II FZ 514/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SAB/Wa 49/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C.K. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa – [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SAB/Wa 49/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił C. K. (dalej jako "Skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa – [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2013 r. Przedstawiając w uzasadnieniu stan sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżący w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego treści wskazał, że dochód uzyskiwany z najmu mieszkania w S. w comiesięcznej kwocie 550 zł nie pokrywa jego bieżących wydatków. Zaznaczył ponadto, że jest zobowiązany do opłacenia czynszu w wysokości 252,09 zł. Do tej kwoty doliczył opłaty za gaz, energię elektryczną w wysokości ok. 35 zł miesięcznie, wydatki na zakup biletów i rozmowy telefoniczne w wysokości ok. 70 zł. Skarżący podkreślił jednocześnie, że główną pozycję w jego budżecie stanowią wydatki na żywność, leki i środki higieny, co powoduje, iż nie płaci on niektórych zobowiązań, co przyczynia się do wzrostu jego zadłużenia. Do majątku Skarżący zaliczył mieszkanie w W. o pow. 31,06 m2 oraz S. o pow. 25,80 m2. Podkreślił, że od dłuższego czasu pozostaje bezrobotny bez prawa do zasiłku. Dodał, że pogorszył się jego stan zdrowia - obecnie czeka na leczenie sanatoryjne. Skarżący w wykonaniu wezwania Sądu do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów oświadczył, że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Przedłożył zaświadczenie z Urzędu Pracy o terminie wizyty, wyciągi z rachunku bankowego, tytuły wykonawcze, faktury za energię elektryczną i gaz, zawiadomienie o wielkości zaliczki miesięcznej za mieszkanie w W., zeznanie podatkowe PIT-28. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 9 stycznia 2015 r. do nadesłania informacji o ciążącym na Skarżącym zadłużeniu w postaci zaległości czynszowych, kredytowych i podatkowych wraz z dokumentami potwierdzającymi to zadłużenie, podniósł, iż jest to kolejna próba wyłudzenia informacji. Uznał, że informacje te mogą zostać wykorzystane przeciwko niemu. Sąd pierwszej instancji mając na względzie art. art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dale jako "P.p.s.a.", art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. art. 246 § 1 pkt 1 i § 2 P.p.s.a. podkreślił, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Rozpoznając sprawę Sąd w pierwszej kolejności odniósł się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonał analizy sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. W ocenie Sądu, sytuacja finansowa Skarżącego nie uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc się do argumentacji Skarżącego Sąd stwierdził, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 189/12 oraz z dnia 16 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 156/12). W świetle powyższego Sąd stwierdził, że Skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka była konsekwencją jego działania, gdyż nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej poprzez nadesłanie informacji o ciążącym na nim zadłużeniu w postaci zaległości czynszowych, kredytowych i podatkowych. Skarżący, będąc wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Oświadczył jedynie, że jest to kolejna próba wyłudzenia informacji, uznając przy tym, że informacje to mogą zostać wykorzystane przeciwko niemu. Rozpoznając wniosek, Sąd ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli Skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jego sytuację finansową, to należy uznać, że Skarżący nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie zgadzając się z postanowieniem złożył na nie zażalenie. W uzasadnieniu Skarżący wyraził swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia oraz swoje stanowisko odnośnie instytucji sądów administracyjnych zasadności ich powołania i konieczności rozwiązania, ponieważ nie stoją one na straży praworządności. W ocenie Skarżącego, sądy nie rozstrzygają problemów, a jedynie zaostrzają konflikty. Skarżący wskazał, że złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, więc Sąd miał świadomość w jakiej sytuacji materialnej i finansowej znajduje się Skarżący. W jego ocenie, rzeczą oczywistą jest, że osoba prowadząca samodzielnie gospodarstwo domowe z dochodem 550 zł miesięcznie nie jest w stanie płacić wszystkich swoich zobowiązań. Sąd powinien działać szybko i opierając się na przekazanych dokumentach i informacjach już dostępnych, a nie zbierać i żądać dodatkowych informacji i wyjaśnień. Skarżący uważa, że w sposób zadowalający przedstawił okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż Skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki udzielenia prawa pomocy. Należy podkreślić, że Skarżącego wezwano do przedstawienia dodatkowych informacji, dotyczących jego sytuacji finansowej. Pomimo tego nie udzielił wszystkich informacji, które mogłyby zostać ocenione przez Sąd pierwszej instancji w kontekście spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należy podzielić stanowisko Sądu, że Skarżący uniemożliwił dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania skutkować musiało odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Również w tym wypadku Skarżący, mimo iż było to w jego interesie nie oparł się na żadnym dokumencie, np. potwierdzającym jego zadłużenie w związku z nieregulowaniem swoich zobowiązań. Argumentacja sprowadza się zatem po raz kolejny jedynie do polemiki ze stanowiskiem Sądu, co do oceny możliwości poniesienia przez Skarżącego kosztów postępowania, a także do bezpodstawnego kwestionowania stanowiska sądów o konieczności ujawnienia wszelkich danych obrazujących sytuację rodzinną, majątkową oraz finansową Skarżącego. Oceny tej Skarżący nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji trafnie dostrzegł, że sytuacja materialna nie uzasadnia skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.