IV SA/Gl 455/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr[...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., na podstawie m.in. art. 15b ust. 1 i 2, art. 20 ust. 3 w zw. z art. 3 pkt 11 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku A. O. z dnia 9 stycznia 2014 r., odmówiono wnioskodawczyni prawa do świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka P. K. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że jednorazowa zapomoga przysługuje matce, ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922,00 zł. Natomiast na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego oraz oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy organ ustalił, że w 2012 r. rodzina strony uzyskała dochód w wysokości 56.840,06 zł, na który składa się dochód strony w kwocie 14.689,80 zł oraz dochód ojca dziecka – P. K. w wysokości 41.840,06 zł. Poza tym organ wskazał, że w związku ze śmiercią dziecka P. K. w dniu 29 grudnia 2013 r. dochód rodziny podzielono przez dwie osoby tj. rodziców dziecka i stwierdzono, iż wyniósł on 2.355,41 zł na osobę w rodzinie, a zatem przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji A. O. wniosła odwołanie wskazując na okoliczność sprostowania w dniu 16 stycznia 2014 r. oświadczenia o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne ojca dziecka P. K., które wynosiły 3 307,48 zł. Ponadto odwołująca się uznała za krzywdzące ustalenie dochodu rodziny przy uwzględnieniu dwóch osób w związku ze śmiercią jej syna. Podniosła, że z uzasadnienia decyzji można wywnioskować, że gdyby wniosek został złożony przed dniem 29 grudnia 2013 r. jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka zostałaby przyznana, gdyż wówczas dochód rodziny zostałby podzielony na trzy osoby. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., w trybie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na wniosek strony z dnia 9 stycznia 2014 r. o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia w dniu 28 listopada 2013 r. dziecka P. K. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że syn A. O. zmarł w dniu 29 grudnia 2013 r. Następnie organ przytoczył treść art. 15 b ustawy o świadczeniach rodzinnych akcentując, że jednorazowa zapomoga przysługuje matce, ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1 922,00 zł. Natomiast dla potrzeb postępowania w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych, rodzina obejmuje odpowiednio członków rodziny wymienionych w art. 3 pkt 16 wskazanej ustawy, w tym rodziców dzieci oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Jednocześnie organ podkreślił, że stan rodziny ustala się na datę złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych. Dalej podał, że w oparciu o zaświadczenia znajdujące się w aktach sprawy ustalono wysokość dochodu strony uzyskanego w 2012 r. (14.689,80 zł) oraz wysokość dochodu ojca dziecka P. K. (37.999,20 zł). Wysokość ww. dochodów Kolegium ustaliło biorąc pod uwagę przychody pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, podatek należny, składki na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne, które w przypadku ojca dziecka wynoszą 3 840, 86 zł (zgodnie z zaświadczeniem Komendy Wojewódzkiej Policji w K. z dnia 25 lutego 2014 r.). Na tej podstawie organ stwierdził, że przeciętny miesięczny dochód rodziny strony w przeliczeniu na osobę wynosi 2.195,38zł. (14.689,80 zł + 37.999,20zł) : 12 miesięcy : 2 osoby), a zatem przekracza kryterium dochodowe do przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. O. ponownie za krzywdzące uznała wyliczenie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, przy uwzględnieniu wyłącznie rodziców dziecka. Zarzuciła, że organ nie dokonywał analizy jej sytuacji materialnej, a jedynie zastosował matematyczne wyliczenia. Zdaniem skarżącej w sytuacji, w której ustawodawca pozostawia organom administracji możliwość wydawania decyzji w granicach uznania administracyjnego wskazując jedynie kryteria, którymi organ powinien się kierować, to nie może decyzja opierać się tylko na takim wyliczeniu. Podsumowując podkreśliła, że jej syn urodził się żywy, wniosek złożyła w terminie 12 miesięcy od dnia urodzenia dziecka, pozostawała pod opieką medyczną przed 10 tygodniem ciąży do porodu, w związku z powyższym spełniła wszystkie wymogi formalne by otrzymać wnioskowane świadczenie. Jednocześnie skarżąca podniosła, że po urodzeniu syn został przewieziony do Kliniki w Ł. w której przebywała wraz z nim, natomiast stan zdrowia syna nie pozwalał na opuszczenie Kliniki W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że wydając decyzję organ nie działał w granicach uznania administracyjnego, wniosek mógł wcześniej złożyć ojciec dziecka oraz, że w dacie złożenia wniosku dziecko nie pozostawało na utrzymaniu rodziców. W piśmie procesowym z dnia 13 stycznia 2015 r. skarżąca poinformowała o zawarciu związku małżeńskiego oraz zmianie nazwiska (K.). Ponadto oświadczyła, że ojciec dziecka P. K. nie mógł złożyć wcześniej wniosku, gdyż od dnia urodzenia dziecka do jego śmierci przebywał wraz z nią i dzieckiem w Ł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. W następstwie rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej tego rodzaju uchybień, które obligują Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącej prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka P. K. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.". Zgodnie z art. 2 pkt 4 tej ustawy świadczeniem rodzinnym jest m.in. jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka. Stosownie do treści art. 15 b tej ustawy z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko (ust. 1). Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.922,00 zł. Przepisy art. 5 ust. 4-4b, 7-9 i 11 stosuje się odpowiednio (ust. 2). Wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania (art. 15b ust. 3 i 4). Jednocześnie w myśl ust. 5 zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Wprowadzenie kryterium dochodowego wskazuje, że jednorazowa zapomoga pieniężna z tytułu urodzenia się dziecka jest świadczeniem o charakterze socjalnym, którego przyznanie uzależnione jest od sytuacji dochodowej rodziny osoby wnioskującej o przyznanie tego rodzaju zapomogi. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte wnioskiem A. O. (obecnie K.) z dnia 9 stycznia 2014 r. o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia w dniu 28 listopada 2013 r. syna P. K., który zmarł w dniu 29 grudnia 2013 r. Śmierć dziecka po jego urodzeniu nie stanowiła negatywnej przesłanki do realizacji uprawnienia przysługującego jego rodzicom, ponieważ jednym z warunków przyznania prawa do zapomogi jest mianowicie to, aby dziecko urodziło się żywe. W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się natomiast do ustalenia, czy w sprawie została spełniona przesłanka kryterium dochodowego. Według organu orzekającego przyznanie jednorazowej zapomogi nie było możliwe, bowiem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę 1.922,00 zł. Wskazać należy, że w art. 3 u.ś.r. zamieszczone zostały definicje legalne pojęć jakimi ustawa się posługuje. Dotyczą one m.in. pojęcia dochodu, dochodu rodziny, oraz pojęcia rodziny. Definicja legalna, jako norma prawna, posiada moc wiążącą dla adresatów tej normy (podmiotów stosujących prawo) w zakresie rozumienia zdefiniowanego pojęcia. Zatem odstąpienie od definicji legalnej stanowiłoby naruszenie prawa. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.ś.r. dochód oznacza po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (pkt 1 lit. a), oraz inne dochody określone w art 3 pkt b) i c). Natomiast dochodem rodziny zgodnie z art. 3 pkt 2 u.ś.r. jest suma dochodów członków rodziny. Jednocześnie po myśli art. 3 pkt 2a dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (przepisy te dotyczą utraty i uzyskania dochodu, w tym także po roku poprzedzającym okres zasiłkowy). Z kolei okres zasiłkowy to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 10). Ponadto przepis art. 3 pkt 16 definiuje pojęcie rodziny, przez którą rozumieć należy odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Jak wynika z powyższej regulacji, ustawodawca określając pojęcie rodziny uwzględnił status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Z kolei stosowanie do treści art. 23 ust. 1 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych następuje na wniosek osób tam wymienionych, w tym rodziców bądź jednego z rodziców. Zdaniem Sądu za prawidłowe uznać należało stanowisko organów, że w sprawie nie zostało spełnione kryterium dochodowe. Kryterium to ustala się mając na względzie dochód rodziny oraz liczbę osób w rodzinie. Zasadniczo ustalenie dochodu rodziny, stosownie do wyżej cytowanych uregulowań prawnych, odbywa się poprzez zsumowanie dochodów członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres zasiłkowy (w tym wypadku w 2012 r.), a otrzymaną w ten sposób kwotę dzieli się przez 12 miesięcy. Zaznaczyć przy tym należy, że taki sposób obliczenia dochodu rodziny może mieć jednak miejsce w sytuacji, gdy dochody rodziny są stałe, czyli nie nastąpiło ani uzyskanie dodatkowego dochodu, ani też jego utrata. Oznacza to, że dochód rodziny podlega zaktualizowaniu w sytuacji wystąpienia zdarzeń mających wpływ na jego wysokość takich jak utrata bądź uzyskanie dochodu także w okresie po roku kalendarzowy poprzedzającym okres zasiłkowy, do dnia złożenia wniosku (art. 5 ust. 4a-4b u.ś.r. ). Natomiast z niebudzących wątpliwości oraz niespornych ustaleń organu odwoławczego wynika, że dochód rodziny (rodziców dziecka) w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. w 2012 r., który stanowił podstawę ustalenia dochodu rodziny na osobę w rodzinie, wyniósł 4 390, 75 zł (14 689, 80 zł dochód skarżącej + 37 999,20 zł dochód ojca dziecka : 12 - liczba miesięcy roku kalendarzowego). Tak ustalony dochód rodziny dzieli się następnie przez ilość osób w rodzinie. Słusznie przy tym organy uznały, że liczbę osób w rodzinie, określa się według stanu rodziny istniejącego na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia. Za członka rodziny może być bowiem uznany tylko ten, kto w dacie składania wniosku wchodzi w skład rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. Przyznanie świadczenia zależy bowiem od aktualnej sytuacji dochodowej rodziny, którą ustala się na dzień złożenia wniosku. Prawidłowo więc organy ustaliły, że dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie według stanu rodziny na dzień złożenia wniosku wyniósł 2 195,38 zł, a zatem przekroczył kryterium dochodowe. Wobec tego organy orzekające zasadnie uznały, że nie było podstaw do przyznania przedmiotowego świadczenia, ze względu na niespełnienie warunku kryterium dochodowego, określonego w art. 15b ust. 2 u.ś.r. Można przy tym zauważyć, że ustawodawca w przypadku świadczeń rodzinnych o charakterze okresowym przewidział dodatkowo obowiązek powiadamiania organu wypłacającego takie świadczenia o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub o innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (art. 25 u.ś.r.). Skoro więc dane dotyczące m.in. liczby członków rodziny powinny być aktualizowane w całym okresie pobierania świadczeń, to nie budzi wątpliwości, że w razie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, w tym także o charakterze jednorazowym, dane te muszą być aktualne na dzień jego złożenia. Odnosząc się do zarzutów i okoliczności podniesionych w skardze podkreślenia wymaga, że decyzja o przyznaniu jednorazowej zapomogi (tak jak w przypadku innych świadczeń rodzinnych) jest decyzją związaną, co oznacza, że przyznanie tego świadczenia nie zależy od uznania organu, lecz jest możliwe jedynie po spełnieniu warunków określonych ustawą o świadczeniach rodzinnych. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają podstaw do przyznania omawianego świadczenia z uwagi na trudną sytuację materialną rodziny lub inne szczególne okoliczności, ale wówczas, gdy wszystkie przesłanki ustawowe decydujące o prawie do świadczenia zostały spełnione. W związku z powyższym, pomimo, że skarżąca spełniła pozostałe przesłanki uzyskania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, niespełnienie warunku kryterium dochodowego wykluczało przyznanie jej żądanego świadczenia. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd działając w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.