan zdrowia kierowcy może rzeczywiście negatywnie wpływać na zdolność do kierowania pojazdami, o ile zastrzeżenia te znajdują oparcie w prawidłowo zgromadzonym i przekonującym materialne dowodowym. W niniejszej sprawie skarżącego skierowano na badania lekarskie wyłącznie z uwagi na treść notatki sporządzonej przez funkcjonariusza Policji. W notatce tej zawarto następujące informacje: skarżący dnia 11 kwietnia 2014 r. jechał "szlaczkiem", nie był pod wpływem alkoholu (pił alkohol poprzedniego dnia), ale był ogólnie osłabiony i choruje na cukrzycę, a jego poziom cukru wynosił 177 jednostek. Funkcjonariusz Policji przedstawił w tym dokumencie też sugestię lekarza Pogotowia Ratunkowego, że ogólne osłabienie skarżącego mogło być powodem zakwestionowanego sposobu jazdy. Stwierdził ponadto, że choroba skarżącego stwarza zagrożenie dla życia i zdrowia innych uczestników ruchu drogowego. Z notatki tej nie wynika, kto dokonał zatrzymania skarżącego, jakie dokładnie informacje zatrzymujący przekazał Policji, a tym samym, na jakiej podstawie organ przyjął, że skarżący jadąc stwarzał zagrożenie w ruchu. W aktach sprawy nie ma też żadnego innego dowodu, który wskazywałby na sposób prowadzenia samochodu przez skarżącego. Zaznaczyć należy, że zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2013 r., poz. 133) - obowiązującego w dacie wydania powyższego orzeczenia lekarskiego- w ramach badania lekarskiego uprawniony lekarz ocenia u osoby badanej ogólny stan zdrowia, a w szczególności stan układu krążenia, układu oddechowego, układu nerwowego, sprawność narządu ruchu i stan psychiczny. Z cytowanych regulacji wynika, że samo ustalenie, że kierowca jest chory na cukrzycę nie wyklucza możliwości uzyskania prawa jazdy i wobec tego nie może stanowić jedynej podstawy do skierowania kierowcy na badania lekarskie na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy. Zaznaczyć ponadto należy, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarskie nr "[...]" z dnia 30 czerwca 2014 r., wydane przez lekarza uprawnionego do badań lekarskich osób kierujących pojazdami, o braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami silnikowymi, do których wymagane jest prawo jazdy kat. A i B, z ograniczeniem w korzystaniu z tych uprawnień ze względu na stan zdrowia "[...]"). Wydając powyższe orzeczenie lekarskie lekarz miał obowiązek przeprowadzenia badania zgodnie z cytowanymi wyżej przepisami. Fakt, że badanie lekarskie nie zostało przeprowadzone w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy nie oznacza, że organ odwoławczy mógł pominąć ten dowód przy ocenie przesłanki uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierowcy, co do którego powziął wątpliwość, że - z uwagi na stan zdrowia - może on stanowić zagrożenie dla uczestników ruchu drogowego. Uwzględniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, z którego wynika jedynie, że skarżący choruje na cukrzycę, stwierdzić należy, że nie stanowi on wystarczającej podstawy do stwierdzenia, że rzeczywiście stan zdrowia skarżącego może negatywnie wpływać na jego zdolność do kierowania pojazdami. Wskazana w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancja okoliczność, że skarżący był już skierowany na badania lekarskie i badania psychologiczne w związku z kierowaniem pojazdem w stanie nietrzeźwości i w dniu 12 stycznia 2012 r. wydano orzeczenie o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, zaś dnia 25 października 2012 r. – orzeczenie o braku takich przeciwwskazań – również nie uzasadnia zastosowania art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy. Zaskarżona decyzja wydana została zatem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków koniecznych do jednoznacznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, jako warunku niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 1768/99, LEX nr 54171). Ponowie rozpatrując sprawę organ ustali, na jaki typ cukrzycy cierpi skarżący i czy objawy i powikłania występujące w cukrzycy tego typu (np. stany nagłego niedocukrzenia, powodujące chwilowe zaburzenia świadomości, senność, itp.), mogą mieć wpływ na jego uczestniczenie w ruchu drogowym. W zależności od uzyskanych informacji podejmie stosowną decyzję, którą uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Uwzględniając powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.