I FZ 105/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1033/14 odmawiające wstrzymanie wykonania zaskarżonej przez J. N. decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 14 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące: od września 2009 r. do marca 2010 r., od maja 2010 r. do września 2010 r. oraz styczeń, luty i kwiecień 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1033/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił J.N. (zwanemu w dalszej części uzasadnieniu "podatnikiem" lub "skarżącym") wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 14 sierpnia 2014 r., w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące: wrzesień 2009 – marzec 2010, maj 2010 – wrzesień 2010, styczeń 2011 – luty 2011, kwiecień 2011 r. Uzasadniając przyczyny swojego rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że skarżący we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie wskazał w ogóle jakie okoliczności, z uwagi na jego osobistą sytuację finansową i posiadany majątek, mogłyby stanowić o niebezpieczeństwie wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Twierdzenia skarżącego, które nie odnoszą się do konkretnej sytuacji o znamionach znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, w żadnym razie nie mogą uzasadnić tezy, że zaistniała chociażby jedna z wymienionych przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania decyzji. Zdaniem Sądu skarżący nie uprawdopodobnił zatem, że wykonanie decyzji może doprowadzić do zdarzenia mającego wyrządzić znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki. W złożonym zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie powyższego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że w złożonym wniosku podał przyczyny uzasadniające wstrzymanie wykonania decyzji. Powołał się bowiem na niskie dochody, brak majątku, ciężką sytuację materialną, przebytą chorobę oraz fakt ponoszenia kosztów leczenia. Zaznaczył przy tym, że obawa związana z egzekucją świadczeń i związana z nią groźba powstania niepowetowanej straty uzasadnia udzielenie skarżącemu ochrony tymczasowej. Zaznaczył jednocześnie, że jest już zwolniony z kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Stosownie do art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Zgodnie natomiast z § 3 powołanego przepisu po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z powyższego przepisu wynika zatem, że uruchomienie postępowania wpadkowego w tym przedmiocie następuje dopiero po zasygnalizowaniu we wniosku, składanym przez stronę, wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skoro zaś to strona jest inicjatorem postępowania w tym przedmiocie, to na niej spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji. W interesie strony leży zatem takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na zajście w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona skarżąca nie wykazała aby w stosunku do niej zaszły przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., a tym samym ocena jej wniosku zawarta w zaskarżonym postanowieniu była prawidłowa. Należy zaznaczyć, że z rozpatrywanego przez Sąd I instancji wniosku wynikało, że niekorzystnych dla siebie następstw wykonania zaskarżonej decyzji strona skarżąca upatruje nie tyle w samym jej wykonaniu, co raczej w niemożliwości jego wykonania z uwagi na trudną sytuację finansową, w której się znajduje. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że przesłanki z art. 61 P.p.s.a. nie są przesłankami tożsamymi z tymi przewidzianymi w ramach przyznania prawa pomocy, czego najwyraźniej strona nie zauważa. Przychylając się do argumentacji strony skarżącej należałoby przyjąć bowiem założenie, że każdorazowe przyznanie prawa pomocy pociągałoby za sobą, praktycznie konieczność jednoczesnego uwzględnienia wniosku w zakresie wstrzymania wykonania określonego aktu. Ustawodawca regulując tę instytucję posłużył się odmiennymi kryteriami ocennymi niż tymi przewidzianymi dla instytucji przyznania prawa pomocy, co wynika expressis verbis z treści przepisów regulujących obie instytucje procesowe. Należy jednocześnie zaznaczyć, że system prawa zawiera pewne mechanizmy zabezpieczające, choć w minimalnym zakresie, byt podmiotów, w stosunku do których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Przykładowo, w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – por. np. jej art. 8 zawiera mechanizmy zabezpieczające dłużnikowi środki egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach dostępnej na stronie https://cbois.nsa.gov.pl.). Z kolei z regulacji zawartej w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1440), wynika, że ustawodawca w art. 139-141 przewidział ograniczenia związane z potrąceniem należności ze świadczeń pieniężnych jakie otrzymuje strona. Strona skarżąca, w myśl obecnie obowiązujących przepisów prawa, będzie miała zatem zapewnione środki wolne od zajęć mające zabezpieczyć, w ocenie prawodawcy, minimum egzystencji. Warto przy tym podkreślić, że z analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na etapie postępowania przed Sądem I instancji nie wynika, aby strona skarżąca posiadała, poza środkami stanowiącymi właśnie dochód strony z otrzymywanej renty, jakikolwiek majątek, z którego mogłaby być prowadzona w sposób efektywny egzekucja, co raczej skłania do przyjęcia, że brak jest uzasadnionych podstaw do uznania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania nieodwracalnych skutków. Zważywszy na powyższe zgodzić należało się ze stanowiskiem Sądu I instancji zawartym w zaskarżonym postanowieniu, że strona nie wykazała w wystarczającym stopniu istnienia okoliczności uzasadniających obawę wyrządzenia znacznej szkody bądź spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.