I OSK 1020/16
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-07-05
Skład orzekający: Elżbieta Kremer, Monika Nowicka, Przemysław Szustakiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy pomocy społecznej i sąd administracyjny prawidłowo ustaliły, że osoba ubezwłasnowolniona całkowicie i jej opiekun prawny prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, co skutkuje odmową przyznania zasiłku stałego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i decyzje organów, uznając, że organy nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. W szczególności zignorowano wnioski dowodowe strony skarżącej dotyczące przesłuchania świadków (sąsiadów) i oświadczeń opiekuna prawnego, co uniemożliwiło prawidłowe ustalenie, czy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a tym samym ocenę jego prawa do zasiłku stałego.Stan faktyczny
Opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie złożył wniosek o przyznanie zasiłku stałego dla podopiecznego, który był niepełnosprawny, uzależniony od alkoholu i nie posiadał dochodów. Organy pomocy społecznej odmówiły przyznania zasiłku, uznając, że skarżący i jego opiekun prawny prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a dochody opiekuna powinny być uwzględnione przy ustalaniu kryterium dochodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym brak wszechstronnego zebrania materiału dowodowego.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 96/15, zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] września 2014 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer, Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.), Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant asystent sędziego Monika Mamińska, po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. - opiekuna prawnego J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 96/15 w sprawie ze skargi M. P. - opiekuna prawnego J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zasiłku stałego uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję a także decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...]
Wyrokiem dnia 23 grudnia 2015 r. (sygn. akt IV SA/Wr 96/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M.P. - opiekuna prawnego J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] września 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zasiłku stałego.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Wnioskiem z dnia [...] lipca 2014 r. M.P., działająca jako opiekun prawny ubezwłasnowolnionego całkowicie J.M., wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie zasiłku stałego w związku z ustaleniem umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Opiekun prawny wnioskodawcy oświadczył, że strona jest osobą chorą i uzależnioną od alkoholu oraz nie posiada żadnych dochodów, ani nie ma przyznanej renty bądź emerytury.
W wyniku przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2014 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym wraz z M.P., z którą łączy go ślub kościelny. Z dwójką wspólnych, dorosłych już dzieci przebywających za granicą, nie utrzymuje kontaktu. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] – ważne do dnia [...] sierpnia 2015 r.), pozostającą bez pracy (brak rejestracji w urzędzie zatrudnienia) i nieposiadającą stałego źródła zarobkowania, a utrzymującą się ze sprzedaży surowców wtórnych. Jest osobą uzależnioną od alkoholu i z tego też powodu ubezwłasnowolnioną. Dotychczasowe próby leczenia odwykowego, podejmowane dobrowolnie oraz z nakazu sądowego, okazały się bezskuteczne.
Organ – na podstawie oświadczenia opiekuna prawnego – przyjął, że wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, wynoszące ok. 500 złotych miesięcznie, pokrywa w całości M.P. z pomocą dodatku mieszkaniowego w wysokości 308,56 złotych miesięcznie, przyznanego na okres od [...] czerwca do [...] listopada 2014 r. z uwzględnieniem dwóch osób. Koszty związane z zakupem leków dla strony pokrywane są przez jego opiekuna prawnego, który zapewnia mu również dostęp do wspólnej lodówki i pralki, a także żywności.
Mimo wspólnego zamieszkiwania, opiekun prawny strony oświadczył, że jego podopieczny prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Nie korzysta z ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż opiekun uznał, że nie będzie go ubezpieczać, bo jest on dla niego osobą obcą.
Ponadto z ustaleń organu pomocy społecznej wynikało, że M.P. wykonuje pracę opiekuna w [...] w [...] (umowa zlecenie) i z tytułu sprawowania funkcji opiekuna prawnego wnioskodawcy otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 360 złotych miesięcznie.
Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. organ pierwszej instancji wezwał opiekuna prawnego do uzupełnienie złożonych dokumentów o zaświadczenie o zarobkach za czerwiec 2014 r.
W odpowiedzi przedstawiciel ustawowy strony oświadczył, że jest on wyłącznie jej opiekunem prawnym i nie łączy go z nią wspólne gospodarstwo domowe.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] Prezydent Miasta W., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 19, art. 37, art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 5b pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., zwanej dalej: "u.p.s."), art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), odmówił J.M. przyznania zasiłku stałego.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że oświadczenie opiekuna prawnego skarżącego o prowadzeniu oddzielnych gospodarstw domowych nie znajdowało potwierdzenia w rzeczywistości. Wnioskodawca oraz jego opiekun zamieszkiwali bowiem razem we wspólnym mieszkaniu, którego koszty utrzymania ponosił przedstawiciel strony. Opiekun, który w trosce o swojego podopiecznego podjął się tej funkcji, sprawował aktywną opiekę m.in. poprzez zakup leków i odzieży, zapewnienie dostępu do produktów żywnościowych. Stanowisko o odrębnym gospodarowaniu było tym bardziej nieuzasadnione, że w toku sporządzania opinii sądowej wnioskodawca oświadczył, że pozostawał na utrzymaniu konkubiny. Pomimo oświadczenia opiekuna jedynie o formalnym charakterze relacji ze stroną, osoby te należało uznać za rodzinę. Przepisy ustawy o pomocy społecznej stanowią bowiem, że rodzinę tworzą także osoby niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Wnioskodawca oraz występujący w jego imieniu przedstawiciel ustawowy, stanowili zatem rodzinę i prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, gdyż strona była uzależniona od opieki sprawowanej przez jej opiekunkę i tylko dzięki niej funkcjonowała. J.M. nie był w stanie zapewnić sobie utrzymania, leków, opłacać mieszkania, prać i gotować. Wskazane okoliczności jednoznacznie wskazywały zaś na wspólny charakter prowadzonego gospodarstwa domowego. Tym samym opiekun prawny i jego dochód winien zostać wzięty pod uwagę w celu ustalenia sytuacji materialnej niezbędnej do ustalenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jednakże pomimo wezwania skierowanego do przedstawiciela wnioskodawcy nie przedłożył on odpowiednich dokumentów źródłowych ani nie oświadczył się co do wysokości uzyskiwanych dochodów, podtrzymując w dalszym ciągu swoje twierdzenie o odrębności gospodarstwa domowego. Wobec czego – zdaniem organu – orzeczenie o odmowie przyznania zasiłku stałego okazało się uzasadnione.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona argumentowała, iż nie prowadzi ze swym opiekunem prawnym wspólnego gospodarstwa domowego oraz twierdziła, że tę okoliczność potwierdzają zawarte w aktach sprawy oświadczenia opiekuna prawnego oraz oświadczenia przynajmniej 9 sąsiadów.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...], w oparciu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji oraz ich ocenę twierdząc, że M.P. prowadzi wraz z J.M. wspólne gospodarstwo domowe. Świadczył bowiem o tym stopień zależności strony od jego przedstawiciela ustawowego, który sprawując faktyczną opiekę nad wnioskodawcą opłacał rachunki mieszkaniowe i zabiegał o zapewnienie zaspokojenia niezbędnych potrzeb związanych z życiem codziennym podopiecznego. Stan ubezwłasnowolnienia tylko zaś tę sytuację pogłębił, gdyż strona stała się w większym stopniu uzależniona od swojego opiekuna. Wskazywany przez wnioskodawcę sam fakt posiadania odrębnych rzeczy osobistych w aktualnych warunkach lokalowych nie świadczył przy tym o odrębności gospodarowania, podobnie jak relacje sąsiadów. Oświadczenie opiekuna prawnego winno zostać natomiast oceniane w całokształcie okoliczności sprawy z uwzględnieniem również i tego czynnika, że w interesie opiekuna prawnego – na którym ciąży ciężar utrzymania gospodarstwa domowego – jest podjęcie działań zwiększających samodzielność podopiecznego, a tym samym również i całej rodziny. Nieudzielenie informacji o pełnej sytuacji materialnej uniemożliwia przyznanie zasiłku stałego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J.M. zakwestionował powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Ustanowiony na żądanie strony pełnomocnik z urzędu w piśmie z dnia 6 maja 2015 r. podtrzymał wniesioną skargę, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
- art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i tym samym uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek ustawowych dla przyznania mu zasiłku stałego,
- art. 7 k.p.a. polegające na niepodjęciu przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względnie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, odnosząc się do zaprezentowanego stanowiska pełnomocnika strony skarżącej, podtrzymało swoją dotychczasową argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji oraz w udzielonej odpowiedzi na skargę.
Oddalając skargę - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.") - Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał ją za nieuzasadnioną.
Sąd uznając, że sytuacja majątkowa i osobista skarżącego została przez organy pomocy społecznej wyjaśniona w sposób wyczerpujący, przyjął, że okoliczności faktyczne i wnioski z nich płynące potwierdzały tezę, iż skarżącego należało uznać za osobę pozostającą w rodzinie, w skład której - prócz niego – wchodziła także M.P. Powyższe - zdaniem Sądu - uzasadniał fakt, że skarżący oraz jego aktualny przedstawiciel ustawowy dzieli wspólne gospodarstwo domowe, razem zamieszkując oraz pozostając w faktycznej relacji wynikającej z faktu ubezwłasnowolnienia skarżącego i jego warunków życia. Sąd podkreślił, że wspólnota gospodarstwa domowego nie zawsze polegać będzie na równomiernym rozłożeniu ciężarów związanych z utrzymaniem rodziny. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest pozostawanie na utrzymywaniu rodziny, z którą takie gospodarstwo się tworzy. Odnosząc się do sytuacji skarżącego, uznano, że główny ciężar utrzymania rodziny niewątpliwie spoczywał na M.P., która z własnych środków finansowych opłacała koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz bieżącymi opłatami eksploatacyjnymi. Sąd podkreślił w tym miejscu, że koszty mieszkaniowe w pewnej mierze rekompensowane były poprzez dodatek mieszkaniowy w kwocie 308,56 zł, a uwzględniający fakt, że w skład gospodarstwa domowego wchodziły dwie osoby.
Przedstawiciel ustawowy skarżącego zapewniał także stronie wyżywienie, znajdujące się we wspólnej lodówce oraz okazjonalnie przygotowywane posiłki, a także kupował konieczne środki medyczne związane z licznymi schorzeniami skarżącego. Nie bez znaczenie pozostawał również fakt, że skarżący w sposób swobodny i nieskrępowany korzystał ze sprzętów gospodarstwa domowego, które służyły do wspólnego użytku. Na sytuację rodziny niewątpliwe wpływa także relacja między skarżącym a jego aktualnym opiekunem prawnym, którzy w przeszłości tworzyli rodzinę, nie tylko w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, ale także przepisów prawa rodzinnego. Więź wynikająca z łączącego strony w przeszłości konkubinatu, nie została całkowicie zerwana, przynajmniej pod względem bytowym. Wbrew bowiem stanowisku M.P., że skarżący był aktualnie dla niej osobą obcą, podjęła się ona sprawowania opieki z uwagi na jego ubezwłasnowolnienie. Istotna pozostawała również sama postawa skarżącego, którego uzależnienie od alkoholu, doprowadziło do znacznego osłabienia więzi łączących strony, a także – na gruncie prawnym – do całkowitego ubezwłasnowolnienia. Stan zależności od osoby współtworzącej gospodarstwo domowe stał się w tych okolicznościach zdecydowanie większy, co jednakże nie pozbawiło skarżącego przeświadczenia, że w skład tego gospodarstwa nadal wchodzi. Jak wynikało bowiem z opinii biegłych sądowych, sporządzonej na potrzeby postępowania o skierowaniu na przymusowe leczenie odwykowe, skarżący stwierdził, że pozostawał na utrzymaniu M.P.
Odnosząc się do oświadczenia przedstawiciela ustawowego skarżącego, że prowadzone były odrębne gospodarstwa domowe, Sąd wyjaśnił, że nie można wprost przyjąć, iż treść oświadczenia osoby zaangażowanej w zwiększenie środków finansowych rodziny będzie miała zawsze decydujące znaczenia, bez względu na inne okoliczności. Niewątpliwie treść takiego stanowiska winna być oceniana również w powiązaniu ze stanem zdrowia skarżącego, prowadzonym przez niego stylem życia związanym z uzależnieniem, a także wiedzą wynikającą z zasad doświadczenia życiowego. W tym kontekście nie można było bowiem uznać za wiarygodne stanowiska, że gospodarstwo domowe skarżącego mogło być prowadzone jedynie w oparciu o okazjonalną zbiórkę surowców wtórnych, jak i korzystanie z usług jadłodajni, zwłaszcza, że nikłe dochody uzyskiwane z tej zbiórki skarżący – jak oświadczył to jego opiekun prawny – przeznaczał na alkohol.
Uznając zatem, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe Sąd przyjął, że należało ustalić sytuację dochodową rodziny w oparciu o dochody uzyskiwane przez M.P. z tytułu świadczonej przez nią pracy, jak i z innych źródeł. Biorąc zaś pod uwagę, że w odpowiedzi na wezwanie organu, opiekun oprawny skarżącego podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko o odrębności prowadzonych gospodarstw domowych i nie oświadczył się co do uzyskiwanych dochodów, brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełniał przesłanki warunkujące przyznanie zasiłku stałego.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, zaskarżając go całości, M.P., działająca jako opiekun prawny ubezwłasnowolnionego całkowicie J.M., zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów prawa materialnego, a to art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie i tym samym uznanie, że skarżący J.M. nie spełnia przesłanek określonych w ustawie dla przyznania mu zasiłku stałego, a to przez błędne uznanie, że nie jest on osobą samotnie gospodarującą;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przejawiające się w braku wszechstronnej i wyczerpującej oceny zebranego w sprawie przez organ administracji materiału dowodowego, jak również w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego. Sąd nie wziął bowiem pod uwagę oświadczeń opiekuna prawnego skarżącego, jak również nie dostrzegł, że materiał dowodowy mógłby zostać uzupełniony o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego czy zeznań świadków na okoliczność samotnego gospodarowania przez skarżącego.
W oparciu o powyższe podstawy kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, a które to podstawy należy uznać za usprawiedliwione.
Skarżący oparł zarzuty kasacyjne na naruszeniu przepisów prawa materialnego, w postaci art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. oraz na naruszeniu przepisów procesowych, to jest: art. 7, art. 75 § 1, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Zmierzał przy tym do wykazania, iż Sąd I instancji dokonał nieprawidłowej oceny kontrolowanych decyzji, które - zdaniem skarżącego – zostały wydane na skutek wadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, w którym organy pominęły czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (wzięcie pod uwagę oświadczeń opiekuna prawnego skarżącego, przeprowadzenie dowodu z zeznań sąsiadów). W rezultacie organy nie zebrały więc prawidłowo materiału dowodowego i nie rozpatrzyły go w sposób wyczerpujący. Powyższe zaś miało zdaniem skarżącego odzwierciedlenie w niewłaściwej wykładni wymienionych przepisów ustawy o pomocy społecznej.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że materialnoprawną podstawę, wydanej w tej sprawie decyzji administracyjnej, stanowił art. 37 ust. 1 u.p.s. Zgodnie zaś z jego treścią, zasiłek stały przysługuje 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Mając na uwadze, że dla spełnienia przesłanki związanej z wysokością dochodu, a w dalszej konsekwencji przyznania prawa do zasiłku stałego, zasadnicze znaczenie ma kwestia samotnego lub wspólnego gospodarowania, ustalenia organu poczynione w toku postępowania wyjaśniającego należy uznać za kluczowe. Analizując pod tym kątem zaskarżone orzeczenie, należy uznać, iż Sąd I instancji wadliwie przyjął, że przeprowadzone postępowanie administracyjne nie naruszyło zasad i przepisów postępowania administracyjnego, dotyczących w szczególności prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tylko bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla poprawnego, zgodnego z obowiązującym stanem prawnym, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron. W sytuacji, gdy strona składa oświadczenia opiekuna prawnego oraz wskazuje na możliwość uzyskania zeznań co najmniej 9 sąsiadów w celu wykazania istotnych dla sprawy okoliczności, przeczących tezie przyjętej przez organ administracji, obowiązkiem organu jest uzupełnienie materiału dowodowego poprzez przeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę dowodów chyba, że wynikają z nich okoliczności już udowodnione lub znane organowi z urzędu. To prawo procesowe strony w postaci żądania przeprowadzenia dowodów ma kapitalne znaczenie dla obrony jej interesu prawnego, oznacza bowiem czynny udział strony w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, będącej przedmiotem postępowania administracyjnego. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy ustalenie stanu faktycznego jest podstawą do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona zakwestionowała ustalenie organu pomocowego, wedle którego J.M. i jego opiekun prawny M.P. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Organ odwoławczy zignorował oświadczenia opiekuna prawnego w zakresie ustalenia tej okoliczności i nie wziął pod uwagę możliwości przesłuchania sąsiadów, o co wnioskował skarżący. Biorąc pod uwagę, że opiekun prawny w całym postępowaniu konsekwentnie kwestionował okoliczność prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącym, organ odwoławczy winien był przeprowadzić zawnioskowane przez stronę dowody, względnie wydać decyzję kasacyjną celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części przez organ I instancji. Nieprzeprowadzenie tych dowodów uczyniło niemożliwym ich wzajemną konfrontację z materiałem zgromadzonym już w aktach sprawy tej konkretnej sprawy, a tym samym ocenę ich wiarygodności i mocy dowodowej na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pomocowy winien zatem przeprowadzić dowody wskazane przez stronę i skonfrontować je z pozostałym materiałem dowodowym. Dopiero bowiem zebranie całego materiału dowodowego pozwoli w tym przypadku na dokonanie właściwej oceny zasadności wniosku.
Wskazane uchybienia świadczą o braku wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z niniejszą sprawą, a tym samym o naruszeniu przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe czyni zaś zasadnym zarzut naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przedwczesna jest tym samym ocena podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa nadto, iż znane jest mu z urzędu, że w analogicznej sprawie dotyczącej przyznania skarżącemu prawa do zasiłku stałego wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OSK 787/15. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni aprobuje argumentację zawartą w uzasadnieniu powyższego orzeczenia.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł co do zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wykonywanego z urzędu przez pełnomocnika, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach 258 - 261 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło