I OZ 1454/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.S. na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zawarte w punkcie 4 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 lipca 2015 r. sygn. akt II SAB/Gd 35/15 w sprawie ze skargi R.S. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 1 lipca 2015 r. sygn. akt II SAB/Gd 35/15 uwzględnił skargę R.S. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W wyroku tym nie orzekł o kosztach postępowania, pomimo zawartego w skardze wniosku skarżącego o zwrot poniesionych kosztów, oznaczonych jako koszty sporządzenia skargi oraz koszty wysyłanej w sprawie korespondencji. Wnioskiem z dnia 20 lipca 2015 r., powołując się na zawarty w skardze wniosek, skarżący wniósł o uzupełnienie w/w wyroku, poprzez rozstrzygnięcie o zwrocie poniesionych kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SAB/Gd 35/15 uzupełnił wyrok z dnia 1 lipca 2015 r. sygn. akt II SAB/Gd 35/15 o postanowienie o kosztach postępowania w ten sposób, że dodał punkt 4 wyroku o treści: "oddala wniosek skarżącego R.S. o zwrot kosztów postępowania". W uzasadnieniu postanowienia podał, że stosownie do treści art. 157 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), strona może w ciągu 14 dni od doręczenia wyroku z urzędu zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisu ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Wniosek o uzupełnienie wyroku co do zwrotu kosztów sąd może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. W niniejszej sprawie zapadł wyrok uwzględniający skargę R.S., zatem Sąd powinien był rozstrzygnąć o kosztach postępowania na złożony wniosek, niezależnie od tego, w jakim zakresie i czy w ogóle wniosek taki jest zasadny. Z uwagi na to, że wniosek skarżącego o uzupełnienie wyroku został złożony w terminie, zaistniała konieczność uzupełnienia wskazanego wyroku, wymagana również w sytuacji, gdyby rozstrzygnięcie kwestii zwrotu kosztów postępowania miało charakter negatywny. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje ogólna zasada, według której to na stronach ciąży obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątkiem od tej zasady jest art. 200 p.p.s.a., przewidujący, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W niniejszej sprawie postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt II SAB/Gd 35/15 przyznano skarżącemu, na jego wniosek, prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówiono ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Skarżący był zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie mógł skutecznie domagać się ich zwrotu, skoro ich nie poniósł. W ocenie Sądu pierwszej instancji, wniosek skarżącego, obejmujący "koszt sporządzenia skargi" (50 zł) oraz koszty wysłanej korespondencji (ilość x 1,40 zł), nie zawiera elementów, które zostały przez ustawodawcę uznane za niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście. Zgodnie bowiem z art. 205 § 1 p.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Powyższe oznacza, że przepis art. 200 p.p.s.a., przewidujący odstępstwo od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania przez stronę na rzecz zasady odpowiedzialności za wynik sprawy w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, nie przewiduje odpowiedzialności za wszystkie koszty postępowania związane z udziałem w sprawie, lecz wyłącznie za koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw. Przy czym pojęcie kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw nie może być interpretowane jako pojęcie autonomiczne w ramach art. 200 p.p.s.a., tylko z uwzględnieniem rozumienia niezbędności, jako celowości lub potrzeby poniesienia kosztów. Interpretacja ta musi bowiem uwzględniać treść przepisów art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a., w których została przedstawiona definicja "niezbędnych kosztów postępowania" w sytuacji, gdy strona występuje osobiście lub jest reprezentowana przez nieprofesjonalnego pełnomocnika oraz w wypadku, gdy w jej imieniu występuje pełnomocnik będący adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Lu 935/13, LEX nr 1531902). Do podlegających zwrotowi kosztów postępowania sądowoadministracyjnego nie zaliczają się zatem koszty przygotowawcze przed wniesieniem sprawy do sądu, nazwane w niniejszym przypadku "kosztem sporządzenia skargi", ani też koszty korespondencji do sądu. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że skarżący przebywa w Zakładzie Karnym. Zdaniem Sądu pierwszej instancji wniosek nieobejmujący dopuszczonych przez ustawodawcę kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw nie mógł zostać uwzględniony w wyroku z dnia 1 lipca 2015 r. Powyższe postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zawarte w punkcie 4 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 lipca 2015 r. sygn. akt II SAB/Gd 35/15 stało się przedmiotem zażalenia R.S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji i wniósł o jego zmianę, poprzez zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania poniesionych w związku z prowadzeniem sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 205 § 1 p.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W niniejszej sprawie skarżący wnosi o zasądzenie zwrotu kosztów sporządzenia skargi oraz wysłanej w sprawie korespondencji. Żądanie takie, w świetle cytowanego przepisu, nie może zostać jednak uznane za skuteczne. Katalog niezbędnych kosztów postępowania, wskazany w art. 205 § 1 p.p.s.a., ma charakter wiążący i wyczerpujący. Stosownie do treści tego przepisu, koszty postępowania sądowego prowadzonego przez stronę osobiście, wbrew przekonaniu skarżącego, nie obejmują ani kosztów sporządzenia skargi, ani wysłanej w sprawie korespondencji, zatem mimo uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji, tego rodzaju koszty nie mogły być na rzecz strony zasądzone (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1490/09 oraz z dnia 17 września 2015 r. sygn. akt I OZ 1093/15). Wobec powyższego stwierdzić należy, iż zaskarżone postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.