I OZ 455/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 632/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 23 lutego 2015 r., III SA/Gd 632/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek M. W. o ustanowienie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z oświadczenia zawartego w formularzu wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe zamieszkując w lokalu o powierzchni 31,7 m2. Ponadto, jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,51 ha, z którego nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Wnioskodawczyni nie posiada jakichkolwiek przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Z dodatkowego oświadczenia pisemnego datowanego na dzień 2 września 2014 r. wynikało, że istniejący od 2009 r. stan zalewania nieruchomości wnioskodawczyni uniemożliwia wykorzystywanie nieruchomości na cele związane z certyfikowaną ekologiczną produkcją rolniczą. W bieżącym utrzymaniu pomagają jej osoby prywatne, które nie są z nią spokrewnione. Osoby te udzielają wnioskodawczyni pożyczek pieniężnych umożliwiających zakup żywności oraz regulowanie należności za media. W kwietniu 2014 r. wnioskodawczyni otrzymała z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 6.965,89 zł tytułem dopłaty obszarowej, którą w całości przeznaczyła na spłatę istniejącego zadłużenia. Wnioskodawczyni ubiegała się nadto o pomoc na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Ustce, jednakże stosowna pomoc nie została jej udzielona. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, że posiada zadłużenie wobec kilku instytucji, w tym Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji. Względem wnioskodawczyni zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Słupsku. Sąd I instancji podkreślił, że przedmiotem rozpoznania jest drugi wniosek o przyznanie prawa pomocy. W wyniku rozpoznania pierwszego wniosku, postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13 stycznia 2014 r. wydanego w sprawie dołączonej o sygn. III SO/Gd 5/13 z wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego odmówiono jej przyznania prawa pomocy. Zażalenie od tego orzeczenia zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 kwietnia 2014 r., I OZ 335/14. Po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, przy czym rozpoznanie tego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Tym samym ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. postanowienie NSA z 28 września 2011 r., II OZ 830/11). Sąd powinien zatem w pierwszej kolejności zbadać, czy w okresie po wydaniu postanowienia z 13 stycznia 2014 r. sytuacja materialna skarżącej uległa zmianie, a jeśli tak, to czy zmiana ta uzasadnia przyznanie skarżącej prawa pomocy. Skarżąca została zobowiązana, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.) do dostarczenia wyszczególnionych w zarządzeniu z 4 września 2014 r. dokumentów źródłowych mających zobrazować jej rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi M. W. przedłożyła: faktury VAT za energię elektryczną na kwoty 180,91 zł za maj (miejsce poboru [...]), 129,44 zł za okres 7 maja – 7 lipca 2014 r. (miejsce poboru [...]), faktury za dostarczanie wody i odprowadzenie ścieków na kwoty 166,92 zł (za okres 26 lutego – 28 maja 2014 r.), 522,55 zł (za okres 29 maja – 26 sierpnia 2014 r.), faktury za paliwo gazowe na kwoty 537,33 zł (za okres 3 kwietnia – 3 czerwca 2014 r.), 334,16 zł (za okres 3 czerwca – 31 lipca 2014 r.), zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z 20 sierpnia 2014 r. opiewające na kwotę 132,16 zł, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z 5 września 2014 r. zasądzający od wnioskodawczyni kwotę 985 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 6 września 2013 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 227 zł tytułem kosztów procesu, zaświadczenie z 3 grudnia 2014 r. wydane przez Bank Zachodni WBK S.A. Oddział w Słupsku potwierdzające dokonanie przelewu na rachunek bankowy wnioskodawczyni przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w dniu 3 kwietnia 2014 r. oraz brak transakcji w okresie późniejszym, elektroniczne zestawienia z dwóch rachunków bankowych prowadzonych dla wnioskodawczyni przez mBank S.A. za okres 1 kwietnia 2013 r. – 2 listopada 2014 r., dodatkowe pisemne oświadczenie wnioskodawczyni, z którego wynika, że płatność z ARMiR za rok 2014 nastąpi wiosną 2015 r. Ponadto, skarżąca wskazała, że w okresie lipiec – wrzesień 2014 r. pożyczyła od osób prywatnych łącznie 3.946,11 zł. Z pożyczek od osób prywatnych ww. finansuje również koszty związane z wysadzaniem nowych upraw w swoim gospodarstwie. Postępowanie egzekucyjne o sygnaturze [...] zostało zakończone wobec nieściągalności zadłużenia, saldo rachunku zwykłego prowadzonego przez mBank S.A. wynosi minus 4.097,66 zł i wynika z dokonanych zajęć egzekucyjnych. Dołączyła również kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z jej rachunku bankowego z 14 listopada 2014 r. opiewającego na kwotę 3.032 zł. W ocenie Sądu I instancji, sytuacja majątkowa skarżącej nasuwa szereg wątpliwości, co do rzetelności obrazu jaki rysuje się z treści wniosku oraz dodatkowego oświadczenia. Skarżąca nadal nie wyjaśniła kwestii dochodów z gospodarstwa rolnego. Nie zasługuje bowiem na wiarę okoliczność, że podejmowana w tym zakresie działalność w postaci nasadzeń nie przynosiła żadnych dochodów, bowiem, jak twierdzi skarżąca uprawy zostały przez nią utracone. Wobec twierdzenia o braku dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego należy przyjąć, że zostały one utracone w całości, co należy poddać w wątpliwość, mając na uwadze duży areał nasadzeń. Okoliczność otrzymywania dopłat obszarowych wskazuje, że skarżąca uprawia ziemię, dopłaty obszarowe przysługują bowiem do ziemi utrzymanej w dobrej kulturze agrotechnicznej. Dopłata przysługuje zaś rolnikowi wówczas, gdy spełnione zostaną warunki wskazane w art. 7 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm.), z którego wynika, że zasadniczym warunkiem otrzymania dopłaty jest użytkowanie rolnicze zgłoszonego obszaru, przy czym zgłoszony obszar musi być użytkowany zgodnie z normami, tj. w dobrej kulturze rolnej przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności. Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się z zaciągniętych od osób prywatnych pożyczek. Podkreślić należy, że skarżąca wniosła do tutejszego sądu kilkadziesiąt skarg. W szeregu tych spraw skarżąca składała wnioski o przyznane prawa pomocy wskazując, że środki na utrzymanie uzyskuje z pożyczek od osób prywatnych, wskazując na ich wysokość w granicach od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych (w jednej ze spraw skarżącej rozpoznawanych w tut. Sądzie o sygnaturze I SA/Gd 1598/13 skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy wskazywała na swój dług od osób prywatnych w wysokości 87.000 zł). Okoliczność utrzymywania się przez skarżącą w okresie ostatnich kilku lat z zaciąganych u znajomych pożyczek jest, zdaniem Sądu, sprzeczna z zasadami doświadczenia życiowego i poddaje w wątpliwość oświadczenie skarżącej o źródłach finansowania jej wydatków i stanie dochodów. Z przedstawionej przez skarżącą sytuacji wynika, że utrzymuje się ona z pożyczek od osób prywatnych, niespokrewnionych oraz z dopłat otrzymywanych z tytułu posiadanych gruntów rolnych. Na bieżąco ma opłacone rachunki za media (gaz, woda, energia elektryczna), mimo, że nie są to rachunki niskie jak na jednoosobowe gospodarstwo, co przeczy twierdzeniom skarżącej o jej trudnej sytuacji majątkowej. Wskazuje to na fakt, że skarżąca nie jest osobą ubogą, w takiej sytuacji dążyłaby ona bowiem do minimalizacji ponoszonych kosztów utrzymania i podważa wiarygodność jej twierdzeń o stanie jej dochodów i majątku. W ocenie Sądu przedstawione wyżej okoliczności wskazują, że skarżąca uchybiła obowiązkowi złożenia pełnych, wyczerpujących wyjaśnień odnośnie jej stanu majątkowego. Sąd nie mógł zatem uznać, że stan majątkowy skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane, albowiem uchyla się ona od podania wiarygodnych informacji w tym przedmiocie. Nadto oceniając sytuację majątkową skarżącej uwzględnić należało fakt, że skarżąca jest właścicielką kilkuhektarowego gospodarstwa rolnego, zatem jej sytuacji nie można ocenić jako złej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie podejmuje jakichkolwiek działań ukierunkowanych na pozyskiwanie dochodu z rozległego gospodarstwa rolnego. W prowadzonym postępowaniu wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, że możliwość wykorzystania tego majątku w celu osiągnięcia jakichkolwiek dochodów jest a limine wyłączona. Ponadto jako sprzeczne poczytać należy dwa złożone do akt oświadczenia: oświadczenie o niemożliwości korzystania z gospodarstwa rolnego z uwagi na jego zalewanie oraz oświadczenie o corocznym wysadzaniu nowych upraw (obydwa zawarte w oświadczeni pisemnym z 2 września 2014 r.). Sąd I instancji uznał, że w kolejnym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni nie umożliwiła dokonania rzetelnej i pełnej oceny swojej sytuacji majątkowej. Ponadto, po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie miały miejsca zdarzenia umożliwiające inną ocenę rozpatrywanego żądania. W zażaleniu, M. W. zarzuciła, że są wobec niej formułowane wnioski sprzeczne z jej oświadczeniami, fałszywe i absurdalne. Zarzuciła Sądowi I instancji znęcanie się psychiczne i fizyczne poprzez pozbawienie jej snu (skarżąca musi ciągle ustosunkowywać się do szeregu pism sądowych). Sąd zniekształca ciężką sytuację materialną, w jakiej znajduje się skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawierało usprawiedliwionych podstaw. Pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy został prawomocnie oddalony (postanowienie NSA z 29 kwietnia 2014 r., I OZ 335/14), ponieważ skarżąca wezwana w trybie art. 255 p.p.s.a., nie nadesłała wszystkich dokumentów i wyjaśnień wskazanych w skierowanym do niej zarządzeniu. Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła w sposób wyczerpujący swojej aktualnej sytuacji finansowej. W uzasadnieniu podkreślono, że "przedstawione przez skarżącą oświadczenia i dokumenty są niewystarczające do uznania, że obecnie skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W toku postępowania w sprawie III SO/Gd 5/13, skarżąca dnia 6 września 2013 r. z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uzyskała kwotę 5.092,50 zł; posiada 7,5149 ha gruntów rolnych ha (k. 6, 71, 73 akt III SO/Gd 5/13), zatem nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w zakresie ustanowienia radcy prawnego z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Spłata zadłużenia u osób prywatnych i opłaty nie wyprzedzają wydatków na pomoc prawną w postępowaniu sądowoadministracyjnym (...)". Pogląd wyrażony w cytowanym postanowieniu z 29 kwietnia 2014 r. zachowuje aktualność na obecnym etapie postępowania. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oceniany jest bowiem z uwagi na ewentualną zmianę okoliczności sprawy, na którą wskazuje art. 165 p.p.s.a. Jak wynika z akt sprawy, w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała te same co wcześniej, dane na temat mieszkania (31,7 m2), nieruchomości rolnej (7,51 ha) i braku uzyskiwania dochodów z gospodarstwa rolnego. Skarżąca przedstawiła kolejną decyzję Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jednakże wyjaśniła, że uzyskaną kwotę przeznaczyła między innymi na spłatę zaciągniętych pożyczek. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zawarty w postanowieniu sygn. akt I OZ 335/14, że spłata zadłużenia u osób prywatnych nie wyprzedza wydatków na pomoc prawną w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skarżąca znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji finansowej. Jednocześnie, posiada mieszkanie oraz nieruchomość rolną i uzyskuje dopłaty Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie skarżąca składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazała zmiany okoliczności sprawy i nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.