I SA/Wa 3086/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Z.S., następca prawny J. i J. K., wnioskiem z dnia 25 marca 2009 r. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r., nr [...], orzekającej o przejęciu na własność Państwa części gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, oznaczonej nr działek [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], położonej w S. "[...]", wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego J. i J. małż. K. Wnioskodawca podniósł, że dawny właściciel nie złożył wniosku o przejęcie gospodarstwa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności wskazanej wyżej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...]. Po rozpatrzeniu wniosku Z. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu podał, że podstawę prawną decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...] stanowiły art. 28 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Przepis art. 28 zawierał materialną przesłankę uzasadniającą przejęcie gospodarstwa. Dyspozycja zawarta w ust. 1 ww. przepisu wskazywała, że jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego nie spełniał warunków do uzyskania renty na podstawie ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na jego wniosek przejęte odpłatnie przez Państwo. Przejęcie przez Państwo części posiadanych przez rolnika nieruchomości mogło jednak nastąpić, jeżeli na pozostałej części gospodarstwa można było nadal prowadzić towarową produkcję rolną (ust. 2 ww. przepisu). Ponadto, zgodnie z art. 3 ust 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogły być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Jednakże art. 3 ust. 2 ww. ustawy wskazywał, ze zgoda małżonka nie była wymagana, jeśli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła jego głównego źródła utrzymania. Organ stwierdził, że J. i J. małż. K. nie spełniali ustawowych warunków do uzyskania renty, o których mowa w art. 9 ust. 1 ww. ustawy z dnia 29 maja 1974 r. - na dzień przejęcia nieruchomości, tj. na [...] listopada 1975 r. mieli ukończone odpowiednio 61 i 56 lat. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby byli właściciele byli ówcześnie zakwalifikowani do jednej z grup inwalidzkich. Badając złożenie wniosku o przejęcie Minister stwierdził, że z jednej strony w aktach sprawy brak jest wniosku J. K. i J. K. o przejęcie gospodarstwa i wnioskujący o stwierdzenie nieważności twierdzi, że wniosek nie został złożony, z drugiej jednak strony, w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. o przejęciu znajdują się następujące stwierdzenia: "(...) po rozpatrzeniu wniosku Ob. K. J. (...) przejmuję na własność Państwa część gospodarstwa rolnego (...)" i "Ob. K. J. złożył wniosek z dnia w sprawie przejęcia wyżej wymienionych nieruchomości rolnych na własność Państwa". Byli właściciele pobrali spłatę w wysokości [...] złotych. Minister wskazał też, że byli właściciele nie zaskarżyli w trybie zwykłym decyzji o przejęciu gospodarstwa, zgodnie z pouczeniem zawartym w tej decyzji i aż do roku 1994, kiedy to złożyli wniosek o wypłacenie ekwiwalentu za przymusowe wykupienie gruntu, a następnie o dopłacenie należności z tytułu przekazanego pola, nigdy nie kwestionowali w trybach nadzwyczajnych decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. Zrobił to dopiero w 2009 roku ich następca prawny Z. S. Organ stwierdził, że okoliczności przemawiające za złożeniem wniosku o przejęcie są bardziej przekonywujące niż okoliczności wskazujące na niezłożenie takiego wniosku. Brak zachowania wniosku o przejęcie, nie pozwala domniemywać braku legalizmu w działaniu organu administracji. Nie można wykluczyć, że wniosek powołany w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. został złożony, lecz nie zachował się w zasobach archiwalnych. Twierdzenia Z. S. zawarte we wniosku o stwierdzenie nieważności pozostają sprzeczne z treścią decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r. Minister uznał, że wniosek o przejęcie części gospodarstwa rolnego został przez J. K. złożony, a przynajmniej brak jest jednoznacznych dowodów podważających - zawarte w decyzji o przejęciu - stwierdzenie o istnieniu takiego wniosku. Zgoda J. K. na przekazanie gospodarstwa nie była wymagana, gdyż w okresie 30 stycznia 1960 r. - 3 stycznia 1985 r. była ona zatrudniona w [...] Spółdzielni "[...]" w S. na stanowisku kierownika sklepu, co potwierdza świadectwo pracy z dnia 4 stycznia 1985 r., wystawione przez [...] Spółdzielnię "[...]" w S. Spełniona została także ostatnia, czwarta przesłanka, tj. możliwości prowadzenia towarowej produkcji rolnej na pozostałej części gospodarstwa, gdyż po przejęciu działek o numerach [...],[...],[...],[...], [...], [...], [...], o pow. [...] ha, gospodarstwo małż. K. nie zmniejszyło się na tyle, aby na pozostałej jego części o powierzchni ok. [...] ha, nie można było prowadzić towarowej produkcji rolnej. Minister podkreślił, że małżonkowie K. złożyli wniosek o wypłacenie ekwiwalentu za przymusowo wykupione grunty dopiero w roku 1994, zaś w 1997 roku J. K. wystąpił o dopłacenie należności z tytułu przekazania pola. Wskazywał, że kwota jaką otrzymał jest niewspółmiernie niska do rzeczywistej wartości gospodarstwa. Organ nadzoru podniósł, że we wskazanych wyżej wnioskach żadne z małż. K. nie kwestionowało faktu złożenia wniosku o przejęcie części gospodarstwa rolnego. Wniosek zmierzający do podważenia zasadności przejęcia części gospodarstwa małż. K. decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...], złożony został dopiero w 2009 r. przez Z. S. - następcę prawnego byłych właścicieli. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2014 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi Z. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do art. 134 § 2 powołanej ustawy, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd stwierdził, iż w sprawie niniejszej zaszła podstawa stwierdzenia nieważności zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi określona w przepisie art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267), zwanej dalej k.p.a., albowiem Minister rozstrzygnął sprawę już poprzednio rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że toczyło się już postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...], wszczęte na wniosek J. i J. K. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 1998 r. nr [...], na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku J. i J. K., stwierdził, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...] wydana została z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu organ nadzoru stwierdził, że przejęcia nieruchomości dokonano bez wniosku strony, co stanowiło naruszenie przepisu art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, a zatem brak było podstawy prawnej do odpłatnego przejęcia nieruchomości. Rozpatrując wniosek Z. S. z dnia 25 marca 2009 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wziął pod uwagę, że w obrocie prawnym pozostaje wymieniona wyżej decyzja Wojewody [...]. W aktach postępowania administracyjnego znajduje się nadto, znajdująca oparcie w tej decyzji, decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 1998 r., wydana na podstawie art. 160 k.p.a., ustalająca odszkodowanie na rzecz J. i J. K. W sprawie tej mamy do czynienia z tożsamością sprawy tak pod względem przedmiotowym, jak i podmiotowym. Dokonując ustaleń w tym zakresie należało mieć na uwadze, że tożsamość podmiotowa ma miejsce, gdy w sprawie występują te same strony, z zastrzeżeniem jednak, że tożsamość podmiotowa jest zachowana, gdy w miejsce strony wstąpi jej następca prawny a sprawę rozstrzyga organ nadzoru (v. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 2829/12). Sprawa będąca przedmiotem rozpoznania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi była już przedmiotem kontroli organu nadzoru w postępowaniu nieważnościowym zakończonym decyzją z dnia [...] stycznia 1998 r., a zatem zachodzi tożsamość przedmiotowa. Żądanie wydania decyzji, w sprawie już rozstrzygniętej ostateczną decyzją, która pozostaje w obrocie prawnym, czyli w okolicznościach określonych w art.156 § 1 pkt 3 k.p.a., powinno skutkować odmową wszczęcia postępowania nieważnościowego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy.