II GSK 1926/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Cezary Pryca sędziowie NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Irena Wiszniewska-Białecka Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. w R., [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2043/14 w sprawie ze skargi A. w R., [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia w części prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 2043/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. w R., [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia w części postępowania z wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] sierpnia 2003 r. Urząd Patentowy RP udzielił na rzecz B. Sp. z o.o. z siedzibą w N. prawa ochronnego na znak towarowy słowno-graficzny TEO, przeznaczony do oznaczania następujących towarów i usług: kl. 5 - produkty weterynaryjne, kl. 30 - kawa, herbata, przyprawy, wyroby zbożowe oraz kl. 31 - pokarm dla zwierząt. W dniu [...] maja 2013 r. do Urzędu Patentowego RP wpłynął, złożony na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 119, poz. 1117 ze zm. - dalej p.w.p.) wniosek A. w R., [...] o stwierdzenie wygaśnięcia praw z rejestracji znaku towarowego TEO, [...] udzielonego na rzecz B. Sp. z o.o. w części dotyczącej towarów: kawa, herbata, przyprawy, wyroby zbożowe – kl. 30. Wnioskodawca podniósł, że w dniu [...] marca 2013 r. zgłosił w trybie międzynarodowym znak towarowy "Lipton TEO", m.in. na terytorium Unii Europejskiej. Znak ten przeznaczony jest do oznaczania następujących towarów z kl. 30: herbaty i produkty z herbaty, napoje gazowane i niegazowane na bazie herbaty, herbata mrożona, nielecznicze herbaty i napoje ziołowe. Zdaniem wnioskodawcy, uprawniony nie używał znaku towarowego TEO dla oznaczania kawy, herbaty, przypraw i wyrobów zbożowych w sposób rzeczywisty na polskim rynku w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat liczonego od daty zgłoszenia wniosku o stwierdzenia wygaśnięcia znaku. Wnioskodawca stwierdził, że jest liderem rynkowym w segmencie herbat, zaś uprawniony stanowi dla niego konkurencję na polskim rynku. Podniósł, że herbata i kawa są substytutami, gdyż są wykorzystywane do tego samego celu. Przyprawy są komplementarne wobec herbaty, natomiast do produktów zbożowych zalicza się kawy zbożowe, które podobnie jak zwykła kawa stanowią substytut herbaty. Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Urząd Patentowy RP: 1. stwierdził wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy TEO nr [...] w części dotyczącej "herbaty" z klasy 30 z dniem [...] sierpnia 2008 r.; 2. w pozostałej części postępowanie umorzył; 3. przyznał B. Sp. z o.o. od A. kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że wnioskodawca wykazał interes prawny w żądaniu stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na sporny znak towarowy jedynie w odniesieniu do herbaty. Znak towarowy "Lipton TEO" nie jest bowiem przeznaczany do oznaczania kawy, przypraw i wyrobów zbożowych dlatego, w ocenie organu, brak jest podstaw do uznania, że sporny znak towarowy stanowi dla wnioskodawcy przeszkodę w swobodnym prowadzeniu działalności gospodarczej w zakresie tych towarów, co uzasadniałoby interes prawny wnioskodawcy w tym zakresie. Organ nie podzielił stanowiska wnioskodawcy, że towary takie jak kawa, przyprawy i wyroby zbożowe są podobne do towarów takich jak: herbata, produkty z herbaty, napoje gazowane i niegazowane na bazie herbaty, herbata mrożona i produkty z herbaty i napoje ziołowe. Kawa i kawa zbożowa nie są substytutem herbaty. Są to bowiem napoje innego rodzaju, o odmiennych właściwościach, które zaspokajają różne potrzeby konsumentów. Z kolei przyprawy, choć stanowią popularny dodatek do herbaty, to nie są nieodzowne, a przynajmniej istotne dla sporządzania herbaty, stąd trudno uznać, że są one komplementarne względem herbaty. Organ stwierdził, że określenie "produkty zbożowe" jest bardzo szerokie i obejmuje nie tylko kawę zbożową i zbożowo-ziołową. Wobec tego, że wnioskodawca nie legitymował się interesem prawnym w części dotyczącej następujących towarów z klasy 30: kawa, przyprawy, wyroby zbożowe, organ umorzył postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe. Natomiast organ uznał za zasadne żądanie wnioskodawcy w zakresie herbaty. Zdaniem Urzędu Patentowego RP, uprawniony nie wykazał, że używał w sposób rzeczywisty i poważny znaku towarowego w obrocie, w okresie kolejnych pięciu lat po dniu udzielenia prawa ochronnego. Na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] grudnia 2013 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli: B. Sp. z o.o. i A. A. zaskarżyła pkt 2 i 3 decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., zarzucając organowi nieprawidłowe przyjęcie braku interesu prawnego w stwierdzeniu wygaśnięcia spornego znaku towarowego w zakresie towarów obejmujących kawę, przyprawy i wyroby zbożowe m.in. na skutek zastosowania zawężonej wykładni pojęcia interesu prawnego na gruncie art. 169 ust. 2 p.w.p., błędną ocenę podobieństwa towarów zarejestrowanych dla spornego znaku do towarów objętych znakiem "Lipton TEO". Wyrokiem z dnia 19 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę A. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że istnienie interesu prawnego, opartego na normie prawa materialnego, decyduje o tym, czy określony podmiot może wystąpić z wnioskiem o eliminację z obrotu prawa do znaku towarowego. Źródłem interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku towarowego mogą być nawet najbardziej ogólne normy prawne, a więc także te przepisy prawa materialnego, z których wynika prawo do swobodnego prowadzenia działalności gospodarczej. Jeżeli należna przedsiębiorcy swoboda działalności gospodarczej jest zagrożona przez cudze prawo do znaku towarowego, to przedsiębiorca ten ma interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o wyeliminowanie z obrotu tego prawa wyłącznego. Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawca wykazał istnienie interesu prawnego jedynie w odniesieniu do herbaty. Nie jest sporne, że znak towarowy "Lipton TEO" nie jest przeznaczony do oznaczania kawy, przypraw i wyrobów zbożowych, zatem sporny znak towarowy przeznaczony do oznaczania tych towarów nie stanowi przeszkody w swobodnym prowadzeniu przez wnioskodawcę działalności gospodarczej w zakresie wymienionych towarów, co uzasadniałoby jego interes prawny do żądania stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na sporny znak towarowy również w odniesieniu do kawy, przypraw i wyrobów zbożowych. Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, że takie towary jak kawa, przyprawy i wyroby zbożowe nie są towarami podobnymi, czy substytutami do takich towarów jak herbata, herbaty i produkty z herbaty, napoje gazowane i niegazowane na bazie herbaty, herbata mrożona, nielecznicze herbaty i napoje ziołowe. Nie są to również towary komplementarne. W żadnym razie kawa nie jest substytutem herbaty. Każdy z tych produktów zaspokaja różne potrzeby i charakteryzuje się innymi właściwościami. Dotyczy to także podobieństwa produktów zbożowych, w tym kawy zbożowej i zbożowo-ziołowej, do herbat. A. złożyła od wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2043/14 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 151 (przez niewłaściwe zastosowanie), art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) (przez niezastosowanie), art. 133 § 1 (przez wadliwą ocenę okoliczności faktycznych z pominięciem części materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie) oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. (przez wadliwe uzasadnienie faktyczne i prawne), poprzez wadliwą ocenę ustaleń faktycznych poczynionych przez organ z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 105 § 1, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zakresie okoliczności dotyczących interesu prawnego, tj. poprzez akceptację wadliwego stanowiska organu, że interes prawny w stwierdzeniu wygaśnięcia znaku spornego istnieje wyłącznie w odniesieniu do towarów identycznych ("herbaty") ujętych w wykazie znaku towarowego "Lipton Teo", o którego uznanie rejestracji międzynarodowej na terytorium Unii Europejskiej ubiega się skarżąca, a to na skutek akceptacji błędnego stanowiska organu, wynikającego z zastosowania zawężającej wykładni pojęcia interesu prawnego na gruncie art. 169 ust. 2 p.w.p., że przy ustalaniu istnienia interesu prawnego należy przeprowadzić badanie podobieństwa towarów, zgodnie z restrykcyjną metodologią przyjętą dla badania podobieństwa towarów na gruncie art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., a także akceptację błędów organu polegających na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na ocenę istnienia interesu prawnego skarżącej, w tym faktu, że skarżąca jest liderem rynku herbat, przypraw i innych produktów spożywczych oraz że uczestnik podjął działania prawne przeciwko rejestracji znaku "Lipton Teo", akceptację błędów organu w zakresie oceny podobieństwa towarów oraz w konsekwencji wadliwym umorzeniu postępowania w części dotyczącej "kawy, przypraw i wyrobów zbożowych" z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a., a także wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku w zakresie ustaleń faktycznych oraz prawnych dotyczących interesu prawnego oraz wadliwą ocenę w zakresie kosztów postępowania. Ponadto skarżąca postawiła zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 169 ust. 2 p.w.p. w zw. art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. i art. 28 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na dowolnym uznaniu (za organem), że przy ustalaniu istnienia interesu prawnego należy przeprowadzić badanie podobieństwa towarów objętych znakiem spornym oraz znakiem, o którego rejestrację ubiega się wnioskodawca, zgodnie z restrykcyjną metodologią przyjętą dla badania podobieństwa towarów na gruncie art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. oraz że interes prawny w stwierdzeniu wygaśnięcia znaku towarowego istnieje wyłącznie w odniesieniu do towarów identycznych; b) art. 169 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 169 ust. 2 p.w.p. poprzez tolerowanie błędu organu polegającego na niewłaściwym zastosowaniu art. 169 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 169 ust. 2 p.w.p. skutkujące stwierdzeniem wygaśnięcia prawa ochronnego na sporny znak jedynie w części, tj. odnośnie "herbaty" oraz umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w pozostałym zakresie, tj. odnośnie "kawy, przypraw i wyrobów zbożowych" z uwagi na wadliwie ustalenie, że skarżąca nie legitymuje się interesem prawnym w żądaniu stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak sporny w zakresie powyższych towarów. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że ocena istnienia interesu prawnego nie polega na ustaleniu, czy pomiędzy znakiem spornym, a znakiem podmiotu ubiegającego się o wygaszenie znaku spornego istnieje kolizja w rozumieniu art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Zakłada ona jedynie sprawdzenie, czy przekonanie wnioskodawcy o kolizyjności oznaczenia, o którego wygaszenie wystąpił, z jego własnym oznaczeniem jest obiektywnie usprawiedliwione z uwagi na fakt, że towary należą do takiej samej grupy oraz oznaczenia mają wspólne elementy. W ocenie skarżącej, jej przekonanie o tym, że znak "Lipton Teo" i znak sporny kolidują ze sobą w zakresie towarów z klasy 30 jest obiektywnie usprawiedliwione, bowiem oba znaki zostały przeznaczone dla takiej samej grupy towarów (tj. produktów spożywczych należących do klasy 30) oraz oba znaki zawierają wspólny element "teo". Jej zdaniem, cel instytucji wygaszania znaków towarowych nieużywanych w obrocie tylko wtedy będzie w pełni zrealizowany, jeśli z rejestru będą usuwane znaki faktycznie nieużywane, które bezzasadnie ograniczają innym podmiotom (działającym na rynku produktów z tej samej grupy - tu produktów spożywczych) swobodę prowadzenia przez nich działalności gospodarczej. Skarżąca przytoczyła następnie szereg argumentów przemawiających jej zdaniem za podobieństwem herbaty do kawy, przypraw oraz wyrobów zbożowych. Organ oraz uczestnik postępowania – B. Sp. z o.o. nie skorzystali z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wnosząca skargę kasacyjną, stawiając zarówno zarzuty naruszenia prawa procesowego, jak i materialnego, w istocie kwestionuje dokonaną przez organ, a zaakceptowaną przez Sąd I instancji, ocenę, że spółka A. nie miała interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia praw z rejestracji znaku towarowego TEO w części dotyczącej kawy, przypraw oraz wyrobów zbożowych. Na wstępie należy przypomnieć, że w niniejszej sprawie wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa z rejestracji znaku towarowego został zgłoszony na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. Zgodnie z tym przepisem, prawo ochronne na znak towarowy wygasa na skutek nieużywania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty dla towarów objętych prawem ochronnym w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat, po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, chyba że istnieją ważne powody jego nieużywania. W myśl zaś art. 169 ust. 2 p.w.p. Urząd Patentowy wydaje decyzję stwierdzającą wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy w przypadkach, o których mowa w ust. 1, na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny. Jak wynika z powyższego, ustawodawca przewidział, że do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia znaku towarowego jest uprawniony każdy podmiot, o ile ma w tym interes prawny. Należy podkreślić, że podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną, a przedmiotem postępowania istnieje – uzasadnione treścią normy prawa materialnego - realne, rzeczywiste i bezpośrednie powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. Ta realność (aktualność) i bezpośredniość są istotnymi cechmi interesu prawnego, artykułowanymi w piśmiennictwie i w orzecznictwie sądowym. Jak podkreśla się w orzecznictwie, dla wykazania interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy z powodu jego nieużywania wystarczy powołanie się przez wnioskodawcę na własne prawo ochronne na znak towarowy dla takiej samej grupy towarów, co znak towarowy będący przedmiotem żądania stwierdzenia jego wygaśnięcia oraz na takie wspólne elementy w obu znakach towarowych, które czynią przekonanie wnioskodawcy o ich kolizyjności obiektywnie usprawiedliwionym, tj. świadczą o tym, że przekonanie to nie jest oczywiście bezzasadne (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 309/07). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zgodzić się z Sądem I instancji, że spółka A. miała interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia znaku towarowego TEO wyłącznie w zakresie herbaty. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przed złożeniem wniosku wnioskodawca zgłosił do rejestracji międzynarodowej znak towarowy "Lipton TEO" przeznaczony do oznaczania następujących towarów z kl. 30: herbaty i produkty z herbaty, napoje gazowane i niegazowane na bazie herbaty, herbata mrożona, nielecznicze herbaty i napoje ziołowe. Powyższy fakt świadczy o tym, że sporny znak towarowy mógł stanowić przeszkodę dla spółki A. w prowadzeniu działalności gospodarczej, uniemożliwiając jej korzystanie z międzynarodowego znaku towarowego służącego do oznaczania herbaty. Nie można jednak zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, że fakt zgłoszenia przez nią znaku towarowego przeznaczonego do oznaczania herbaty i produktów z herbaty, napojów gazowanych i niegazowanych na bazie herbaty, herbaty mrożonej, nieleczniczych herbat i napojów ziołowych, jest źródłem jej interesu prawnego, legitymującego również do żądania stwierdzenia wygaśnięcia znaku towarowego przeznaczonego do oznaczania, kawy, przypraw i wyrobów zbożowych. Jak już wspomniano, dla ustalenia istnienia interesu prawnego konieczne jest wykazanie realnego, bezpośredniego związku pomiędzy sytuacją prawną wnioskodawcy (w niniejszej sprawie jest to okoliczność zgłoszenia znaku towarowego przeznaczonego do oznaczania herbaty) a przedmiotem postępowania (znakiem towarowym TEO przeznaczonym do oznaczania kawy, przypraw i wyrobów zbożowych). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie tego rodzaju realne powiązanie nie występuje. Kawa, przyprawy i produkty zbożowe nie są bowiem produktami podobnymi do herbaty w takim stopniu, by dysponowanie przez B. Sp. z o.o. prawem ochronnym do znaku towarowego "TEO" przeznaczonego do ich oznaczania stanowiło przeszkodę dla spółki A. do prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem znaku towarowego "Lipton Teo" przeznaczonego dla oznaczania herbaty. Należy przy tym zaznaczyć, że podobieństwo towarów badane na potrzeby ustalania istnienia interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia znaku towarowego nie jest tożsame z podobieństwem towarów, o którym mowa w art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. W niniejszej sprawie zarówno organ, jak i Sąd I instancji analizowali istnienie podobieństwa towarów wyłącznie w celu ustalenie owego rzeczywistego związku pomiędzy uprawnieniem wnioskodawcy a przedmiotem postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ta ocena została dokonana prawidłowo. Skarżąca kasacyjnie twierdzi, że kawa i kawa zbożowa są produktami podobnymi do herbaty, stanowiąc dla przeciętnego konsumenta jej substytuty. Faktycznie napoje te zaspokajają podobne potrzeby. Nie oznacza to jednak, że w praktyce są wzajemnie zastępowalne. Te używki mają bowiem różne właściwości. Osoby poszukujące np. pobudzenia co do zasady sięgają po kawę, a nie herbatę. Nie ulega też wątpliwości, że kawa i herbata mają zupełnie odmienne właściwości smakowe i zapachowe. Wszystko to sprawia, że przeciętny konsument dokonuje świadomego wyboru przy zakupie jednego z tych produktów, kierując się własnymi preferencjami i zapotrzebowaniem. Warto zauważyć, że w praktyce rynkowej kawa oraz herbata są oznaczane najczęściej odmiennymi znakami towarowymi, nawet jeśli pochodzą od jednego producenta, co świadczy o tym, że są postrzegane przez producentów jako przynależne do odmiennych segmentów rynku. Pozostałe wyroby zbożowe, a także przyprawy nie mają wielu cech wspólnych z herbatą, a więc należy je uznać za produkty całkowicie odmienne. Fakt, że niektóre przyprawy mogą być stosowane jako dodatek do herbaty, nie oznacza, że pomiędzy herbatą a przyprawami istnieje jakiekolwiek podobieństwo, które uzasadniałoby przyznanie interesu prawnego skarżącej spółki w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał zatem, że skarżąca kasacyjnie, powołując się na okoliczność zgłoszenia znaku towarowego "Lipton Teo" przeznaczonego do oznaczania herbaty, nie miała interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia znaku towarowego TEO przeznaczonego do oznaczania kawy, przypraw i wyrobów zbożowych. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.