II OZ 409/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawarte w pkt IV wyroku z dnia 5 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Po 705/14 w przedmiocie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 roku Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki części budowli postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 5 lutego 2015 r. (sygn. akt II SA/Po 705/14) uchylił decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r. w części dotyczącej uchylenia postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta Poznania z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], którym odmówiono zawieszenia postanowienia (pkt I wyroku). W pozostałym zakresie Sąd I instancji oddalił skargę (pkt II). W pkt III wyroku WSA w Poznaniu określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w części określonej w punkcie 1, natomiast w pkt IV orzeczenia zasądził od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego kwotę 757 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania Sąd I instancji wskazał, że orzeczono o nich na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako: p.p.s.a.). Wskazał, że na zasądzoną kwotę składają się: wpis od skargi 500 zł, wynagrodzenie pełnomocnika 240 zł oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Od postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania zawartego w pkt IV wspomnianego wyroku zażalenie złożył Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wnosząc o "zastosowanie art. 206 p.p.s.a. o miarkowaniu zwrotu kosztów przy uwzględnieniu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg. norm przepisanych". Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 200 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie mimo, że Sąd oddalił skargę i jednocześnie uchylił fragment decyzji Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r. - art. 206 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie mimo, że Sąd oddalił skargę i jednocześnie uchylił fragment decyzji Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r. W lakonicznym uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik organu wskazał, że rozstrzygnięcie zawarte w pkt I i pkt II wyroku WSA w Poznaniu obligowało ten Sąd do zastosowania art. 206 p.p.s.a. stanowiącego zasadę miarkowania zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek nie wszystkie argumenty w nim przedstawione są usprawiedliwione. Na wstępie należy wskazać, że zasada związana z rozliczaniem kosztów postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym została określona w art. 200 p.p.s.a., który stanowi, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zgodnie z art. 205 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdu i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata lub radcy prawnego (§ 1), natomiast do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (§ 2). Wskazany przez autora zażalenia art. 206 p.p.s.a. stanowi wyjątek od opisanej zasady wynikającej z art. 200 p.p.s.a. W myśl tego przepisu w razie częściowego uwzględnienia skargi sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis ten, co do zasady, sąd stosuje z urzędu, a warunkiem umożliwiającym miarkowanie kosztów postępowania jest uwzględnienie skargi w części. Znajduje on zastosowanie zarówno w sprawach dotyczących należności pieniężnych (wpis stosunkowy), jak też w sprawach, w których pobiera się wpis stały. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że określona w art. 206 p.p.s.a przesłanka częściowego uwzględnienia skargi jest spełniona także w przypadku, gdy sąd uzna skargę za zasadną (zaskarżony akt za wadliwy w stopniu uzasadniającym usunięcie go z obrotu prawnego), choć z całkowicie innych przyczyn niż podniesione w skardze (por. WSA w Łodzi z 15 kwietnia 2008 r., I SA/Łd 1309/07, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl.). Teza ta nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji gdy skarga sporządzana jest przez profesjonalnego pełnomocnika (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Lex Polonica). Wbrew twierdzeniom strony wnoszącej zażalenie art. 206 p.p.s.a. nie zobowiązuje sądu I instancji do miarkowania kosztów postępowania czyli odstępstwa od zasady wyrażonej w art. 200 p.p.s.a., w każdym przypadku, gdy uwzględnia on skargę w części. Decyzja w tym zakresie została pozostawiona do uznania sądu, o czym świadczy chociażby sformułowanie "sąd może". Oznacza to, że nawet w przypadku, gdyby zostały spełnione przesłanki uzasadniające miarkowanie kosztów sąd nie ma obowiązku zastosowania tej instytucji. Jednakże pozostawienie stosowania art. 206 p.p.s.a. do uznania sądu nie może oznaczać dowolności w tym zakresie. Ustawodawca wskazał, że sąd może miarkować wysokość kosztów zasądzanych od organu na rzecz skarżącego w uzasadnionych przypadkach. Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do takiego uzasadnionego przypadku należy do sądu rozpatrującego indywidualną sprawę. W doktrynie wskazuje się, że w zakresie pojęcia "uzasadnionego przypadku" mieści się zarówno uzasadniony interes stron, ale również interes publiczny (J. Jamiołkowski, Glosa do postanowienia NSA z dnia 21 lutego 2011 r., II FZ 8/11, CASUS 2011 r., Nr 3, str. 50). W niniejszej sprawie został spełniony podstawy warunek umożliwiający Sądowi I instancji zastosowanie art. 206 p.p.s.a. tj. skarga została uwzględniona jedynie w części. Dodatkowo, w ocenie NSA, Sąd I instancji uwzględnił skargę nie w zasadniczej jej części, a jedynie w zakresie incydentalnym, uchylił bowiem część zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego jedynie w zakresie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego. Ponadto Sąd I instancji na wstępie uzasadnienia wyroku podkreślił, że skarga okazała się zasadna jedynie w części i to nie z powodów w niej wskazanych. Mimo to zasądził zwrot kosztów postępowania w pełnej wysokości. Uzasadniając wyrok w części dotyczącej kosztów postępowania wskazał jedynie na podstawę prawną rozstrzygnięcia tj. art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a. WSA w Poznaniu w ogóle nie odniósł się natomiast do kwestii związanych z możliwością zastosowania art. 206 p.p.s.a. NSA stoi na stanowisku, że pozostawienie sądowi możliwości miarkowania kosztów postępowania nie oznacza zwolnienia z obowiązku przedstawienia zainteresowanym stronom postępowania motywów swojej decyzji. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, o którym stanowi art. 206 p.p.s.a. nakłada na sąd obowiązek szczególnie precyzyjnego uzasadnienia tego zagadnienia. Dotyczy to zarówno sytuacji, kiedy stosując art. 206 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny zasądza od organu jedynie cześć kosztów poniesionych przez skarżącego, jak też, jak w niniejszej sprawie, kiedy zasądza koszty na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. Co prawda, z uwagi na fakultatywny charakter uprawnienia określonego w art. 206 p.p.s.a nie można skutecznie czynić sądowi zarzutu naruszenia tego przepisu poprzez jego niezastosowanie, to jednak brak uzasadnienia postanowienia o kosztach bądź jego zbyt lakoniczne uzasadnienie stanowi naruszenie prawa mające istotny wpływ na wynik postępowania w tym zakresie. Brak uzasadnienia powoduje z kolei, że kontrola instancyjna takiego rozstrzygnięcia jest utrudniona lub wręcz niemożliwa. Niniejszym postanowieniem Naczelny Sąd Administracyjny nie rozstrzyga, w jaki sposób sąd I instancji ma orzec o rozliczeniu kosztów postępowania, a jedynie wskazuje, że uzasadnienie postanowienia zawartego w pkt IV wspomnianego na wstępie wyroku nie spełnia standardów umożliwiających jego instancyjną kontrolę, w kontekście możliwości zastosowania art. 206 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji weźmie pod uwagę przedstawione wyżej argumenty i oceni, czy w sprawie można miarkować kwotę zasądzoną od organu na rzecz skarżącego tytułem poniesionych kosztów postępowania, czy też należy zasądzić je w pełnej wysokości wynikającej z art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a. i swoje stanowisko w tym zakresie odpowiednio uzasadni. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Na podstawie art. 207 § 2 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, o co wnosił pełnomocnik organu. W ocenie NSA w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa we wspomnianym przepisie. W istocie bowiem wyłączną przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania zażaleniowego, było wadliwe uzasadnienie orzeczenia Sądu I instancji w przedmiocie kosztów postępowania. Okoliczność ta spowodowała konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia. Należy zauważyć, że skarżący nie miał żadnego wpływu na dostrzeżone uchybienie Sądu I instancji. Skarżący mimo niekorzystnego w części wyroku WSA w Warszawie nie wniósł skargi kasacyjnej, godząc się z wydanym orzeczeniem i być może chcąc uniknąć dalszych kosztów postępowania. Wobec tego brak było dostatecznych podstaw do tego, by obciążyć skarżącego dodatkowo kosztami postępowania zażaleniowego.