II OZ 547/16

Dnia 31 maja 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2015 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2538/14 o odrzuceniu skargi kasacyjnej [...] od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2538/14 w sprawie ze skargi [...] w imieniu której występuje kurator Z. B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem o sygn. akt IV SA/Wa 2538/14 z dnia 31 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną [...] od postanowienia WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2538/14 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych. W uzasadnieniu sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2538/14 WSA w Warszawie odrzucił skargę [...]. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy wynika, że powyższe postanowienie zostało doręczone kuratorowi strony skarżącej w dniu 30 marca 2015 r. Ostatni dzień terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przypadł na dzień 29 kwietnia 2015 r. Postanowienie to jest prawomocne od dnia 30 kwietnia 2015 r. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2538/14 przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 17 lutego 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała, że pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego został wyznaczony adw. P. S. Pismem z dnia 22 marca 2016 r. (nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 23 marca 2016 r.) skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu wniósł skargę kasacyjną od ww. postanowienia WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2015 r. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie ostatni dzień terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, liczonego od dnia doręczenia odpisu zaskarżonego postanowienia kuratorowi strony skarżącej, przypadał na dzień 29 kwietnia 2015 r. a więc skarga kasacyjna nadana w urzędzie pocztowym w dniu 23 marca 2016 r. wniesiona została po upływie ustawowego trzydziestodniowego terminu. Zażaleniem [...] zaskarżyło w całości ww. postanowienie i zarzuciło mu: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa) poprzez jego zastosowanie i bezzasadne odrzucenie skargi kasacyjnej z dnia 22 marca 2016 r., podczas gdy przepis niniejszy nie powinien znaleźć zastosowania; 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 86 § 1 Ppsa w wyniku bezzasadnego przyjęcia, iż pełnomocnik obowiązany był złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, podczas gdy skarga kasacyjna złożona została w przewidzianym terminie; 3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 177 § 1 Ppsa w wyniku błędnego przyjęcia, jakoby skarga kasacyjna z dnia 22 marca 2016 r. została wniesiona po upływie terminu przewidzianego do jej wniesienia, w szczególności w sytuacji, gdy niniejsza sprawa została przekazana z urzędu w dniu 22 lutego 2016 r. (data wpływu na adres kancelarii pełnomocnika), natomiast skarga kasacyjna złożona w przedmiotowej sprawie została nadana w dniu 22 marca 2016 r., tym samym z zachowaniem terminu 30 dni, o którym mowa w dyspozycji ww. przepisu; 4. naruszenie art. 177 § 3 Ppsa poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis niniejszy powinien znaleźć zastosowanie, w szczególności gdy z jego dyspozycji bezpośrednio wynika, że w przypadku ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w ramach prawa pomocy, termin do złożenia skargi kasacyjnej liczy się od momentu doręczenia zawiadomienia o jego wyznaczeniu, tym samym w przedmiotowej sprawie termin do złożenia skargi powinien liczyć się od dnia, w którym pełnomocnik dowiedział się o jego wyznaczeniu (22 lutego 2016 r.) Czyniąc zadość wymogom przewidzianym w art. 194 § 3 Ppsa wnosi o: 1. zmianę zaskarżonego postanowienia przez nadanie skardze kasacyjnej z dnia 22 marca 2016 r. prawidłowego biegu procesowego; ewentualnie: 2. uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania; 3. wnosi ponadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, które dotychczas nie zostały opłacone w całości ani w części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca Spółka podnosi, że WSA w Warszawie w całości pominął fakt, że pełnomocnik [...] został ustanowiony w ramach prawa pomocy w trybie art. 245 § 1 i 2 Ppsa, w określonym terminie. Wobec powyższego sposób zaskarżania orzeczeń dla pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, uregulowany został w art. 177 § 3 Ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 177 § 1 Ppsa, skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Zgodnie z art. 178 tej ustawy skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu WSA odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić trzeba, że przepis ten jest jednoznaczny i nie pozostawia wątpliwości, co do początku biegu trzydziestodniowego terminu, czy też braku możliwości jego przesunięcia z uwagi na toczące się w sprawie postępowanie wpadkowe o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika złożonym w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie wpływa na bieg tego terminu. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że przeszkoda w dokonaniu czynności, choćby niezawiniona przez stronę, powodowała przedłużenie terminu o okres trwania przeszkody w sposób zbliżony do zawieszenia terminu przedawnienia (zob. postanowienie NSA z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I GZ 11/08). Niemniej okoliczności z tym związane, np. wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po upływie tego terminu przez właściwą okręgową radę adwokacką, właściwą okręgową izbę radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych, mogą stanowić przyczynę uzasadniającą złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, komentarz do art. 177, teza 7). Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, zgodnie z którym, przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wniesieniem skargi kasacyjnej ustaje najpóźniej z upływem trzydziestu dni od dnia, w którym profesjonalny pełnomocnik dowiedział się o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik jest upoważniony do podejmowania w sprawie czynności umożliwiających sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Wskazać przy tym należy, że np. samo zapoznanie się z aktami – jeżeli pełnomocnik wniesie skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia w terminie 30 dni od dnia w którym dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu – nie może automatycznie oznaczać przyjęcia, że pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość działania w sprawie. Przyjęcie powyższego poglądu nie oznacza jednak, że wydłużony został termin określony w art. 177 § 1 Ppsa, ponieważ termin ten jest liczony od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Jeżeli zatem stronie skarżącej został doręczony odpis orzeczenia, to od tego momentu, zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu, liczony jest bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Tym samym, skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu jest możliwe wyłącznie, jeżeli zostanie przywrócony termin do dokonania tej czynności. Jednakże wniosek taki nie został w niniejszej sprawie złożony. Przepisy ustawy Ppsa nie przewidują natomiast wstrzymania biegu terminów ustawowych. Zatem także postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie może stanowić podstawy do wstrzymania lub wydłużenia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sytuacja taka nie sytuuje strony chcącej skorzystać z prawa pomocy w gorszej, niekorzystnej pozycji, ani nie pozbawia strony konstytucyjnego prawa do sądu oraz do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Wskazać także należy, że pełnomocnik ustanowiony z urzędu ma takie same prawa i obowiązki, jak pełnomocnik z wyboru, zaś jedyną różnicą jest zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia kosztów związanych z jego ustanowieniem. W niniejszej sprawie z akt sprawy wynika, że odpis postanowienia z uzasadnieniem doręczono kuratorowi strony skarżącej w dniu 30 marca 2015 r. W dniu doręczenia odpisu postanowienia strona skarżąca nie miała jeszcze wyznaczonego profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2016 r. przyznano skarżącej Spółce prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 17 lutego 2016 r. wyznaczyła skarżącej Spółce pełnomocnika z urzędu. W dniu 23 marca 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) adw. P. S. wniósł skargę kasacyjną od powyższego postanowienia. Skoro w niniejszej sprawie odpis postanowienia został skutecznie doręczony stronie skarżącej, w imieniu której występował kurator Z. B., to termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął bieg od dnia doręczenia mu tego odpisu, co wynika z treści art. 177 § 1 Ppsa. W tej sytuacji wystąpienie przez stronę skarżącą w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a następnie wniesienie przez ustanowionego pełnomocnika skargi kasacyjnej z uchybieniem terminu (który upływał w niniejszej sprawie w dniu 29 kwietnia 2015 r.), wymagało złożenia stosownego wniosku o przywrócenie terminu i uprawdopodobnienia okoliczności braku winy w niedochowaniu terminu, zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 86 i n. Ppsa. Skoro jednak do skargi kasacyjnej nie dołączono wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia, o czym była już mowa powyżej, a skarga ta została złożona po terminie, to koniecznym stało się jej odrzucenie. Zauważyć w tym miejscu należy, że wnioski i żądania pełnomocnika wywiedzione w zażaleniu odpowiadają w istocie treści aktualnie obowiązującego art. 177 § 3 Ppsa, który brzmi następująco: w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Podkreślić trzeba, że § 3 został dodany do art. 177 Ppsa przepisem art. 1 pkt 50 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), która weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. W art. 2 powołanej ustawy zmieniającej zawarto regulacje przejściowe i wskazano, że przepisy Ppsa, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 tej ustawy, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy Ppsa w brzmieniu dotychczasowym. Z powyższego wynika, że art. 177 Ppsa w brzmieniu nadanym przez ustawę zmieniającą, a więc i § 3 tego artykułu, nie ma zastosowania do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. W niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r. (skarga z dnia 19 listopada 2014 r.). Zatem zastosowanie w tej sprawie znajduje art. 177 w dotychczasowym brzmieniu. Skoro więc skarga kasacyjna nie została wniesiona w ustawowym trzydziestodniowym dniowym terminie, o którym mowa w art. 177 § 1 Ppsa, a ustanowiony z urzędu pełnomocnik, wnosząc środek zaskarżenia z uchybieniem terminu, nie złożył wniosku o jego przywrócenie, to WSA w Warszawie - jak wskazano na wstępie – miał pełne podstawy do odrzucenia skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 Ppsa, orzeczono jak w sentencji. Odnośnie wniosku o zwrot kosztów postępowania wyjaśnić trzeba, że wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 Ppsa) przyznawane jest przez WSA w postępowaniu określonym w przepisach art. 258- 261 Ppsa.