I OZ 335/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2014 r., sygn. akt III SO/Gd 5/13 o odmowie przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2014 r., III SO/Gd 5/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, 1. umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówił M. W. przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem M. W. (dalej skarżąca) zwolniona jest ustawowo od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach z zakresu pomocy społecznej (art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej ppsa). Sąd I instancji zaznaczył, że celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, zarządzeniem z 12 lipca 2013 r., III SO/Gd 5/13 wezwano skarżącą do przedłożenia szeregu dokumentów i oświadczeń – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania. Stosowne wezwanie z 12 lipca 2013 r. doręczono skarżącej na podany przez nią adres do korespondencji dnia 30 lipca 2013 r. (k. 21-23 akt III SO/Gd 5/13). Skarżąca pismem z 12 sierpnia 2013 r. wniosła o przedłużenie wskazanego w zarządzeniu z 12 lipca 2013 r. terminu na przedłożenie dokumentacji źródłowej. Zarządzeniem z 18 września 2013 r. niniejszy termin przedłużono do 21 września 2013 r. (k. 24, 30 akt III SO/Gd 5/13). W dniach 4, 18 i 25 października 2013 r. skarżąca za pośrednictwem poczty elektronicznej złożyła kolejne wnioski o przedłużenie wyznaczonego terminu na przedłożenie dokumentacji źródłowej (k. 32-33, 37-38, 41-42 akt III SO/Gd 5/13). W następstwie ww wniosków, punktem II zarządzenia z 29 października 2013 r., III SO/Gd 5/13 poinformowano skarżącą, że wskazany we wniosku z 25 października 2013 r. termin "8 listopada 2013 r." jest ostatecznym terminem na przedłożenie dokumentacji źródłowej odnoszącej się do sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, po którego upływie jej wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany w sposób merytoryczny (k. 43 akt III SO/Gd 5/13). Dnia 25 listopada 2013 r. wnioskodawczyni przesłała drogą elektroniczną wyciągi elektroniczne wystawione przez [...] dla konta zwykłego i konta oszczędnościowego (skarżącej i jej matki) za pierwszy kwartał 2013 r., z zerowymi saldami na koniec wskazanego okresu. Nadto przesłała w formie elektronicznej: - zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w [...]: z 12 sierpnia 2013 r., że figuruje jako podatnik nie prowadzący działalności gospodarczej; z 13 sierpnia 2013 r. o niezłożeniu za 2012 r. zeznania podatkowego; z 14 listopada 2013 r. m.in. że nie prowadziła działalności gospodarczej w 2012 i 2013 r.; - zaświadczenie Wójta Gminy [...], że wnioskodawczyni posiada na terenie gminy użytki rolne o pow. 7,4149 ha; - wypis z rejestru gruntów; - zaświadczenie z Banku [...], z którego wynika m.in., że wnioskodawczyni posiada w banku konto oszczędnościowe i w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 23 września 2013 r. na rachunku tym nie było żadnych wpływów, poza wpływami z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, które zostały zaksięgowane w koncie w dniach: 25.01.2013 r. – 8.034 zł; 8.02.2013 r. – 1.333,55 zł; 19.02.2013 r. - 5.580,98 zł; 6.9.2013 r. – 5.092,50 zł; - wezwanie do zapłaty wystawione na wnioskodawczynię przez Polskie Centrum Badań i Certyfikacji SA (na kwotę 1.001,49 zł). Dnia 5 grudnia 2013 r. skarżąca poinformowała, że w związku z chorobą, w późniejszym terminie nadeśle pozostałe dokumenty źródłowe i oświadczenia. W kolejnym piśmie z 8 grudnia 2013 r. oświadczyła, że od 1 stycznia 2012 r. nie prowadzi działalności gospodarczej; matka nie mieszka z nią od dłuższego czasu. Podała, że wymagane zaświadczenie z Urzędu Miasta [...] o posiadanych nieruchomościach nie mogło zostać wystawione z uwagi na niewłaściwość organu i nie prowadzenie takiego rejestru. Wskazała, że dołącza określoną dokumentację źródłową, w tym zaświadczenie Urzędu Gminy [...] o posiadaniu 7,5149 ha gruntów rolnych. Odnośnie samochodu stwierdziła, że BNP [...] podjął kroki windykacyjne przez przejecie samochodu w związku z niewywiązywaniem się z umowy kredytowej przez wnioskodawczynię – obecnie nie posiada zarejestrowanego pojazdu. Płatności z ARiMR przelane na konto w [...] SA zostały w całości przeznaczone na spłatę zadłużenia u osób prywatnych i opłaty. Oświadczyła, że nie posiada kont w innych bankach a na wykazanych kontach w [...] nie posiada żadnych środków. W chwili obecnej jest zadłużona u osób prywatnych na kwotę 87.000 zł; nie są nakładane na nią tytuły egzekucyjne lecz z "informacji dostępnych na stronie wynika, że takowe są planowane". Do pisma dołączyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia uzupełnienia dokumentacji źródłowej, natomiast – wbrew twierdzeniom skarżącej - nie załączono żadnych dokumentów. Do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżąca nie przedłożyła dalszych dokumentów. Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie udowodniła dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych podmiotu wnioskującego o prawo pomocy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie (postanowienie NSA z 4.6.2013 r., II GZ 260/13, Lex 1320697). To w interesie strony leży wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 252 § 1 ppsa wniosek o przyznanie prawa pomocy winien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, nadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w tym przepisie złożone przez skarżącą nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej, aktualnej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Stąd zobowiązano wnioskodawczynię do uzupełnienia oświadczenia. W wezwaniu z 12 lipca 2013 r. wskazano precyzyjnie, jakie oświadczenia i jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Art. 255 ppsa nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Na wezwanie skarżąca składała kolejne wnioski o przedłużenie terminu. Dopiero w piśmie z 8 grudnia 2013 r. złożyła oświadczenia i przedstawiła dokumentację. Jednak brakuje w nich oświadczenia dotyczącego posiadanej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (domu), w szczególności czy z tytułu jej posiadania uzyskiwała jakiekolwiek dochody. Nie złożyła oświadczenia z czego się obecnie utrzymuje i brak oświadczeń o przysługujących jej wymagalnych i niespornych wierzytelnościach wobec kontrahentów jej gospodarstwa rolnego i innych podmiotów. Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca w sposób nieuzasadniony przedłuża postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, a - co istotniejsze - jej sytuacja majątkowa pozostaje nadal niewyjaśniona. W realiach sprawy nie jest możliwe określenie, że skarżąca nie może ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Rzeczywista jej sytuacja majątkowa nie może być ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego (k. 102-106 akt III SO/Gd 5/13). Pismem z 9 lutego 2014 r. skarżąca wywiodła zażalenie a pismem z 21 lutego 2014 r. uzupełniła zażalenie przesyłając "dowód potwierdzający wyznaczenie przez doręczyciela ostatecznego terminu odbioru przesyłki, zawierającej postanowienie WSA w Gdańsku, z dnia 13 stycznia 2014 r. na dzień 03 lutego 2014 r. (patrz dowód: zawiadomienie powtórne dotyczące przesyłki poleconej o nr – e (00)159007734020524281)". Pismem z 7 marca 2014 r. przesłanym drogą elektroniczną skarżąca wskazała, że "w wydanym dnia 13 stycznia 2014 r. postanowieniu Sędzia Alicja Kajut dopuściła się w sposób zupełnie niezrozumiały poważnego zniekształcenia stanu faktycznego. Skarżąca wnosi o uchylenie części 2 rzeczonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego." (k. 112, 113, 116-121 akt III SO/Gd 5/13). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Z art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 ppsa wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności winno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona winna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 ppsa, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jest to rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku i określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (postanowienie NSA z: 5.10.2011 r., II FZ 540/11, Lex nr 965088; 26.8.2011 r., II FZ 338/11, Lex nr 896349). Sąd I instancji trafnie uznał, że skarżąca mimo trwającego ponad 6 miesięcy postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (od 5 lipca 2013 r. do 13 stycznia 2014 r.; k. 5-23, 102 akt III SO/Gd 5/13), w istocie uniemożliwiła weryfikację swej sytuacji majątkowej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, o których stanowi art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. To wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Art. 255 ppsa przewiduje złożenie na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia i dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. W niniejszej sprawie skarżąca mimo wezwania do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jej sytuacji materialnej oraz przedłużenia terminu do ich złożenia, wezwania tego w całości nie wykonała. Skarżąca nie przedstawiła oświadczenia dotyczącego posiadanej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (domu), w szczególności czy z tytułu jej posiadania uzyskiwała jakiekolwiek dochody; oświadczenia z czego się utrzymuje i oświadczeń o przysługujących jej wymagalnych i niespornych wierzytelnościach wobec kontrahentów jej gospodarstwa rolnego i innych podmiotów. Skarżąca przedstawiając wymagane dokumenty w sposób wybiórczy, uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że przedstawione przez skarżącą oświadczenia i dokumenty są niewystarczające do uznania, że obecnie skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W toku postępowania w sprawie III SO/Gd 5/13, skarżąca dnia 6 września 2013 r. z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uzyskała kwotę 5.092,50 zł; posiada 7,5149 ha gruntów rolnych ha (k. 6, 71, 73 akt III SO/Gd 5/13), zatem nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w zakresie ustanowienia radcy prawnego z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Spłata zadłużenia u osób prywatnych i opłaty nie wyprzedzają wydatków na pomoc prawną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zwłaszcza tak nieskomplikowanym jak w sprawie z pomocy społecznej, przy uwzględnieniu obowiązków Sądu z art. 6 ppsa. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.