II GZ 326/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 lutego 2015 r. sygn. akt III SA/Gl 1426/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 15 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/GI 1426/14 odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Relacjonując przebieg sprawy Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 17 września 2014 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że w chwili obecnej osiąga zysk umożliwiający kontynuowanie zatrudnienia na aktualnym poziomie, natomiast 2013 rok zakończyła stratą. Obecny stan finansowy spółki nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych, a tym bardziej zapłatę wymierzonej kary pieniężnej w kwocie 12.000 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 91.942,59 zł, a wg bilansu za ostatni rok obrotowy poniosła stratę wynoszącą (-) 72.306,97 zł. Spółka posiada rachunek bankowy w [...] ze stanem konta 0 zł. Do wniosku spółka załączyła kserokopię zeznania podatkowego za 2013 r. CIT – 8 oraz deklaracje VAT - 7 za okres od lipca 2013 r. do stycznia 2014 r. Na wezwanie referendarza sądowego z dnia 3 grudnia 2014 r. spółka złożyła raport kasowy za okres od 1 do 30 listopada 2014 r., deklaracje podatkowe VAT - 7 za okres od czerwca 2014 r. do października 2014 r. oraz kserokopie wyciągów z rachunku bankowego [...] za okres od 25 do 31 października 2014 r. oraz za okres od 1 do 30 listopada 2014 r. Oceniając sytuację finansową skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie podjęto działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu aktualnych możliwości płatniczych skarżącej, wzywając ją do uzupełnienia wniosku o stosowne informacje. Z obowiązku przesłania tych dokumentów skarżąca nie wywiązała się w pełni. Wyczerpujących informacji nie nadesłała również łącznie ze złożonym sprzeciwem. W szczególności chodzi tu o dowody ukazujące aktualną (bieżącą) sytuację majątkową spółki. Przedłożone dokumenty odnoszące się do jej stanu finansowego i majątkowego wskazują, że przychód spółki za 2013 r. wyniósł 910.880,85 zł, co przy kosztach działalności wynoszących 983.187,82 zł przyniosło stratę w wysokości (-) 72.306,97 zł (na podstawie deklaracji CIT-8). Obrót za poszczególne miesiące od lipca 2013 r. do stycznia 2014 r wynosił odpowiednio: 36.773 zł, 125.290 zł, 141.843zł, 105.652 zł, 118.035 zł, 121.768 zł, 120.836 zł (na podstawie deklaracji VAT-7). Z kolei obrót za miesiące od czerwca do października 2014 r. wynosił odpowiednio: 137.199 zł, 124.754 zł, 139.924 zł, 114.492 zł, 126.027 zł (na podstawie deklaracji VAT-7). Na podstawie raportu kasowego za listopad 2014 r. przychody z automatów oraz faktury nr [...] wyniosły ogółem 170.076 zł, co przy stanie kasy 1.811,48 zł dało za ten miesiąc sumę 171.887,48 zł. Według oświadczenia spółki wartość środków trwałych wynosiła 91.942,59 zł. Przedłożone wyciągi z rachunku bankowego w [...] wykazują saldo końcowe na 30 listopada 2014 r. (-) 24,09zł. Spółka nie przedłożyła natomiast informacji o obrotach i aktualnym stanie rachunku od [...], ograniczając się do oświadczenia, że stan konta wynosi 0 zł. Nie podano przy tym na jaki dzień i jakie operacje wykonywano na rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy, o co m.in. wzywał referendarz sądowy pismem z dnia 3 grudnia 2014 r. W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1. art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) poprzez dowolną i pobieżną ocenę przedstawionej sytuacji, która w konsekwencji doprowadziła do błędnego przyjęcia, że skarżąca nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, posiada dostateczne środki i jest w stanie ponieść samodzielnie pełne koszty postępowania przed sądem administracyjnym bez uszczerbku; 2. art. 78 w zw. z art. 184 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy wskazane artykuły stanowią, że skarżący ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, podczas gdy mocą zaskarżonego postanowienia odmawia się skarżącej prawa do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny, pomimo istnienia przesłanek do przyznania skarżącej spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu zażalenia spółka wyjaśniła, że wszystkie swoje przychody zmuszona jest wydatkować na bieżące utrzymanie i aktualną działalność, dlatego też nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek dodatkowych i nieprzewidzianych kosztów, a taki właśnie charakter ma wpis sądowy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym, gdyż z analizy deklaracji podatkowych VAT – 7 wynika, że spółka wykazuje regularnie obrót. Dane z tych deklaracji nie wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na sam fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, oraz osiągania obrotów, będących jej udziałem. Jednocześnie należy stwierdzić, że przedłożone wyciągi z rachunku bankowego w [...] wykazują saldo końcowe na 30 listopada 2014 r. (-) 24,09 zł. Spółka nie przedłożyła natomiast informacji o obrotach i aktualnym stanie rachunku od [...], ograniczając się do oświadczenia, że stan konta wynosi 0 zł. Nie podano przy tym na jaki dzień i jakie operacje wykonywano na rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy, o co m.in. wzywał referendarz sądowy pismem z dnia 3 grudnia 2014 r. W tym stanie rzeczy brak jest odpowiedniego materiału, który pozwoliłby na dokonanie dokładnej analizy stanu środków finansowych, zgromadzonych przez stronę skarżącą na prowadzonym przez nią rachunku bankowym. Zaskarżone postanowienie jest zatem zgodne z prawem; nie narusza też elementarnej zasady konstytucyjnej, o której mowa w art. 78 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.