II OZ 392/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 16/15 zawieszające postępowanie sądowe w sprawie ze skargi Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] października 2014 r. znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Pismem z dnia 7 grudnia 2017 r. uczestnik postępowania sądowoadministracyjnego [...]Sp. z o.o. Spółka Komandytowo - Akcyjna w K. poinformował sąd, iż w dniu 6 grudnia 2017 r. został odwołany prezes zarządu spółki [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K., która jest komplementariuszem uczestnika, a w jego miejsce nie został powołany nowy członek zarządu. W chwili obecnej ww. spółka pozbawiona jest zatem organu uprawnionego do reprezentacji, co obliguje sąd do zawieszenia postępowania. Do pisma została dołączona kopia wniosku do sądu rejestrowego o wykreślenie z rejestru przedsiębiorców prezesa zarządu spółki [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie w osobie K. T. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 12 grudnia 2017 r., na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", zawiesił postępowanie sądowe. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że [...] Sp. z o.o. jest komplementariuszem spółki [...] Sp. z o.o. Spółka Komandytowo - Akcyjna w K., będącej uczestnikiem niniejszego postępowania na prawach strony, Również ten uczestnik jest obecnie pozbawiony organu uprawnionego do działania w jego imieniu w prowadzonym postępowaniu sądowym. W ocenie Sądu została wypełniona hipoteza normy prawnej zawartej w art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co obligowało sąd do zawieszenia postępowania z urzędu. W ocenie Sądu uchybienie temu obowiązkowi i dalsze procedowanie niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego stanowiłoby naruszenie prawa procesowego, skutkujące nieważnością postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Sąd podkreślił jednocześnie, że jest to już trzeci raz, gdy uczestnik postępowania sądowoadministracyjnego [...] Sp. z o.o. Spółka Komandytowo Akcyjna w K., tuż przed wyznaczonym terminem rozprawy informuje Sąd o odwołaniu prezesa zarządu spółki [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K., która jest komplementariuszem uczestnika i o braku powołania w jego miejsce nowego członka zarządu. Jednakże hipoteza normy prawnej zawartej w art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że w tych okolicznościach Sąd z urzędu obligatoryjnie zawiesza postępowanie. Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 grudnia 2017 r. wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie zarzucając naruszenie art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez zawieszenie postępowania z uwagi na stwierdzone braki w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną z zaniechaniem uwzględnienia, że w realiach tej sprawy zawieszenie postępowania po raz trzeci z tego samego powodu ma charakter nadużycia prawa. W odpowiedzi na zażalenie [...] Sp. z o.o. Spółka Komandytowo - Akcyjna w K. wniosła o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu, jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Zrealizowanie się powyższej hipotezy obliguje sąd do zawieszenia postępowania. Do sądu należy jedynie ocena, czy ustalone okoliczności pozwalają uznać, że opisany brak rzeczywiście zaistniał. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach faktycznych sprawy doszło do nadużycia prawa do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego przez Spółkę. Nadużyciem prawa jest wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji. Celem i funkcją postępowania przed sądem administracyjnym jest rozstrzygnięcie sporu między stronami co do legalności działania lub bezczynności (przewlekłości) organu administracji publicznej, rzutujących na prawa lub obowiązki strony (por. postanowienie składu trzech sędziów NSA z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt I OSK 1992/14, Lex nr 1975884). W powołanym orzeczeniu instytucję nadużycia prawa wywiedziono z zasady państwa prawnego, której podstawę prawną stanowi art. 2 Konstytucji RP. Zakaz nadużycia prawa w sposób oczywisty wiązać należy z zasadą państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, w której znajduje swoją podstawę (por. K. Osajda, Nadużycie prawa w procesie cywilnym, Przegląd Sądowy 2005/5/47; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2012, s. 57; P. Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, w: red. H. Izdebski, A. Stępkowski, Nadużycie prawa, Warszawa 2003, s. 204-205). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że stosowanie przepisów Konstytucji RP może i powinno zasadniczo polegać na ich współstosowaniu z przepisami ustawowymi (zob. wyroki NSA z dnia: 1 marca 2006 r., sygn. akt II OSK 293/05 i 14 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1738/09; por. B. Nita, Bezpośrednie stosowanie Konstytucji a rola sądów w ochronie konstytucyjności prawa, "Państwo i Prawo" 2002, nr 9, s. 36-39, 46; A. Jakubowski, Glosa do uchwały NSA z dnia 5 grudnia 2011 r., II OPS 1/11, "Samorząd Terytorialny" 2012, nr 3, s. 84-85). Współstosowanie w ramach zaistniałego stanu faktycznego sprawy art. 2 Konstytucji RP zachodzi z przepisem ustawowym art. 124 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (zob. A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1992, s. 153). Nadużycie prawa to korzystanie z tego prawa i używanie instrumentów służących jego realizacji nie w celu zrealizowania wartości, którym to prawo ma służyć, chociaż z powoływaniem się na nie (tak W. Jakimowicz, Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej, w: Antywartości w prawie administracyjnym, maszynopis powielony, Kraków 2015, pkt V). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, "Prokuratura i Prawo", 2007, nr 11, s. 49 i n.; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, "Przegląd Sądowy" 2005, nr 5, s. 81 i n.; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2012, s. 50 i n.; P. Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, w: red. H. Izdebski, A. Stępkowski, Nadużycie prawa, Warszawa 2003, s. 189; por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2011 r., II FSK 1338/10, postanowienie NSA z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt I OSK 1992/14, LEX nr 1975884). W przedmiotowej sprawie do uznania zaistnienia nadużycia prawa przez [...] Sp. z o.o. Spółka Komandytowo Akcyjna w K. skłaniają jej działania nakierowane na zawieszenie postępowania, a przez to uniemożliwienie rozstrzygnięcia zawisłej przed WSA w Krakowie sprawy. W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny trzykrotnie wyznaczał termin rozprawy, za każdym razem po otrzymaniu zawiadomienia o rozprawie uczestnik postępowania Spółka [...] odwoływała prezesa zarządu i nie powoływała na jego miejsce nowego członka zarządu, a wobec faktu iż do reprezentowania Spółki uprawniony jest wyłącznie komplementariusz spółki (K. T.), WSA w Krakowie zobligowany był do zawieszenia postępowania sądowego. Należy podkreślić, iż po każdym zawieszeniu postępowania, ta sama osoba była powoływana do sprawowania tej samej funkcji na tym samym stanowisku, co przed odwołaniem. Uwzględniając całokształt okoliczności przedmiotowej sprawy, w szczególności czynności zmierzającą do zakończenia postępowania sądowego i działania Spółki podejmowane niezwłocznie w następstwie zawiadomień o rozprawach, należało dojść do wniosku, że prawdziwą intencją Spółki ukrytą pod instytucją zawieszenia postępowania, było uzyskanie efektu w postaci niedopuszczenia do wydania orzeczenia kończącego postępowanie, wbrew sensowi instytucji zawieszenia postępowania. W konsekwencji zachowanie takie, choć zgodne z literą prawa, nie może zasługiwać na ochronę. Działania takie w końcowym efekcie mogą prowadzić do zablokowania wyrokowania i konsekwencji z tym związanych. Zaaprobowanie takiego zachowania strony naruszałoby zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.