I FZ 121/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka, , , po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Po 982/14 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 13 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek I. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 13 sierpnia 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2008 r. Sąd wskazał, że skarżący osiąga stały dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1 242,20 zł netto. Jego żona, z którą pozostaje w faktycznej separacji, lecz aktualnie razem mieszkają w domu należącym do ich syna, uzyskuje miesięcznie dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1 560,10 zł netto i z tytułu emerytury w wysokości 1 745,65 zł netto. Skarżący podał, że całość swojego wynagrodzenia przeznacza na wydatki związane z zakupem wyżywienia, środków czystości, lekarstw i ubrań, jego żona natomiast ponosi opłaty za media oraz koszty wyżywienia, zakupu lekarstw w wysokości 2 449,71 zł, a zatem pozostaje jej kwota ok. 850 zł miesięcznie. Odnosząc się do wskazania skarżącego, że jego żona nie będzie partycypowała w kosztach sądowych sprawy, Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma zatem obowiązek udzielenia pomocy skarżącemu w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Sąd I instancji zwrócił także uwagę, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone później są niepełne. Skarżący nie przedstawił informacji o sytuacji majątkowej syna, u którego obecnie mieszka, a więc de facto z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, powołując się w tej kwestii na brak obowiązku syna do wyjawienia mu swojej sytuacji majątkowej. Odmawiając jednakże przekazania informacji w tym zakresie skarżący pozbawił Sąd możliwości oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że nie może zmusić żony do przekazania mu pieniędzy na uiszczenie kosztów sądowych, podobnie jak syna, a syna również do przekazania informacji żądanych przez Sąd. Z kolei w odniesieniu do argumentów Sądu dotyczących sytuacji syna skarżący stwierdził dodatkowo, że nie jest prawdą, że mieszka on z synem, a nadto bez znaczenia jest to, że dom, w którym zamieszkuje, został synowi przez skarżącego i jego żonę podarowany, gdyż z żadnych przepisów prawa nie wynika obowiązek obdarowanego do pokrywania wydatków darczyńcy, a orzecznictwo sądowe w tym względzie nie stanowi źródła prawa. Skarżący podkreślił równocześnie, że darowizna domu miała miejsce przed wszczęciem postępowania podatkowego, stąd nie można mu zarzucić, że wyzbył się on majątku na niekorzyść skarbu państwa. Odwołując się do powołanego przez Sąd obowiązku alimentacyjnego skarżący zwrócił uwagę, że nie obejmuje on obowiązku wspierania rodziców w prowadzeniu postępowań sądowych. Do zażalenia załączone zostały oświadczenia żony i syna skarżącego, w których osoby te oświadczyły, że nie udzielą pomocy skarżącemu w finansowaniu prowadzonych przez niego postępowań sądowych. Syn skarżącego oświadczył również, że nie zamierza przekazywać jakichkolwiek danych dotyczących swojej sytuacji rodzinnej czy finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 244 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: P.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a). W myśl art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu, gdyż Sąd ten trafnie przyjął, że skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał, że jego sytuacja finansowa i rodzinna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślenia wymaga, że skarżący miał świadomość, że jego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach – zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy – nie były dla Sądu wystarczające do ustalenia jego rzeczywistych możliwości finansowych, o czym poinformowano skarżącego w wezwaniu, wystosowanym do niego w trybie art. 255 P.p.s.a. Tymczasem skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej i majątkowej. Skarżący niewątpliwie uchylił się od podania informacji na temat sytuacji syna, którymi dysponował. Dotyczy to wyjaśnienia, w jaki sposób syn skarżącego nabył dom, w którym obecnie zamieszkuje skarżący (i przedłożenia dokumentującego ten fakt aktu notarialnego), jak też podania informacji na temat osób pozostających z synem skarżącego we wspólnym gospodarstwie domowym. W związku z tym należy uznać, że skarżący przedstawiał tylko te informacje i dokumenty, które potwierdzały jego stanowisko o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał więc na podstawie materiału, w którym dane co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy były niepełne. Zatem rzeczywisty stan możliwości płatniczych skarżącego w dalszym ciągu pozostaje niewyjaśniony i budzi wątpliwości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dołączone do zażalenia oświadczenia żony i syna skarżącego nie mają znaczenia prawnego i nie mogą skutecznie modyfikować obowiązków tych osób wynikających z prawa rodzinnego i opiekuńczego. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela też stanowiska strony co do braku znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku darowizny na rzecz syna. Zdaniem Sądu należy w związku z tym uznać, że nieodpłatne uzyskanie od skarżącego składnika majątkowego o znacznej wielkości uprawnia do stwierdzenia, że syn skarżącego powinien wspomóc ojca w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania. NSA podzielił argumentację wyrażoną w postanowieniu NSA z dnia 21 kwietnia 2015 r. o sygn. akt I FZ 111/15. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.