II FSK 178/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Antoni Hanusz (sprawozdawca), Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia WSA (del.) Mirosław Surma, Protokolant Marta Wyszkowska, po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Syndyka Masy Upadłości Podmiotu Gospodarczego F. S. z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 października 2012 r. sygn. akt I SA/Ol 413/12 w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości Podmiotu Gospodarczego F. S. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu kwoty wpłaconej z masy upadłości 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Syndyka Masy Upadłości Podmiotu Gospodarczego F. S. z siedzibą w O. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 413/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę Syndyka Masy Upadłości Podmiotu Gospodarczego F. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z 4 czerwca 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu kwoty wpłaconej z masy upadłości. Sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił stan sprawy następująco. Syndyk wezwał Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. do zwrotu nienależnie wypłaconej w dniu 31 stycznia 2005 r. z masy upadłości podmiotu F. S. kwoty 1.377.670,80 zł wraz z należnymi odsetkami. W uzasadnieniu wniosku Syndyk wskazał na treść postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie z 3 stycznia 2012 r. zgodnie z którym, wypłata nastąpiła po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Decyzją z 12 marca 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu wskazanej powyżej kwoty. Organ pierwszej instancji ustalił, że postanowieniem z 29 lutego 1996 r., sygn. akt V U 31/95, Sąd Rejonowy w Olsztynie Wydział V Gospodarczy ogłosił upadłość F. S.. W trakcie postępowania upadłościowego, z powodu kwestionowania wierzytelności przez upadłego, a także wniosków wierzycieli, lista wierzytelności była kilkakrotnie prostowana. Ostateczne ustalenie listy wierzytelności nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego w Olsztynie Wydziału V Gospodarczego z 3 stycznia 2012r., sygn. akt V U 31/95, którym zmieniono postanowienie Sędziego Komisarza z 24 kwietnia 1997 r. o ustaleniu listy wierzytelności oraz postanowienie Sędziego Komisarza z 21 grudnia 2001 r., poprzez odmowę uznania wierzytelności Skarbu Państwa - Naczelników Urzędów Skarbowych w O., O(1)., B. i K.. W ocenie organu pierwszej instancji, wpłata w dniu 31 stycznia 2005 r. kwoty 1.377.670,80 zł z masy upadłości wynikała z realizacji przez Syndyka prawomocnej listy wierzytelności. Dopiero w postanowieniu z 3 stycznia 2012 r., sygn. akt V U 31/95, Sąd odmówił uznania wierzytelności m.in. Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., z powodu jej przedawnienia. Zaskarżoną decyzja z 4 czerwca 2012 r., wydaną po rozpoznaniu odwołania Syndyka, Dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że wygaśnięcie prawa do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty związane jest z upływem 5 lat od zaistnienia zdarzeń wymienionych w art. 79 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej "Ordynacja podatkowa"). W analizowanej sprawie żądanie Strony dotyczy zwrotu nadpłaty po upływie 5-letniego terminu do złożenia wniosku o jej zwrot. Nie jest to zatem sprawa podlegająca rozstrzygnięciu co do istoty, gdyż przedmiot postępowania (możliwość zwrotu nadpłaty) przestał istnieć; postępowanie umorzono z powodu upływu terminu prawa materialnego. 2. Na powyższe rozstrzygnięcie Syndyk wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Zwrócił się o wystąpienie przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, "czy art. 79 par. 2 pkt 3 Ordynacji podatkowej. w zakresie, jakim zatwierdzona lista wierzytelności ustalona w postępowaniu upadłościowym, uregulowanym przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512) ograniczała możliwość złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty, jest zgodny z art. 2 oraz 32 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP?". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 3. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie zgodził się ze stanowiskiem Syndyka co do daty powstania nadpłaty. Kwota 1.377.670,80 zł została wpłacona przez Syndyka Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w O. w dniu 31 stycznia 2005 r. z masy upadłości. Postanowienie z 3 stycznia 2012 r., sygn. akt V U 31/95, Sądu Rejonowego w Olsztynie Wydziału V Gospodarczego, w którym zmieniono postanowienie Sędziego Komisarza z 24 kwietnia 1997 r. o ustaleniu listy wierzytelności, nie wywiera żadnego wpływu na datę powstania nadpłaty. Z powyższych względów Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że wygaśnięcie prawa do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty związane jest z upływem 5 lat od zaistnienia zdarzeń wymienionych w art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej. W analizowanej sprawie żądanie Syndyka dotyczy zwrotu nadpłaty po upływie 5-letniego terminu do złożenia wniosku o jej zwrot. Nie jest to zatem sprawa podlegająca rozstrzygnięciu co do istoty, gdyż przedmiot postępowania (możliwość zwrotu nadpłaty) przestał istnieć. Postępowanie umorzono z powodu upływu terminu prawa materialnego (5 lat od dnia wpłaty podatku). Ponieważ ustawodawca nie przewidział dopuszczalności przywrócenia terminu, administracyjny stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany. W konsekwencji, w sprawie nie ma przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. 4. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Syndyk zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, związanych z nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego, a w szczególności: 1) art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 120-122 Ordynacji podatkowej, ze względu na nieprawidłową wykładnię tych przepisów i naruszenie zasady praworządności, 2) art. 8 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady bezpośredniego stosowania Konstytucji RP, 3) art. 79 § 2 pkt 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 2, art. 32 w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP ze względu na ich niezastosowanie w sprawie, 4) art. 59 § 1 pkt 9 i art. 77 Ordynacji podatkowej ze względu na ich niezastosowanie w sprawie, 5) art. 72 § 1 pkt 1 w zw. z art. 75 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym 31 stycznia 2005 r., ze względu na ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że odwołujący się wnosił o stwierdzenie nadpłaty podatku, podczas gdy nadpłata podatku została stwierdzona prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Olsztynie z 3 stycznia 2012 r., sygn. akt V U 31/95, 6) art. 79 § 2 pkt 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt 1 lit. c) oraz pkt 2 lit. c) Ordynacji podatkowej, ze względu na nieprawidłową wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie ich w sprawie, 7) art. 79 § 2 pkt 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 2, art. 77 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię, powodującą naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, 8) art. 80 Ordynacji podatkowej ze względu na niezastosowanie go w sprawie, 9) art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej ze względu na niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na przyjęciu, że postępowanie w sprawie zwrotu nadpłaty stało się bezprzedmiotowe. Syndyk wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, a także o zasądzenie na jego rzecz od organu odwoławczego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od Syndyka zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 5. Rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż nie ma ona uzasadnionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji dokonując kontroli zgodności z prawem decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie słusznie uznał, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Nie doszło również do naruszenia prawa materialnego ani przepisów Konstytucji RP. Słuszne jest stanowisko Sądu, iż stan faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo. Kwota 1.377/670,80 zł została wpłacona przez Syndyka Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w dniu 31 stycznia 2005 r. z masy upadłości podmiotu gospodarczego F. S.. Postanowienie z dnia 3 stycznia 2012 r., sygn. akt V U 31/95 Sądu Rejonowego Wydziału Gospodarczego, w którym zmieniono postanowienie Sędziego Komisarza z dnia 24 kwietnia 1997 r. o ustaleniu listy wierzytelności nie wywiera żadnego wpływu na datę powstania nadpłaty. Wpłata zaległości podatkowych należy bowiem do okoliczności faktycznych, a nie prawnych. Dopiero z tym zdarzeniem Ordynacja podatkowa wiąże skutki prawne. Zgodnie z treścią art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek między innymi zapłaty, przedawnienia. Nie ma znaczenia zatem, czy zapłata nastąpiła w rezultacie dobrowolnego spełnienia świadczenia, czy też w drodze egzekucji. Postępowanie upadłościowe jest szczególnym rodzajem postępowania egzekucyjnego. W toku postępowania upadłościowego zaspokojono z masy upadłości jedynie część wierzytelności Skarbu Państwa. W dniu 24 kwietnia 1997 r. Sędzia Komisarz wydał postanowienie o ustaleniu listy wierzytelności, w którym uznał wierzytelność Naczelnika Urzędu Skarbowego w kwocie 4.560.452 zł. W tym okresie wierzytelności podatkowe były wymagalne i nie były przedawnione. Nie można zgodzić się z poglądem Syndyka, że postanowienie z dnia 3 stycznia 2012 r., sygn. akt V U 31/95, w którym Sąd Rejonowy odmówił uznania wierzytelności między innymi Naczelnika Urzędu Skarbowego, z powodu jej przedawnienie, należy uznać za datę powstania nadpłaty. Wygaśnięcie prawa do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty zawiązane jest z upływem 5 lat od zaistnienie zdarzeń wymienionych w art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej. W myśl przepisu art. 79 § 2 pkt 3 Ordynacji podatkowej bieg terminu wygaśnięcia rozpoczyna się z dniem wpłaty dokonanej przez podatnika niezobowiązanego do składania deklaracji. Po upływie 5 lat od dnia, w którym dokonano wpłaty podatku, niemożliwa jest zatem realizacja przez podatnika korzyści finansowej z tytułu nadpłaty. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słuszne jest stanowisko Sądu, że w okolicznościach faktycznych i prawnych prawidłowe było wydanie rozstrzygnięcia administracyjnego na podstawie art. 208 Ordynacji podatkowej. Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wówczas, gdy w sposób oczywisty brak jest podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpoznania sprawy. W analizowanej sprawie żądanie syndyka dotyczy zwrotu nadpłaty po upływie 5 letniego terminu do złożenia wniosku o jej zwrot. Nie jest to zatem sprawa podlegająca rozstrzygnięciu co do istoty, gdyż przedmiot postępowania to jest możliwość zwrotu nadpłaty, przestał istnieć. Postępowanie umorzono z powodu upływu terminu prawa materialnego. Ponieważ ustawodawca nie przewidział dopuszczalności przywrócenia terminu, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego. Postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również zarzutów dotyczących naruszenia zasad Konstytucji RP to jest demokratycznego państwa prawa, praworządności i legalności a także odpowiedzialności odszkodowawczej państwa. Przepisy Konstytucji RP jako dyrektyw wykładni innych ustaw nie mogą prowadzić do wyników sprzecznych z treścią interpretowanego przepisu. Nie ma podstaw do bezpośredniego zastosowania w przedmiotowej sprawie przepisów Konstytucji RP z uwagi na brak w ustawie zasadniczej precyzyjnych unormowań dotyczących nadpłaty, spełniających jednocześnie wymóg jednoznaczności wystarczającej do zastosowania ich bez potrzeby odwoływania się do przepisów podatkowych. Nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 77 Konstytucji RP. Przesłankami odpowiedzialności są szkoda i jej przyczyna w postaci niezgodnego z prawem działania organu władzy publicznej. Niezgodność z prawem według art. 77 ust. 1 Konstytucji RP oznacza sprzeczność między zakresem kompetencji organu, sposobem postępowania i treścią rozstrzygnięcia wynikającymi z wzorca ustawowego a jego działaniem rzeczywistym. W tym stanie rzeczy, z mocy art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Natomiast o kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 tej ustawy i § 14 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). ----------------------- 6