II GZ 628/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Po 1444/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2016 r. (sygn. akt III SA/Po 1444/14), wydanym po złożeniu przez stronę sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił skarżącemu R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - w sprawie ze skargi z dnia 20 września 2014 r. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2014 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy została już w niniejszym postępowaniu prawomocnie rozstrzygnięta, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 2 października 2015 r. (sygn. akt II GZ 496/15) oddalił zażalenie strony na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 30 czerwca 2015 r. o odmowie przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd wskazał, że wówczas przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy był brak wykazania przez skarżącego jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności do ponoszenia kosztów postępowania. Oświadczenie złożone wraz z wnioskami uniemożliwiało bowiem zidentyfikowanie źródła i wysokości dochodów skarżącego, było niepełne i nierzetelne oraz świadczyło o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, nie stanowiąc tym samym rzeczywistej podstawy dla oceny zdolności płatniczych wnioskodawcy. Powołując się na treść art. 165 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji stwierdził, że poprzednie postanowienie WSA o odmowie przyznania prawa pomocy może zostać uchylone i zmienione w razie zmiany okoliczności sprawy, przy czym chodzi o zmiany, które uzasadniają korektę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Sąd dodał, że w przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, kolejny wniosek skarżącego nie wskazuje na zmianę okoliczności przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy, a jednocześnie wniosek ten nie zawiera pełnej informacji umożliwiającej ocenę zdolności strony skarżącej do poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżący w dalszym ciągu nie ujawnia źródeł swoich dochodów, co uniemożliwia zbadanie, czy rzeczywiście uległy zmianie okoliczności i obecnie nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz niezbędne jest ustanowienie mu pełnomocnika z urzędu. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył R. P. Wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym oraz o zwolnienie go z opłat i kosztów sądowych w całości, gdyż jego sytuacja jeszcze bardziej się pogorszyła. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sprawa sądowoadministracyjna, w której został złożony przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy została wszczęta przed datą wejścia w życie nowelizacji ustawy procesowej, wprowadzonej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), na mocy której został zmieniony m.in. art. 260 p.p.s.a. Mając na uwadze tę okoliczność oraz treść art. 2 ustawy nowelizującej, przyjąć należy, że w stosunku do wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie zastosowanie znajdował art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym (sprzed nowelizacji). Oznacza to, że po wniesieniu przez stronę sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego, którego sprzeciw ten dotyczył utraciło moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym, a od wydanego przez ten Sąd orzeczenia stronie przysługiwało zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w niniejszym postępowaniu została już prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 2 października 2015 r. wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy była odmowa przedłożenia przez skarżącego informacji (dokumentów) umożliwiających przeprowadzenie przez Sąd pełnej oceny jego sytuacji majątkowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozpoznając kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny sytuacji materialnej skarżącego w kontekście zastosowania art. 165 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał takiej zmiany okoliczności, która uzasadniałaby korektę wcześniejszego rozstrzygnięcia odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dalszym ciągu nie ujawnił źródeł swoich dochodów, ani nie przedstawił dokumentów, które mogłyby świadczyć o tym, że obecnie nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, iż pełny obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżącego również w niniejszym postępowaniu wpadkowym nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tej sytuacji brak było podstaw do zmiany postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 30 czerwca 2015 r. odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wprawdzie w zaskarżonym obecnie postanowieniu Sąd pierwszej instancji orzekł na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (poprzez odmowę przyznania prawa pomocy) zamiast na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (poprzez odmowę zmiany postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy), jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro skutek prawny jest w istocie taki sam. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.