II FZ 647/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia X.Y. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 186/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi X.Y. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 4 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2016 r., III SA/Wa 186/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił X.Y. (dalej zwanemu skarżącym) przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Sąd w uzasadnieniu wskazał, że skarżący powołał się na wysokie koszty ciążącego na nim zadłużenia (tj. wydatki związane z kredytem mieszkaniowym), zasygnalizował również prowadzenie na szeroką skalę "działalności społecznie użytecznej". W ocenie sądu wydatki związane z prowadzoną działalnością pokrywane przez skarżącego nie mogą mieć pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z kosztami wszczętego przez niego postępowania. Zaznaczył również, że skarżący posiada akcje i udziały o wartości 10 mln w spółkach. Zatem jednorazowe wygospodarowanie kwoty niespełna 6 tysięcy złotych nie spowoduje uszczerbku w środkach zabezpieczonych na utrzymanie skarżącego. Wskazał także, że ponoszone przez skarżącego wydatki (czesne, wynajem) nie mogą mieć pierwszeństwa w stosunku do kosztów postępowania. Sąd podkreślił, że na rachunkach bankowych widoczne są regularne przepływy finansowe - skarżący nie żyje zatem na granicy ubóstwa, który to stan uzasadniałby przyznanie prawa pomocy. 2. W zażaleniu na powyższe skarżący podniósł zarzut naruszenia: - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.) przez nieprzyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie pomimo tego, że skarżący dostatecznie wykazał, iż nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, - art. 84 p.p.s.a. – poprzez uznanie, że nieprzedłużenie przez referendarza sądowego terminu do złożenia kompletu wymaganych dokumentów było zasadne, chociaż strona zgłosiła stosowny wniosek o przedłużenie przed upływem przewidzianego terminu i uzasadniła go, - art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed wprowadzenia zmian ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. - przez niezbadanie merytoryczne prawy i oparcie orzeczenia tylko na materiale dowodowym zgromadzonym przez referendarza. Tymczasem sąd w wyniku utraty mocy postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powinien zbadać merytorycznie sprawę i przeprowadzić postępowanie dowodowe. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o: - zmianę zaskarżonego postanowienie i przyznanie – zgodnie z wnioskiem – prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie ewentualnie: - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 3. Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadnie sąd pierwszej instancji wskazał, że strona tego nie wykazała. Jednak nie dlatego, że nie przedstawiła wszystkich dokumentów, a z tego powodu, iż dane zawarte w dostarczonych materiałach wskazują wyraźnie, że strona jest w stanie ponieść taki koszt wpisu od skargi kasacyjnej. Trafnie podniósł sąd pierwszej instancji, że wydatki na "szeroko zakrojoną działalność prospołeczną" oraz koszty spłaty kredytów skarżącego nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Jest to stanowisko ugruntowane w orzecznictwie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 31 sierpnia 2016 r., II OZ 829/16; 5 lipca 2016 r., II OZ 684/16; 21 czerwca 2016 r., I GZ 395/16; 30 września 2015 r., I OZ 1341/15; 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06; 18 lipca 2014 r., II FZ 1170/14). Zaaprobować należy stanowisko, że skoro skarżący uzyskiwał regularne dochody (dieta miesięczna w wysokości 2 438 zł – karta 330 akt - i uposażenie poselskie – 5821 zł w sierpniu, wpływy co miesiąc, łącznie 8259 zł) w wysokości przekraczającej wysokość wpisu (5283 zł), posiada oszczędności ulokowane w papierach wartościowych, obrazy, ruchomości o wartości powyżej 3 000 zł to nie jest osobą, która funkcjonuje na poziomie minimum socjalnego. Trafnie zauważył sąd pierwszej instancji, że szkolne czesne w wysokości 3300 zł nie jest wydatkiem, na który mogą pozwolić sobie osoby żyjące w ubóstwie. Prawo pomocy natomiast wywodzi się z prawa ubogich. Sytuację finansową skarżącego należy oceniać obiektywnie. Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie kosztów postępowania w sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego i jego rodziny w taki sposób, iż nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że skarżący – oceniając obiektywnie - nie jest osobą ubogą. Oczywiste jest, że każdy wnoszący o przyznanie prawa pomocy uważa, iż spełnia przesłanki jego otrzymania. To jest jednak ocena subiektywna strony. Istotne jest, aby obiektywnie ocenić, czy pomoc w postaci zwolnienia od kosztów należy się wnioskującemu o nią. Sąd rozpatrując wnioski o przyznanie prawa pomocy często spotyka się z sytuacjami, gdy wnioskującym o prawo pomocy jest schorowana i samotnie żyjąca 80-letnia rencistka mająca 700 zł dochodu miesięcznie; matka z dwójką małych dzieci mieszkająca w domu samotnej matki, która ma 400 zł zasiłku; bezdomny otrzymujący pomoc z MOPSu w wysokości 300 zł miesięcznie. Na tle takich spraw sytuacja skarżącego jest naprawdę dobra. Oczywiście skarżący ma prawo do odmiennej oceny swojej sytuacji. To, że skarżący sprzedał jeden ze swoich samochodów (land rover – karta nr 326) oraz zawarł umowy komisowe z domem aukcyjnym wystawiając kilka ze swoich obrazów (karty nr 316 i nast.; należność dla komitenta: 270000.00 zł i 136800 zł ) nie świadczy automatycznie o tym, że skarżący z rodziną żyje na granicy minimum socjalnego. 4. W toku postępowania stworzono stronie możliwości dostarczenia wymaganych dokumentów – np. zarządzeniem z dnia 29 czerwca 2016 r. (karta nr 311) przedłużono skarżącemu termin sądowy do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń o dalsze 7 dni w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 31 maja 2016 r. (karta nr 270). W dniu 22 czerwca 2016 r. (kata nr 310) uzupełniono wniosek m.in. o kopie zeznań podatkowych. W dniu 29 czerwca 2016 r. (karta nr 320) strona dosłała kopertę z kolejnymi dokumentami w związku z nadesłanym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu 6 lipca 2016 r. (karta nr 321) skarżący wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania kolejnych dokumentów. Ponowny wniosek o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentów został nadesłany w dniu 13 lipca 2016 r. (karta nr 349). W związku z pilnym wyjazdem strony, w dniu 27 lipca 2016 r. (karta nr 358) wniesiono ponownie o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku. W dniu 23 sierpnia 2016 r. (karta nr 385) dosłano kolejne dokumenty – wydruki z konta strony. W postępowaniu wyważono zatem dwie wartości – stworzono możliwość dostarczenia dokumentów, a jednocześnie nie przeciągano postępowania w nieograniczony sposób. Ocena dokonana przez sąd pierwszej instancji była trafna i dokonana na podstawie akt sprawy, zatem zarzuty naruszenia przez sąd wskazanych w zażaleniu przepisów są niezasadne. 5. Z tych względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie należało oddalić, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.