II OZ 435/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 1169/14 o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 1169/14, odmówił skarżącej E. M. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 12 stycznia 2015 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w postanowieniem z dnia 12 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił wniosek E. M. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki. E. M. w piśmie z dnia 3 lutego 2015 r. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 5 lutego 2015 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tego zarządzenia, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie Sądu, została po raz pierwszy awizowana w dniu 13 lutego 2015 r., po raz drugi w dniu 23 lutego 2015 r., a następnie zwrócona do nadawcy w dniu 3 marca 2015 r. W dniu 9 marca 2015 r. E. M. złożyła w siedzibie Sądu wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionego zażalenia. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że ostatnie trzy tygodnie przebywała u chorego syna w A.. Po powrocie nie zastała w skrzynce żadnego zawiadomienia o przesyłce, także na poczcie nic nie znaleziono. Wskazała, że o wpisie dowiedziała się telefonicznie i uiściła go w dniu składnia niniejszego wniosku. Odmawiając przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 stycznia 2015 r. Sąd stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu do dokonania powyższej czynności, bowiem mając świadomość toczącego się postępowania sądowego, wyjechała za granicę, nie zabezpieczając przy tym swoich interesów na potrzeby odbioru ewentualnej korespondencji z postępowaniem tym związanym. Należyta staranność w prowadzeniu swych spraw wymaga, by w warunkach z jakiegokolwiek powodu niekorzystnych zachować szczególną dbałość i ostrożność, zwłaszcza w dokonywaniu istotnych czynności urzędowych. W odniesieniu do strony, która wyjeżdża poza miejsce swego zamieszkania w trakcie postępowania, formułuje się powinność takiego zorganizowania spraw, z ustanowieniem pełnomocnika włącznie, aby podczas nieobecności strony jej interesy nie doznały uszczerbku. Sąd zauważył nadto, że stosownie do art. 70 § 1 P.p.s.a. strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swojego zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu (§ 2). W niniejszej sprawie sąd pouczył stronę o obowiązku określonym w art. 70 § 1 P.p.s.a. i skutkach jego niedopełnienia pismem z dnia 2 grudnia 2014 r., doręczonym stronie skarżącej dnia 8 grudnia 2014 r. (k. 17 akt sądowych). Mając wiedzę o obowiązkach procesowych strony, E. M. nie powiadomiła sądu o czasowej zmianie swojego miejsca zamieszkania i wyjeździe do A. W zażaleniu na powyższe postanowienie E. M. podkreśliła, że wyjechała do syna mieszkającego w A. w dniu 13 lutego 2015 r., tj. w dniu wystawienia pierwszego awiza, tylko na kilka dni. Skarżąca nie przewidziała, że z uwagi na jego chorobę, niezbędnym będzie zapewnienie mu opieki i kilkakrotne przesuwanie terminu swojego powrotu do kraju. Wyjeżdżając na tak krótki czas, skarżąca nie widziała konieczności zabezpieczenia swoich interesów na potrzeby odbioru korespondencji. Zwrócono uwagę, że po powrocie do kraju w dniu 3 marca 2015 r. w skrzynce pocztowej skarżącej nie było żadnego awiza, zaś front skrzynki pocztowej został wyrwany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie zaś do treści art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Instytucja przywrócenia uchybionego terminu ma na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych wynikłych wskutek uchybienia terminowi procesowemu, gdy strona lub uczestnik postępowania nie ponoszą winy w jego uchybieniu. Wniosek o przywrócenie terminu może być skuteczny, jeżeli łącznie spełnione są następujące przesłanki: 1) brak winy w uchybieniu terminowi; 2) spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony w zakresie postępowania sądowego; 3) złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu 4) równocześnie ze złożonym wnioskiem o przywrócenie terminu dokonanie czynności uchybionej (por. H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 380). Kryterium braku winy, jako warunek przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania szczególnej staranności strony przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej, można zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd winien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). Przywrócenia terminu może domagać się strona, która przyznaje, że nie dokonała czynności w terminie i jest w stanie uprawdopodobnić, iż stało się tak bez jej winy ze względu na wystąpienie okoliczności od niej niezależnych, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie była w stanie przeciwdziałać (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2004 r., sygn. akt FZ 63/04, [w:] CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, [w:] CBOSA). Aby uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek o przywrócenie terminu, strona powinna uwiarygodnić swoją staranność przy prowadzeniu własnych spraw, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć (por. postanowienie NSA z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 809/04, niepubl.). Chodzi więc o wskazanie takich okoliczności, których wystąpienie nie leżało po stronie skarżącego, a uniemożliwiło mu dopełnienie czynności procesowej w terminie. Przy ocenie braku winy przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, przy uwzględnieniu uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że rację ma Sąd pierwszej instancji podnosząc, iż skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu do dokonania czynności procesowej. Niedopełnienie obowiązku uiszczenia wpisu od zażalenia, należy bowiem ocenić jako brak dołożenia należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, co wyklucza możliwość przywrócenia terminu. Nie można bowiem uznać, że planowany wyjazd poza granice kraju (nawet w przypadku nieprzewidzianego przedłużenia okresu pobytu), który przypada w terminie zakreślonym przez Sąd dla dokonania czynności procesowej stanowi przeszkodę, która stronie należycie dbającej o własne interesy uniemożliwia dokonanie tej czynności. Zauważyć należy, że w odniesieniu do strony, która wyjeżdża poza miejsce swego zamieszkania w trakcie postępowania, formułuje się powinność takiego zorganizowania spraw, z ustanowieniem pełnomocnika oraz wskazaniem adresu do doręczeń przesyłek włącznie, aby podczas nieobecności jej interesy nie doznały uszczerbku. Jeżeli strona takich czynności nie podjęła, lub uczyniła to nieudolnie, w konsekwencji czego uchybiła terminowi wyznaczonemu do dokonania czynności, to nie można mówić o braku jej winy w powstaniu uchybienia. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu skutecznych działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Skonstatować należy, że skarżąca, pomimo iż została należycie pouczona o obowiązku zawiadomienia sądu o każdej zmianie swojego zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby – stosownie do art. 70 § 1 P.p.s.a, zaniechała podjęcia jakichkolwiek działań mających na celu ochronę jej własnych interesów w czasie gdy przebywała poza miejscem zamieszkania. Powyższe zachowanie należy zakwalifikować jako brak należytej staranności przy prowadzeniu własnej sprawy, strona bowiem powinna była przewidzieć, że w związku z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego może otrzymać korespondencję sądową i zostać zobowiązana do wykonania określonych czynności procesowych. Odnosząc się do kwestii braku pozostawienia w skrzynce oddawczej skarżącej powiadomienia o pozostawionej w placówce pocztowej korespondencji należy wskazać, że zgodnie z art. 73 P.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72 P.p.s.a., pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (§ 2). W przypadku niepodjęcia pisma w tym terminie pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu (§ 4). W niniejszej sprawie pismo Sądu zawierające wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia zostało zaadresowane prawidłowo (k. 34 akt sądowych). Analiza akt sprawy wskazuje, że przesyłka była dwukrotnie awizowana (13 i 23 lutego 2015 r.). Na skutek niepodjęcia przesyłki w terminie 14 dni od daty pierwszego awiza została ona zwrócona do sądu. Biorąc pod uwagę, iż skarżąca nie przedstawiła dowodów wskazujących na to, że pracownik operatora pocztowego uchybił art. 73 § 2 i 3 P.p.s.a., należało uznać twierdzenia skarżącej o braku pozostawienia zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej za bezpodstawne. Skoro zatem skarżąca nie spełniła przesłanki warunkującej przywrócenie terminu, o której mowa w art. 87 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.